Qazaqtaı qaıyrymdy halyq kórmedim – deıdi Chehııadan qaıta oralǵan Valentına PESTRÝ

Keńqoltyq Qazaq eli talaı ult­ty baýyryna tartqan,  dostyq seziminiń jyly shýaǵyna bó­le­gen uıadaı qasıetti  qut-meken. Bul sózimizge elimizdegi júzden astam ulttar men ulystardyń yntymaqty tirligi dálel. Kezinde jaıly jer izdep, týǵan topyraǵynan qonys aýdarǵan chehtardyń bir toby Ýkraına, Belorýssııa men Reseıden de baı­yz taba almaı alystaǵy Aqtóbe óńirine taban tiregeli de eki ǵasyrdan astam ýaqyt ótipti. Qııan túpkirge kelip, tur­mys-tirshiligin qalyptas­tyr­ǵan chehtar kúni keshege deıin  bir aýylǵa shoǵyrlanyp ómir keship keldi. Keńestik júıe­niń ıdeologııalyq mataýynyń myq­ty tini shirigen jipteı úzilip, erkindiktiń samaly esken táýelsizdiktiń eleń-alańynda ár ulttyń óziniń atamekenine oralýyna múmkindik týdy. Negizinen Temir aýdanyn­da­ǵy «Drýjba» keńsharynda top­tasyp turyp jatqan chehtar da  elimiz egemendik alyp, aýyl sharýashylyǵyn  jappaı jekeshelendirý bastalǵan kúrdeli ke­zeńde  tarıhı otanyna qaraı qozǵalýdyń qamyna kiristi. Aq­tóbeden attanǵan 30 otbasy  bastapqyda Zlın, Iglovogorod, Kýtnıýgory qalalaryna qonys­tandy. Kóshtiń aldyńǵy leginde baryp qalǵandardan Chehııa­da­ǵy jaǵdaıdy surastyra júrip,   sol kezde Aqtóbe qalasynda tu­ryp jatqan Pestrýler otbasy da atamekenine atbasyn burdy. Ras, talaı jyl tamyr tartyp qalǵan jyly oryndaryn sýytqysy kelmegenimen,  atamekenge degen yn­tyq kóńilge munda bári jaqsy degen  Valentına Andreevnanyń qur­bysynyń haty da «otqa maı quıǵandaı» boldy. Sóıtip, otaǵa­sy Ivan Vasılevıch   zaıyby Valentına Andreevna men  balasy Ivan úsheýi Chehııadan bir-aq shyqty. Alaıda, qazaqtyń keń dalasyna,  keńqoltyq  qonaq­jaı­lyǵy men keńpeıil meıir­ban­dy­ǵyna úırengen Pestrýler kelgen boıda-aq ózge bir álemge enip ketkendeı mazasyz kúı keshti. Munda bireýdiń bireýmen isi joq, árkim ózimen ózi, kórshińniń ózi esi­giń­nen qaramaıdy. Abyr-sabyr tirlik, aralas-quralas qatynasqa úı­rengen Pestrýler otbasy  jańa ortaǵa tosyrqaı qarady, qazaq je­rin, ondaǵy halyqtardyń óz­ara tatý-tátti ómirin oılap, ishken astary boılaryna taramady dese de bolǵandaı. – Shynymen de solaı boldy. Asyǵys sheshim qabyldaǵany­myz­dy kesh túsindik. Men ózim qazaq balalarymen birge oqyp, birge oınap óstim. Ol jaqtyń mentalıteti múlde bólek. Biz qýanyshty da, qaıǵyna da bólisip, ózara yn­tymaqtastyq pen dostyq qarym-qatynasqa daǵdylanyp qal­ǵan­dyq­tan, oqshaý tirlikke kóndige al­madyq. Alystan jetken al­dam­­shy habarǵa nege boı al­dyr­dym dep ókindim, Aqtóbede tur­ǵa­ny­myz­da bizde úıimiz de, ju­my­­sy­myz da, kúnara habarlasa­tyn dostarymyz da boldy. Bárinen buryn qazaq halqynyń ystyq yqylasyn aıtsańshy. Mine, ol jaqta biz kóp nárse jo­ǵalt­qa­ny­myzdy bildik. Son­dyq­tan  2009 jyly týǵan Qa­zaq­­sta­ny­myz­ǵa, súıikti Aqtó­be­miz­ge qaı­ta oraldyq. Men qazaq hal­qyn­daı baýyrmal, meıirman halyq kórgen emespin. Ketken ózderiń emes pe, dep eshkim betimizge basyp, teris aınalmady. Qaıta qamqor qolyn sozdy. Ob­lys ákimi Eleýsin Saǵyndyqov turǵyn úı berdi. Budan artyq júdegen kóńilge ne kerek. О́zim   jabylyp qalǵan chehtardyń et­nomádenı birlestiginiń jumy­syn jandandyrýdy qolǵa al­dym, – deıdi kóńil tolqynyn basa almaı Valentına Andreevna. Tolqıtyndaı da reti bar. Pestrýlerdiń ózderi aıt­qa­nyn­daı, qazaqstandyqtar úshin eý­ro­palyqtardyń ómir súrý daǵ­dylarymen úırenisip ketý qı­yn­nyń qıyny. Basqa jerde jaqsy bolar múmkin, biraq,  ult­tar dostyǵy degen shyn máninde ornyqqan qazaq jerinde óskenderge osy topyraqtyń aıryqsha qymbat ekeni shyndyq. – Bárinen buryn ulymyz elge qaıtýdy talap etip turyp aldy. Biz ony patrıotızm rý­hynda, týǵan jerge degen súıis­penshilik  sezimge tárbıelegen edik.  Qazaqstanǵa oralý týraly durys sheshim qabyldaǵa­ny­myz­dy mundaǵylar jaıylyp tósek,  japyrylyp jastyq bolyp qa­byldaǵanda anyq túsindik. Eń aıa­ǵy ydys-aıaqqa deıin satyp alyp berdi. Oblys, qala ákim­dikteri, kásipkerler men dos­tary­myz qushaq jaıa qarsy al­ǵan­da, qatty qateleskenimizdi sezindik. Ulym Ivan oblys ortaly­ǵyn­daǵy joǵary oqý ornynda oqı­dy. Qazaqstan halqy Assamb­leıasy  osynda mekendeıtin bar­lyq ult­tarǵa eńbek etýge, máde­nıeti men salt-dástúrin damytýǵa múmkin­dik berip otyr. Ekonomıkalyq kúrdeli kezeńde oblystan ketkender Qazaqstan sııaqty qarqyndy damyǵan elimizge oralýǵa qulyq­ty, – deıdi Valentına  Pestrý. Aqtóbe qalasyndaǵy «Dos­tyq» úıinde chehtardyń etnomá­denı birlestigi jumys isteıdi.Qazir osyndaǵy  jeksenbilik mek­­tepte Olga Savına cheh tilinen sabaq beredi. Etnomádenı birlestik qoǵamdyq-saıası jáne mádenı sharalarǵa belsene qa­ty­sady. Ult­tyq taǵamdar baı­qaýy, ult­tyq qolóner týyndy­larynyń kór­melerine qatysa­dy. Sonyń basy-qasynda qashan da ózi ósken ortaǵa ańsap oral­ǵan Valentına  Pestrý júredi.  Azǵantaı ýaqyt Aqtóbe­si­nen jyraqta bolǵan olar munda óz­derin  erkin sezinetinin aıtýdan jalyqpaıdy. Satybaldy SÁÝIRBAI. Aqtóbe oblysy.