Gıdrotehnıkalyq qurylǵylar qaýipsizdigine beı-jaı qaramaıyq

Bizdiń depýtattyq saýalymyzǵa elimizdegi gıdrotehnıkalyq qurylǵylardyń qaýipsizdigi sebep bolyp otyr. Qazirgi tańda respýblıkamyzda alty júz elýden asa iri sý qurylǵylary men sý toǵandary bar, bul gıdrotehnıkalyq qurylǵylar negizinen ekonomıkalyq turǵydan damyǵan jáne halyq tyǵyz ornalasqan aımaqtarǵa salynǵan. Osy sala mamandarynyń aı­týyn­sha, sý sharýashylyǵy obektileriniń naqty tozýy 60% quraıdy jáne stra­te­gııa­lyq mańyzy bar gıdrotehnıkalyq quryl­ǵy­lardyń beriktigi men qaýipsizdigi tómendegen. Sonymen qatar, 30-40 jyldan asa ýa­qyt paıdalanýda bolǵan bógetterdiń apat­qa ushyraý yqtımaldylyǵy kúrt arta­tyn­dy­ǵy da belgili. Sondyqtan sý toǵandaryn buzyp ótetin tolqyndardyń áserinen bo­latyn zaqymdar men qıraýdan keletin áleý­mettik saldar men materıaldyq shy­ǵyn­dar basqa ınjenerlik qurylǵylarda bolatyn apattarmen salystyrǵanda shyǵyny orasan zor. Osy bógetterdegi apattar kezinde bolǵan adam ólimi men materıaldyq shyǵyndar tabıǵat apatynyń saldarymen tepe-teń bolyp keledi. Buǵan Almaty oblysy Qyzylaǵash aýylynda bolǵan sý tasqyny naqty mysal bola alady, sý bógetiniń buzylýy saldarynan turǵyn úılerdi túgel sý shaıyp, júzdegen adam baspanasyz qaldy, adam ólimine ákeldi. Bul – Qazaqstanda sońǵy jyldary oryn alǵan eń aýqymdy qaıǵyly oqıǵa. Osy qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy sebepteriniń biri – áleýetti qaýipti obek­tiler qataryna jatatyn gıdrotehnıkalyq qurylǵylardy qaýipsiz paıdalanýdy qamtamasyz etý salasynda zańdy turǵyda memlekettik retteýdiń bolmaýy. Kóktem bolsa, keldi. Bul asa saqtyqty qajet etedi. Sondyqtan atalǵan máseleni zańdyq turǵydan retteý kesheýildetilmeýi tıis. Damyǵan elderdiń osy saladaǵy zańnamalaryn taldaıtyn bolsaq, bóget­terdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etetin ortaq máseleni oqshaýlap alýǵa múmkindik berip, olarǵa bógetterdiń qaýipsizdigi sala­syn quqyqtyq jáne uıymdastyrýshylyq turǵydan retteý nysany, retteýshi organnyń quzireti men quqyǵy, retteý rejiminiń mazmuny jatady. Bógetterdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý salasyndaǵy qatynasty memlekettik retteý ymyrasyz máselelerdiń biri bolyp tabylady. Iri kólemde áleýmettik-ekono­mıkalyq saldarǵa alyp keletin apattar ke­z­inde quqyqtyq kelispeýshilikter týyn­daıdy, apat saldarynan shyǵynnyń edáýir kólemde bolýyna baılanysty olardy joıý tek memlekettik zańnamalar jáne solarmen qarastyrylǵan normatıvtik quqyqtyq aktiler negizinde ǵana múmkin. Sondaı-aq erekshe strategııalyq ma­ńyzy bar sý sharýashylyǵy qurylǵy­larynyń tizbesine engizilmegen bógetterdi jekeshelendirý tártibi, menshik ıesi aýysqan jaǵdaıda olardyń qaýipsizdigi qalaı qamtamasyz etiletindigi de eskerýsiz qalyp otyr. Kórsetilgen derekter sý qoımalary­nyń jáne basqa da sýbaǵandyq gıdroteh­nı­kalyq qurylǵylardyń qaýipsizdigi salasynda quqyqtyq qatynastardy retteıtin zań jobasyn ázirleý qajet ekendigin kórsetedi. Osy sebepti Úkimet atalǵan máseleni keshiktirmeı qolǵa alýy tıis dep esepteımiz. Rozaqul HALMURADOV, Májilis depýtaty.