Zańdardyń sapasy qarjysyna saı emes

2020 jylǵa deıingi Quqyqtyq saıasat tujyrymdamasynda memleket norma shyǵarmashylyq úderisti jańa sapaly kezeńge shyǵarýǵa múmkindik beretin sharalardy qamtamasyz etti dep kórsetilgen. Bul deńgeı normatıvtik quqyqtyq aktilerdi ázir­leý­ge táýelsiz sarapshylardy, úkimettik emes sektor ókilderin ne­ǵurlym kóp tartý, osy saladaǵy ozyq bilimdi paıdalana oty­ryp, salalyq ǵylymı saraptamalar men sybaılas jemqor­lyq­qa qarsy saraptamalardy júrgizý negizinde norma shyǵarma­shy­lyq úderistegi kásibılikti arttyrýǵa baılanysty bolyp otyr. Atalǵan baǵyttardy iske asyrý maqsatynda tıisti qarjy jylyna arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zańdarmen jyl saıyn zań jobalaryn ázirleýge jáne olar boıynsha ǵylymı saraptalar júrgizýge qarajat bólinip keldi. Sońǵy eki jylda normatıvtik quqyqtyq aktilerdi ázirleý men olarǵa saraptama júrgizýge memleket 2,6 mlrd.-qa jýyq teńge bóldi. 2011 jyldan bastap qar­jy­laı qarajat normatıvtik quqyq­tyq aktilerdiń jobalaryna jáne zań jobalarynyń tujyrymda­ma­laryna ǵylymı saraptama júr­gizýge ǵana bólinetin bola­dy. Bul maqsatqa «2011-2013 jyl­darǵa arnalǵan bıýdjet týraly» Zańmen 5,5 mlrd. teńge qaras­tyrylǵan. Sondaı-aq aǵym­daǵy jyldan bastap barlyq zań jo­balaryna ǵylymı eko­no­mı­ka­lyq saraptama júrgizýge res­pýb­lıkalyq bıýdjetten qarajat bólý kózdeledi. Bul qabyl­da­na­tyn zańdardyń sapasyn qam­tamasyz etýge memlekettiń qar­jy­lyq kómekti barynsha kórse­tip otyrǵanyn aıǵaqtaıdy. Alaı­da, memlekettik shyǵystardyń ulǵaıǵanyna qaramastan, ázir­le­netin zań jobalarynyń jáne olar boıynsha jasalatyn sarap­tamalardyń sapasy jaqsarǵan joq. Zań jobalarynda Parlament qabyrǵasynda túzetiletin kem­shilikter jyl saıyn qaıta­la­nady, zań jobalarynyń jar­ty­laı, al jekelegen jaǵdaı­lar­da tolyq kólemde qaıta jasa­latyn kezderi az emes. Bul tur­mystyq zorlyq-zombylyq, qu­qyq buzýshylyqtyń profılak­tı­kasy týraly, qoǵamnan ýa­qytsha oqshaýlaýdy qamtamasyz etetin mekemelerde adamdardy ustaý máseleleri jónindegi jáne basqa zań jobalarynda (qazir zańdar) oryn aldy. Zań jobalaryn qaraý kezinde jekelegen jaǵdaılarda olardyń tujyrymdamasyn ózgertý qa­jet­tigi týyndady. Atap aıt­qanda, sotqa deıingi ońaıla­tyl­ǵan is júrgizý máseleleri boı­yn­sha zań jobasynyń (qazir zań) tujyrymdamasy ózgertildi. Tu­jy­rymdy qatelerge jol berilýine baılanysty Ákimshilik is júr­gizý kodeksiniń jobasyn Úki­met qaıtaryp aldy. Zań joba­la­ry boıynsha júrgiziletin ǵyly­mı saraptamalardyń sapasy kó­bine belgilengen talaptarǵa jaýap bermeıdi. Bul joǵaryda kór­se­tilgen zań jobalaryna (qazir zańdar), sondaı-aq Jer kodeksine tolyqtyrýlar, orman sharýa­shy­lyǵy, janýarlar dúnıesi jáne aıryqsha qorǵalatyn aýmaqtar máseleleri jónindegi jáne basqa zań jobalaryna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý jónindegi saraptamalyq qorytyndylarǵa qatysty. Ázirleýshilerdiń sarap­ta­malyq qorytyndylarda aı­tylǵan usynystardy eskermeıtin jaǵdaılar kezdesedi. Syrtqy barlaý týraly, memlekettik mú­lik týraly, Qazaqstan Respýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine bıznes pen jeke menshikti zańsyz tartyp alýǵa (reıderlikke) qarsy is-qımyl máse­leleri boıynsha, norma shy­ǵarmashylyq qyzmet boıynsha jáne basqa zań jobalaryna (qa­zir zańdar) qorytyndylar osy jaǵdaılarǵa mysal bolyp tabylady. Orasan zor bıýdjet qara­ja­tynyń jyl saıyn bóline­tin­digine qaramastan, zańnamalyq sheshimderdiń turaqsyz ári nashar ázirlenetindigin Ádilet mınıstrligi de atap kórsetedi. Osyǵan baılanysty atalǵan mınıstrlik Qarjy mınıstrligimen birlesip zań jobalaryn daıyn­daý jáne olarǵa ǵylymı saraptama júrgizý úshin memlekettik organdarǵa jiberiletin qarajat­tyń tıimdi paıdalanylýyna taldaý jasaýdy josparlap otyr. Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi ázirleýge jáne olarǵa saraptama jasaýǵa arnalǵan bıýdjettik qarajattardyń tıimsiz paıdala­ny­lýy týraly máseleni Parlament depýtattary da birneshe ret kóterdi. Mundaı máseleniń qoı­ylýyna belgili bir quqyq sala­sy sarapshylary quzyretiniń jetkiliksizdigi, saraptama qory­tyn­dysynyń belgilengen ta­lap­tarǵa sáıkes kelmeýi, saraptama júrgizýdegi qazirgi tetiktiń jetilmegendigi jáne kóptegen basqa da jáıtter sebep boldy. Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi ázir­leý jáne olarǵa saraptama jasaý memlekettiń norma shyǵar­ma­shy­lyq qyzmetiniń mańyzdy qu­ramy bolyp tabylatynyn jáne osy máselege prınsıpti túrde qa­raýdy qajet etetinin atap ótýi­miz qajet. Ýákiletti organ­dardyń normatıvtik quqyqtyq aktilerdi jáne olardyń ǵylymı saraptamasyn daıyndaýǵa bó­lin­gen qarajatty tıimdi paı­dalanýy máselesi muqııat qaraý­dy qajet etedi dep oılaımyn, óıtkeni, atalǵan maqsattarǵa mem­leket edáýir qarjylaı qa­rajat bólip otyr. Baıandalǵandy eskere jáne Bıýdjet kodeksiniń 141-babynyń 2) tarmaqshasyn basshylyqqa ala otyryp, Respýblıkalyq bıýd­jettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıteti baqy­laýdy júzege asyrý tártibimen ýákiletti organdarǵa sońǵy úsh jylda normatıvtik quqyqtyq aktilerdi daıyndaýǵa jáne olardyń ǵylymı saraptamasyn júrgizýge bólingen qarajatty paıdalanýdyń tıimdiligin tekserýi qajet dep esepteımin. Berik IMAShEV, Senattyń Zańnama jáne  quqyqtyq máseleler komıtetiniń tóraǵasy.