Bala kezimizde ájelerimizdiń bar táttini sandyqtyń túbine túıip, «qonaq kelgende qoıamyz» dep sary maıdaı saqtaıtyny esimizde. Úlkenderdiń kózin ala bere qol jeter jerdegi kámpıt-pechenege «urlyqqa» túsken kúnderimiz de tátti estelikterdi eske túsiredi. Mundaǵy aıtpaǵymyz, qazaqtyń ár shańyraǵy kondıterlik ónimderden kende emes. Quda-jekjat turmaq, kórshi-qolań esigimizden ense, dastarhanymyzda quryǵanda bir ýys kámpıt turady. Bul – qonaqqa degen qurmettiń, iltıpattyń belgisi. Osyndaı nıetpen ár úıden tabylatyn tátti elimizdegi kondıterlik ónimderdiń ótimdiligin de ulǵaıtyp otyr.
Kámpıtimen tanylǵan kásiporyndar
Qazir qonaq kútkende ǵana emes, jaı kúnderi de kishkentaılarymyz kámpıt-pecheneden quralaqan qalmaıdy. Sonaý toqyraý jyldarynda da turalamaǵan «tátti» naryǵymyz búginde qanatyn qashyqqa sermegen. Kondıterlik ónimderdiń eksporty alys-jaqyn elderdiń birazyn qamtıdy. Bul jaıynda sál keıinirek, aldymen elimizdegi táttimen tabysyn eselep júrgen kompanııalardyń birnesheýin tize ketsek. Aıtalyq, «Qazaly kámpıti». Birneshe jyl buryn ǵana Nurbek Qazbergenov esimdi jas kásipker patenttep, kirpish zaýytynan óndiriletin ashy kámpıtti kópshilikke qaıta usynǵan. Bul óndiriske memleket tarapynan qoldaý jasalyp, «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda 18 mıllıon teńge kóleminde nesıe bólinipti. JShS búginde Qytaıdan, Reseıden jetkizilgen sony tehnologııalarmen jabdyqtalyp, ónimderimen el óńirlerin qamtýǵa asyǵýda. «Qaraǵandy konfetteri» AQ ta – taǵam ónimderi óndirisinde aldyńǵy qatarly kásiporyndardyń biri. Fabrıka bir jylda kondıterlik ónimderdiń 247 túrinen 12 myń tonna ónim shyǵarady. О́tken jyly ǵana 60 jyldyǵyn toılaǵan kásiporyn 1996 jyldan bastap-aq jańa nysandarmen tolyqqan. «Qaraǵandy konfetteri» «Lısa Alısa», «Artemon», «Býratıno» kámpıtterin, vaflı, torttardyń onnan astam túrin jáne basqa da táttilerdi óndiredi. Kondıterlik ónimder shyǵaratyn kompanııalardyń kósh basyndaǵylarynyń biri – «Baıan Sulý» da kópshilikke málim. Búginde munda táttiniń 200-den astam túri shyǵarylady. Esigin ashqanyna otyz jyldan asqan fabrıka tutynýshylaryn eń tátti jáne sapaly ónimderimen qamtamasyz etip keledi. Shegeleı aıtarymyz, elimizde irge qalap, táttiniń túr-túrin óndiretin fabrıkalardyń tizimin odan ári de jalǵaı berýge bolady.«Rahattyń» táttileri – Ýnıversıada tórinde
«Rahattyń» táttilerinen dám tatpaǵanymyz kemde-kem shyǵar. Jetpis jyldyq tarıhy bar kásiporyn 3500-ge tarta adamdy jumyspen qamtyǵan. Almaty men Shymkent qalalarynda ornalasqan «Rahat» AQ ónimderi Qazaqstan naryǵynda ǵana emes, shetkeri aımaqtarǵa – Reseı, О́zbekstan, Tájikstan, Qyrǵyzstan, Germanııa, Qytaı, Aýǵanstan aýmaǵyna da taraıdy. TMD-dan ózge de elder tarapynan «Rahat» ónimderine degen suranystyń artýyna oraı, kompanııa óndiris kólemin ulǵaıtýdy jáne eksport kólemin keńeıtýdi josparlaýda. Atap óterlik jaıt, «Rahat» AQ – sýsamyr (dıabet) aýrýynan zardap shegetin adamdarǵa arnap arnaıy ónim shyǵarýdy ıgergen Qazaqstandaǵy birden-bir kásiporyn. «Tátti» kompanııanyń taǵy bir ózgesheligi – san qıly jáne aıryqsha shokolad ónimderin shyǵarýǵa basymdyq tanytýy. Jaqynda ǵana iri kondıterlik ónimderdi shyǵarýshy AQ pen bıyl ótetin Dúnıejúzilik 28-qysqy Ýnıversıadany uıymdastyrý men ótkizý dıreksııasy yntymaqtastyq týraly kelisimge keldi. Sonyń negizinde kásiporyn Ýnıversıadany 8,5 tonna shokolad, vaflı jáne pechenemen qamtamasyz etpek. «Sheteldik sportshylar baıraqty báseke aıaqtalǵan soń, otandaryna osy kompanııanyń ónimderi – shokoladtar men kámpıtterdi ózderimen birge ala ketedi dep oılaımyz», deıdi dıreksııa dırektorynyń orynbasary Kamıla Luqpanova.«Qazaq lızıngtiń» qorjyny nemese Sákenniń saýdasy
Qazaqstannyń kondıterlik ónimderi ótken jyldan beri Qytaıdyń Shensı provınsııasynda satyla bastady. 35 mıllıonǵa jýyq turǵyny bar aımaqqa otandyq ónimdi «Qazaq lızıng» kompanııasy aparǵan. Búginde kórshi eldegi kommýnıstik partııa «Qytaı halqyna qunarly taǵam» degen uranmen qospasyz azyq-túlikke mán berýde. Qurǵaq port sanalatyn Sıan qalasyna jetkizilgen qazaqstandyq tátti ónimder ınternet-dúkender arqyly da saýdalanyp jatyr. Al bizdiń ónimdi satyp alǵan qytaılyq kompanııanyń Shensı provınsııasynda myńǵa tarta saýda núktesi bar. Jergilikti satýshylar qospasyz ónimge suranys joǵary bolatynyna senimdi. Jaqynda áleýmettik jeliden osy sekildi jaǵymdy jańalyqty kózimiz shalǵan. Sáken Súleımenov degen qandasymyz Qazaqstan taýarlaryn tý alystaǵy AQSh-ta saýdalap júr eken. Ońtústik Qazaqstan oblysy Qazyǵurt aýdanynyń týmasy osydan toǵyz jyl buryn jańa qurlyqqa ketken. Ol alǵashqy tórt jylynda júk kóligimen taýar tasymaldaǵanyn aıtady. Sodan keıin Brýklın dúkenderin balmuzdaqpen qamtamasyz etip, jemis-kókónis satqan. «Keıingi bes jylda úsh-tórt túrli bızneste ózimdi synap kórdim. Sońǵy ıdeıam men úshin tipti sátti boldy. Qazaqstanda jasalǵan taýarlardy Brýklındegi dúkenderge jetkizýmen aınalysamyn. Ásirese, «Rahat» pen «Baıan Sulý» kondıterlik fabrıkalarynyń ónimderi úlken suranysqa ıe. AQSh elshiligi muryndyq bolǵan «BeshintheUSA» fleshmoby qazaqtyń qazysyna degen suranysty birneshe ese arttyryp jiberdi», depti Sáken.Kondıterlik ónimderimiz Ortalyq Azııany qamtýǵa qaýqarly
Beıresmı derekterge súıensek, árbir qazaqstandyq jyl saıyn kondıterlik ónimge shamamen 10 myń teńge jumsaıdy eken. Al nannyń adam basyna shaqqandaǵy jyldyq shyǵyny – 5 myń teńge. Mamandar mundaı salystyrym nátıjesinde «tátti» ımportty almastyrý óte mańyzdy ekenin aıtady. Tipti, Qazaqstan Ortalyq Azııa elderin kondıterlik ónimdermen qamtamasyz etýge qaýqarly kórinedi. Rasynda, elimizdiń kondıterlik ónimdi eksporttaýda múmkindigi zor deýge negiz bar. О́ıtkeni, Ortalyq Azııadaǵy О́zbekstan men Tájikstanda, budan bólek, Aýǵanstanda tátti narqynyń tegeýrini tómen. Sonymen qatar, bizdiń ónimderdi Reseı aýmaǵynda puldaýdyń da múmkindigi barshylyq. Tátti naryqtaǵy basty básekelesterimizdiń biri Ýkraına bolatyn. Al ótken jyly túrli sebeptermen ol jaqtan keletin taýarlardyń kólemi 40 paıyzǵa deıin qysqaryp, eki el arasyndaǵy taýar aınalymy 30 paıyzǵa kemidi. Bul ahýal da joǵarydaǵy pikirimizdi qýattaı túsetini sózsiz. Demek, Qazaqstannyń «tátti naryǵy» tabysyn eseleı bermek. Ashat RAIQUL, «Egemen Qazaqstan»
