«Qara altynǵa» toly qazynaly ólke

Elimizde «qara altyn» óndirý 20 jyl­dyń ishinde jyldyq mólsherin tórt esege kóbeıtti, al álemde bul kórsetkish bir ja­rym esege ǵana artyp otyr. Munaı nary­ǵyn­daǵy memlekettiń ǵalamdyq úlesi 10 paıyzǵa óskendigi de haq. «Qara altyndy» óndirý men eksporttaýdyń álemdik deń­geı­de­gi jańa ortalyǵyn Qazaqstan dáıekti túr­de qalyptastyryp keledi. Aýyz toltyryp aıtarlyqtaı aýqymdy sharaǵa «Mańǵys­taý­munaıgaz» AQ-nyń qosyp otyrǵan úlesi de zor. Mańǵystaý munaıy bıyl 50 jyldyq torqaly toıyn ataǵaly otyr, bul kúndi de mańǵystaýlyq munaıshylar zor jetistiktermen qarsy alýda. Bozashy túbeginde ótken ǵasyrdyń 70-shi jyldary iri ken oryndar ashyldy, onda qysqa ýaqyt ishinde Qarajanbas, Soltústik Bozashy, Qalamqas, Jalǵyztóbe jáne basqa da munaı-gaz ken oryndary ashylyp, ıgerý úshin daıyndaldy. Atalmysh ken oryn­da­ryn ashý esebinen Mańǵystaýdyń shıkizat bazasy aıtarlyqtaı keńeıip, nyǵaıdy, keıin qarqyndy damı tústi. Táýelsizdik alǵan ýaqyttan bergi merzim ishinde, mundaı jetistikke jetýimizge osy salada jasalǵan túbe­geı­li ózgerister negiz bolyp otyr. Bul derekterdi «QazMunaıGaz» UK» AQ basqarmasynyń tóraǵasy Qaıyrgeldi Qa­byl­dın óńirimizge jumys saparymen kelip, «Mań­ǵystaýmunaıgaz» AQ eńbek ujymymen kezdesýinde keltirgen bolatyn. О́tken jyly osy salada atqarylǵan jumystardy qory­tyn­dy­laǵan jáne aldaǵy mindetterdi mejelegen jıynǵa «QazMunaıGaz» Barlaý О́n­di­rý» AQ, «О́zenmunaıgaz» О́F, «Qarajan­bas­munaı» AQ, «QazaqTeńizKólik Floty» UTKQK» AQ, «TeńizServıs» JShS, «Qa­lam­qasmu­naı­gaz» О́B, «Jetibaımunaıgaz» О́B eńbek uj­ym­dary men barlyq enshiles uıym ókilderi de qatys­ty. Elbasynyń bı­ylǵy Joldaýy­nan týyn­daı­tyn mindetterdi júzege asyrý má­seleleri de jıyn bary­syn­da talqylandy. О́lke munaıshylarymen kezdesken Qaı­yrgeldi Maqsutuly olardyń jasampaz eń­bekteri men jetistikterine rızashylyq ta­nytyp: – Qoınaýy qazynaǵa toly Mań­ǵys­taý – munaı men gazdyń ǵana emes, ulttyq qun­dy­lyqtardy ulyqtaǵan, ana tili men di­limizdiń qaımaǵy buzylmaǵan, mádenıe­ti­miz ben salt-dástúrimizdiń berik saqtalǵan mekeni. Jańa ken oryndaryn barlaý men ashý, óndirý jáne ıgerý, elimizdiń negizgi ma­gıs­tral­daryn salý, halyqaralyq naryq­tar­ǵa shyǵarý baǵytynda sizderdiń eńbek­te­rińiz zor ekeni shúbásiz. Aldaǵy kezeńderde «Beıneý-Bozoı-Shymkent» magıstraldy gaz qubyry­nyń qurylysy barysynda 3500 adam jumys­qa tartylatyn bolsa, paıda­la­ný­ǵa berilgen kezde 500-ge jýyq jumys or­ny ashylyp, 1,5 mıllıon adam kógildir ot­yn­men qamtylatyn bolady. Bul degenińiz el ekonomıkasynyń eselenip, sala qýatynyń artqanyn bildiredi, – dep atap ótti. So­ny­men qatar ol Elbasy­nyń bıylǵy Joldaý­ynda basa nazar aýda­ryl­ǵan áleýmettik ja­ńa­rý máselelerine aıy­ryqsha toqtalyp, al­ǵa qaraı da «Qaz­Munaı­Gaz» UK» AQ tara­py­nan bul salany damytý­ǵa qosatyn úles mólsheri artatynyn jetkizdi. Biz naryqtyq ekonomıkaly elmiz, son­dyq­tan elimizdiń aýmaǵyn túgel janar-ja­ǵar­maımen qamtamasyz etý máselelerin sheshý úshin naryqtyq ustanymdarmen óz úle­simizdi ıemdenýimiz qajet. Bul bizge janar-jaǵarmaımen qamtamasyz etip qana qoımaı, baǵa saıasatynyń qoljetimdiligine de múm­kindik berýi tıis. Osy turǵydan alǵanda, «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy» AQ – Qazaqstannyń munaı-gaz salasyndaǵy memlekettik múddelerdi bildiretin kómirsý­tegi­lerin barlaý, óndirý, óńdeý jáne tasymaldaý jónindegi qazaqstandyq ulttyq operator bo­lyp tabylady. Oǵan qosa, Mańǵystaý munaıshy­lary­nyń eseli eńbegi arqasynda el Táýel­siz­di­gi­niń 20 jyldyǵy men Mańǵystaý munaıy­nyń 50 jyldyǵy qarsańynda kompanııanyń qolda­ýy­men birqatar ıgi sharalar júzege asyry­lyp jatqanyna da halyq kýá bop otyr. Mun­da oryn alyp otyrǵan aýyz tol­tyryp aı­tarlyq sharalar, Jetibaı kentinde dene­shy­nyq­tyrý-saýyqtyrý kesheni men ón­er mekte­biniń qurylysy aıaqtalyp qaldy, bul halyq­tyq óner men buqaralyq sportty damytýǵa jasalǵan taǵy bir oń qadam dep baǵalaǵan abzal. Bıylǵy jyly Jańaózen qalasynda «QazMunaıGaz» Barlaý О́ndirý» AQ-nyń áleýmettik áriptestik baǵdarlamasy boıynsha 200 páterlik áleýmettik úı paıda­lanýǵa berilmek, onyń aıasynda birqatar munaıshylar da jańa páterge qonystanady. Taǵy bir atap óter jáıt, ústimizdegi jyly munaıshylar men olardyń otbasylarynyń densaýlyq­taryn tekserý jáne emdeý maqsa­tynda «Kendirli» demalys aımaǵynda aıy­na 300 adam qabyldaıtyn medısınalyq ońal­tý ortalyǵy men 250 oryndyq balalar­dy saýyqtyrý lageriniń qurylysyn aıaqtaý mindeti tur. Jańaózen qalasynda qala turǵyndary­nyń jáne munaıshylarynyń ıgiligi úshin sa­lynǵan birneshe nysan ótken jyly ashyl­ǵan bolatyn. Mysaly, №3 orta mektepte jasandy jabyndy tóselgen sporttyq alań qaladaǵy taǵy da 10 mektepke kompanııanyń demeýshiligimen salynyp berildi. Balalarǵa 63 oıyn alańqaıy paıdalanýǵa berildi. Son­daı-aq, №1 SQKB aýmaǵynda 120 oryn­dyq turmystyq sharýashylyq keshen jáne 30 oryndyq ashana, №1 jáne №2, №4 mu­naı-gaz óndirý basqarmalary aýmaǵynda mádenı úıshikter, №2 munaı-gaz óndirý bas­qarmasy aýmaǵyndaǵy SJAJ bazasyndaǵy 70 oryndyq turmystyq sharýashylyq keshen, №4 MGО́B aýmaǵyndaǵy 100 oryndyq ashana ashylyp, jumysshylardyń paıdala­nýy­na berildi. Tek byltyrdyń ózinde mu­naı­shylardyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsar­týǵa 1,8 mlrd. teńge qarjy bólingen. QMG BО́ jáne Mańǵystaý oblysynyń ákimdigi 2010 jyly aımaqtaǵy áleýmettik jobalardy qosymsha qarjylandyrý týraly Memorandýmǵa qol qoıǵan bolatyn. Soǵan baılanysty, QMG BО́ Jańaózen qalasynyń qajettiligi úshin jer qoınaýyn ıgerý týra­ly sharttaǵy mindettemelerden bólek 970 mln. teńgeden asa qarjy ból­gen. Mańǵystaý oblysyna 2013 jylǵa deıingi atqaratyn baǵ­dar­lama boıynsha jyl saıyn aýdaratyn kompanııanyń 900 mln. teńgesin eseptemegende, osy baǵytta 2 mlrd. teńge kó­le­minde qarajat bólingen. Bir­aýyzdan bekitilgen ujymdyq shartqa sáıkes, kompanııa mu­naı­shylar men olardyń otba­sy­laryn emdeý-saýyqtyrýǵa, eń­bek jaǵdaıy qaýipsizdigin art­­tyrýǵa kepildikter men ótem­­aqylar tólep te otyr. Elimizdegi munaı men gaz óndirýdiń 24 paıyzyn Mań­ǵys­taý oblysyndaǵy 50-ge jý­yq munaı-gaz kásiporny eńserip otyr. My­sal retinde aıtar bolsaq, «Mańǵystaý­mu­naı­gaz» byltyr 5 mln. 720 myń tonna qara altyn óndirip, kiris 421 mlrd. teńgeni qu­raǵandyǵyn da aıtpasqa bolmas. Elimizdi 2010-2014 jyldary údemeli ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damytýdyń qu­ram­­das bóligi «Bıznestiń jol kartasy - 2020» baǵdarlamasy bolyp otyr. Osy óń­irdegi jumys istep turǵan jáne jańadan iske qosylyp jatqan san-salaly óndirister ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń jemisteri deýimizge bolady jáne onyń barǵan saıyn qarqyn ala bastaýy kóńilimizdi ósi­rip, erteńge degen senimimizdi bekite túsken­deı. Atalǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq sa­lany damytýǵa kompanııa 20 mlrd. AQSh dollaryn bólip otyr. Kásiporynnyń jetistikteri men jańa­lyq­taryna toqtala kele, 2010 jyly kompanııa basshylyǵynyń tehnologııalyq jáne basqa­rýshylyq jetistikteriniń nátıjesinde munaı óndirý kóleminiń ulǵaıǵanyn aıtty. Sondaı-aq ol, «Mańǵystaýmunaıgaz» AQ «Qaz­Mu­naı­Gaz» UK» AQ kompanııalary to­by­na qosyl­ǵannan keıin kompanııa eńbek­ker­leriniń áleý­met­tik jaǵynan qorǵalýyn kózdeıtin Ujym­dyq kelisimshartqa alǵash ret qol qoıyl­ǵa­nyn jáne bıznestiń áleý­met­tik jaýapkershiligi jónindegi respýblı­ka­lyq «Paryz» kon­kýr­synyń «Úzdik ujym­dyq kelisim» nomı­na­sııasyn ıelenýi kompa­nııanyń áleýmettik saıa­sat­taǵy jetistiginiń dáleli ekenin jıynda sóz alǵan «Mań­ǵys­taýmunaıgaz» AQ bas dı­rek­­tory A.Aıdarbaev maqtanyshpen atap ótti. Qara altyndy barlap, óndiretin, munaı naryǵyndaǵy belsendi hám bedeldi ujymǵa aınalǵan «QazMunaıGaz» Barlaý О́ndirý» aksıonerlik qoǵamy sońǵy úsh jylda óziniń resýrstyq bazasyn 75 paıyzǵa arttyrǵan. «QazMunaıGaz» Barlaý О́ndirý» AQ bas dırektory Kenjebek Ibrashev: – Biz 2004 jyly endi qurylǵan kezde kúnine 96 myń barrel munaı óndirdik. Qa­zir kúnine shamamen 220 myń barrel munaı alyp otyrmyz. Al eger jasalyp jatqan qazirgi kelisimderdi esepke alar bolsaq, munaı óndirý qýatymyzdy kúnine shamamen 330 myń barrelge jetkizemiz. Buǵan qajet kelisimder aıaqtalýǵa jaqyn. Iаǵnı bizdiń kompanııanyń barlyq kórsetkishteri ósip keledi. Jańa aktıvterdi satyp alý, olardy biriktirip, sińirý – bul kompanııanyń basty maqsattarynyń biri. Bıyldyń ózinde «Qaz­MunaıGaz» Barlaý О́ndirý» aksıonerlik qoǵamy «Qazaqoıl-Aqtóbe», «QazaqTúrik­Mu­naı» jáne «Mańǵystaýmunaıgaz» sekildi birqatar kompanııalardaǵy úlesterdi satyp alý sekildi mańyzdy kelisimder jasady. Bir sózben aıtqanda, bul kompanııanyń baǵyty aıqyn, bolashaǵy zor. Bizdiń kompanııa ústimizdegi jyldyń birinshi jartysynda О́zen jáne Qaraman­dy­bas ken oryndary mańyndaǵy jerlerde geologııalyq barlaý jumystaryn júrgizýdi josparlap otyr. Aǵymdaǵy jyly Bodraı qurylymynda 2200 metr tereńdiktegi izdestirý-barlaý uńǵylaryn burǵylaý kózdelgen. Sondaı-aq, biz ózimiz jumys istep jatqan aımaqtarǵa únemi kóńil bólip otyramyz. Ásirese, áleýmettik salaǵa. Eńbegimiz elenip te jatyr, – dep atap kórsetti. Atalmysh bas qosý barysynda 2010 jyl­ǵy atqarylǵan jumystar saralanyp, óndiristik-sharýashylyq qyzmet qorytyn­dy­sy shyǵaryldy, sondaı-aq 2011 jylǵa jańa mindetter bekitildi. Minberge shyqqan ardager munaıshylar óz oılaryn ortaǵa salý maqsatynda el táýelsizdigi jyl­da­ryn­da­ǵy jetistikter men qara altyndy ıgerýshilerge jasalyp jatqan qamqorlyq aıasynyń áldeqaıda jaqsarǵanyn aýyz toltyra aıt­ty. Keıingi býynǵa úlgi bolyp júrgen al­dyń­ǵy tolqyn aǵalar, eseli eńbek etýde óne­geli isterimen kórinýin tiledi. Izderin basyp kele jatqan jastar da ún qosty. Baýyrjan Isataev jas mamandar atynan sóz alǵan kompanııada 200-ge taman jastyń eńbek etetinin, sonyń ishinde óziniń de munaı-gaz sa­la­syn órkendetýge qosyp júrgen úlesi baryn maqtan tutatynyn jetkizdi. «Qıyn da jaýapkershiligi mol mamandyqty tań­da­ǵan soń, sonyń ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońý da baqyt eken. «Eńbektiń nany tátti» degendi endi bilip jatyrmyn» deıdi ol. «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz» atty Elbasynyń bıylǵy halyqqa Joldaýy jumysshylardy serpiltip qana qoımaı, jar­qyn bolashaqqa degen senimderin nyqtaı tústi. Pikirleri men oılaryn jetkizbek bolǵan eńbek ujymdary ókilderi Joldaýda aıryqsha mán berilgen halyqtyń áleýmettik ál-aýqatyn jaqsartý, úsh basymdyq baǵyt – bilim berý, densaýlyq saqtaý salasyn jaq­sar­tý, tilderdi damytý, turǵyn úı-kommý­nal­dyq sektor, aýyz sý tóńiregindegi ju­mys­tar jaıly da tilge tıek etti. Osyǵan deıin elimizde atqarylǵan sharýalar az emes. Sonda da bolashaqtaǵy mindetter áli de óshpeı, odan da zor bolyp, jeńisti, jemisti nátıjelerimiz artyp, olardy birlese júzege asyryp, bekite túsý qajettigi de barlyq­ta­ry­nyń jadylarynan oryn aldy. Zarına AMRAEVA.