Qazirgi kúni bilim salasyn reformalaý isine álemniń aldyńǵy qatarly elderiniń bári kiristi desek, artyq aıtqandyq emes. О́ıtkeni, álemdik ǵylymnyń jedel damýy, osyǵan sáıkes ınnovasııalyq úderisterdiń údeýi ǵasyrlar boıy qalyptasqan eńbek naryǵyn qubylmaly kúıge túsirdi. Jylma-jyl jańa tehnologııalar, osylardyń esebinen jańa mamandyqtar paıda bolyp, eńbek ónimdiligi qarqyndy ósý ústinde. Sebebi, buryn on adam, júz adam atqaratyn jumysty endi bir nemese birneshe adam ǵana eńseretin bolyp júr. Munyń ózi jumys oryndaryna degen talasty burynǵyǵa qaraǵanda áldeqaıda kúsheıte tústi. Mine, osy tusta mektep qabyrǵasyndaǵy bilim júıesi jyldan-jylǵa jańara túsken eńbek naryǵynan artta qalýda. Batysta keıbir mektepter osyny túsine otyryp, oqý baǵdarlamalaryna jańa daǵdylar men pánderdi engizý ústinde. Sonyń ishinde, kompıýterlik baǵdarlamalaý kóptegen mektepterde oqytylatyn boldy. Biraq jańa tehnologııalardyń jyldam damyp kele jatqandyǵy sondaı, qazirgi oqýshylar mektep qabyrǵasynan shyǵyp, jumys izdeı bastaǵan kezde jańadan paıda boldy degen birqatar mamandyqtardyń ózi de eskirip úlgerýi ábden múmkin eken. Osy máseleni jan-jaqty zerttep, eńbegin jeke kitap etip shyǵarǵan áleýmettanýshy Kettı Devıdson búgingi bastaýysh synyptarda otyrǵan oqýshylardyń 65 paıyzy erjetken kezde qazir ómirge kelip úlgermegen beımálim kásiptermen shuǵyldanatyndyqtaryn aıtady. Qoǵamda qalyptasyp otyrǵan bul jaǵdaı álemniń aldyńǵy qatarly elderin mekteptegi oqý baǵdarlamalaryn qaıtadan qarap, bolashaqty boljaı otyryp muqııat súzgiden ótkizýge májbúrleýde. Máselen, Fınlıandııa óziniń mektep baǵdarlamalaryn tolyqtaı ózgertip, «fenomendi oqytý» (erekshe oqytý, ǵajaıyp oqytý dese de bolady) atty múldem jańa turpatty modeldi qabyldaǵan. Osy boıynsha 2020 jyly Fınlıandııada dástúrli mektep pánderin «tórt K» (kommýnıkasııa, kreatıvtilik (jańa ıdeıa men áreketke shyǵarmashylyq beıimdilik), synı oılaý jáne kollaborasııa (bir maqsat jolynda birlesip áreket etý) atalatyn jańa taqyryptarmen almastyratyn bolady. «Bul tórt pán komandalyq jumysta ortalyq orynǵa ıe bolýy tıis jáne bir jelige birikken qazirgi álemdi bildiretin bolady», dep jazady Singularity Hub bas redaktory Devıd Hıll. Sondaı-aq, Argentınanyń astanasy Býenos-Aırestegi keıbir mektepterde de jańa bilim berý baǵdarlamalary qabyldanǵan. Munda joǵary synyptyń oqýshysy bastapqy eki jylda bilim alady, sodan keıin úsh jyl boıy kásipkerlikpen aınalysady. Mektep attestaty oǵan sodan keıin ǵana beriledi. Býenos-Aırestiń kásipkerlermen jumys jónindegi basqarmasynyń dırektory Marıano Meıer oqýshylardy erte bastan kásipkerlikke oqytý jáne úıretý olardyń progresten keıin qalmaýyna, eseıgen shaqtarynda aldarynan kezdesýi múmkin kez kelgen jumysqa ıkemdi bolýyna yqpal etetindigin aıtqan. Davos qalasynda byltyr ótken Búkilálemdik ekonomıkalyq forýmda «Bilim berýge jańa kózqaras: tehnologııalar áleýetin asha otyryp» degen taqyryppen jarııalanǵan Boston Consulting Group esebi bul pikirdi odan ári qýattaı tústi. Bul esepte HHI ǵasyrǵa eń qajetti bilim men daǵdy úsh sanatqa bólingen. Olar – irgeli bilim men qabilet, biliktilik jáne adamnyń jeke basynyń sapasy, bizdińshe aıtqanda, qasıeti. «Bul úsh daǵdyǵa adamdar ómir boıy úırenetin bolady. Iаǵnı adamnyń bilim alýy ártúrli joldar arqyly ómir boıy jalǵasady», deıdi Búkilálemdik ekonomıkalyq forým sarapshylary. Mine, osy jaǵdaıǵa oraı Qazaqstannyń bilim salasynda qazirgi júrip jatqan ózgeristerge túsinistikpen qaraýǵa bolady. О́ıtkeni, Keńes Odaǵy kezinde qalyptasqan bilim júıesiniń kúni ótip barady. Ol kezdegi oqýshylarǵa beriletin bilimdi kóptegen pánderge bólip oqytý tásili jan-jaqty kemel, sanaly azamat tárbıeleý úshin jaqsy-aq, biraq ol oqýshylardy jedel ózgeris ústindegi ómirge beıimdeý máselesinde artta qalyp ketip otyr. Qazirgi bilim berý isiniń adamǵa qoıar basty sharttarynyń biri – «alǵan bilimińdi ómirińde iske jaratyp úlgir, ómir ózgeristerimen qabysa qımylda, ol úshin ómir boıy oqyp úıren, al qajetińe jaramaıtyn bilimge altyn ýaqytyńdy qaza qylma» degen qaǵıdaǵa kelip saıady. О́ıtkeni, zaman alǵa basqan saıyn damımyn degen adamǵa ýaqyttyń qadiri barǵan saıyn artyp keledi. Qazirgi jekelegen pánderdiń bir-birine kiriktirilýin osymen túsindirýge bolady. Qysqasyn aıtqanda, adamnyń jeke basynyń damýy úshin kerekti-kereksiz bilimdi boıǵa jınaı beretin ýaqyt ótti, onyń ornyna ózińe qajettini ǵana izdep, ómir boıy oqyp-úırenýden jalyqpaıtyn zaman keldi.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan»
