Sıfrly tehnologııa jáne básekege qabilettilik

Memleket basshysynyń «Qazaq­stan­nyń Úshinshi jańǵyrýy: jahan­dyq básekege qabilettilik» atty Qazaq­stan halqyna Joldaýy biz­derge, ǵylym adamdaryna naǵyz pra­­g­matıkalyq, naqty ári túıindi, eli­mizdiń bolashaǵy úshin taǵdyr­sheshti máselelerdi kótergen ataýly qujat boldy. Joldaý bizdiń elimizdiń shırek ǵasyr ishindegi eki jańǵyrtý úrdisin aıaqtap, úshinshi, ekono­mıkamyzdyń álemdik ósiminiń laıyqty deńgeıge jetýin qamtamasyz etetin, jedeldetilgen tehn­ologııalyq jańǵyrtylý basym­dy­ǵyna kóshýimizdi aıqyndap berdi. Sıfrly tehnologııa bizdiń ómirimizge táýelsizdigimizdiń bas­ta­pqy jyldary-aq batyl engizile bastady. Eń aldy­men, mek­tepterdi jappaı kompıý­ter­lendirý qolǵa alyndy. Kom­pıý­terler keńsede de, úıde de negizgi aqparattyq qu­ral retin­­de paı­­­­dala­nyla bas­ta­dy, aq­paratpen oryn­da­la­­tyn kez k­elgen jumys kompıýter kóme­gi­­men júzege asyrylatyn boldy. Aq­pa­­rat­­ty saqtaý da, tasymaldaý da jolǵa qoıyldy. Symsyz telefondar, jeli­lik telearna – osy baǵ­dar­lama­nyń jemisi. Jańa damyp kele jat­qan jasandy ıntellekt belgili bir al­go­rıtm joq jerde paıdalanýǵa jol ashady. 2011 jyldyń 18 qań­taryn­da Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýy­men ult­tyq jerseriktik «OTAU TV» tele­ra­dıo­­­habar taratý jelisi iske qosyl­ǵan bo­la­tyn. Búginde ulttyq opera­tor qyz­­me­tin paı­dalanatyn úı sharýashy­lyq­­­tarynyń sany mıllıon­ǵa jetý­ge jaqyn. Sıfrly stan­dartqa kóshken sátte, Qazaq­stan­da jer­seriktik júıe abo­nent­­teriniń sany nebári 6 300 bolǵa­nyn es­kersek, bul kór­setkish atalǵan qyz­­­mettiń halyq ara­synda úl­ken su­ra­nys­qa ıe eke­nin kór­se­tedi. Bul, ásirese, aýyl tur­­­­ǵyn­­­dary­na qatysty, óıt­keni, onyń  abo­­nent­­teriniń 70 p­a­ıy­zy aýyl­­dyq jerlerge keledi. Prezıdenttiń Joldaýynda elimizde úlken ekonomıkalyq jáne tehnologııalyq dúmpý bolýy tıistigi basa aıtyldy. Al ol úshin, eń aldymen, taǵy sol IT sa­lasyna basymdyq beriledi. Jalpy, Qazaqstanda aq­parattyq teh­no­logııalar­dy memlekettik sektorǵa en­dirý jumystary osydan on jyl buryn sát­ti bastalǵan. Oǵan mysal keltirýge bola­dy, ol – «eGov» júıesi nemese Qazaq­stan­­­nyń elektrondy úkimeti. Dál osy júıe­­­niń kómegimen búginde júzdegen opera­­sııa­­­ny kompıýter aldynda oty­ryp-aq jú­rgize alasyz. Qujat resimdeý, kom­mýna­l­dyq qyzmet túrleriniń aqysyn, salyq, aıyp­pul, saqtandyrý jáne ózge de qyz­met túrlerin úıde otyryp tóleýge kez kel­gen qazaq­stan­dyq­tyń múmkindigi bar. Bul ister aldaǵy kezde odan ári jetildirile túsedi. Joldaýǵa sáıkes jazǵa qaraı elimizde «Sıfr­ly Qazaq­stan» memlekettik baǵ­dar­la­masy iske qosylýy belgilendi. Aq­­parat­tyq tehnologııa­lar qarysh­tap damyp bara jat­qan myna zamanda IT sala­syn da­myt­pasaq, damyǵan 30 eldiń qa­ta­rynan kóriný qıyn. О́ıtkeni, órkenıetti elderdiń barlyǵy osy sıfrly júıege kóship, ónerkásibiniń damýyn jáne halqynyń ál-aýqatyn jyl­dan-jylǵa jaqsartyp keledi. Joldaýda Elbasy: «Biz sıfrly tehnologııany qoldaný arqyly qury­la­tyn jańa ındýstrııalardy órkendetýge tıis­piz. Bul – mańyzdy keshendi mindet. Elde 3D-prıntıng, onlaın-saýda, mobıldi ban­kıng, sıfrly qyzmet kórsetý sekil­di densaýlyq saqtaý, bilim berý isin­de qol­danylatyn jáne basqa da perspek­tıvaly salalardy damytý kerek. Bul ındýstrııalar qazirdiń ózinde damyǵan elderdiń ekonomıkalarynyń qurylymyn ózgertip, dástúrli salalarǵa jańa sapa darytty», dep naqty baǵdar berdi. Qazaqstandyqtardyń ómir sapasyn art­tyrý ári ulttyq ekonomıkany sıfr­lan­­dyrý baǵdarlamasyn júzege asyrý sheń­berin­de 2020 jylǵa deıin ınter­net qoldaný­shy­lardyń sanyn 80 paıyz­ǵa deıin art­tyrý, turǵyndardyń 95 paıy­zyn sıfr­ly xabar taratýmen qamtý, azamat­tar­dyń sıfrlyq saýattylyǵyn 80 paıyzǵa deıin arttyrý kózdelýde. Bul úshin bıyldyń ózinde atal­ǵan baǵdarlama aıasynda elimizde 244 radıo­televızııalyq stansa iske qosylmaq. «Sıfrly Qazaqstan» tek bir ǵana IT salasyn emes, qoǵamdaǵy ózge de salalardy damytýǵa baǵyttalǵan. Baǵdarlama IJО́-degi IT-sektorynyń úlesin 2020 jylǵa deıin 5 paıyzǵa jetkizýdi josparlap otyr. IT-sektorynda 150 myń jańa jumys orny ashylady. Eńbek ónimdiligi 37 paıyzǵa jetkiziledi. Halyqtyń sıfrlyq saýattylyǵyn arttyrý da basty mindet, ol 85 paıyzǵa deıin jetkiziletin bolady. «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasyn júze­ge asyrýda 4 baǵyt bar. Birinshi baǵyt – aýyl-aımaqty keń jolaqty ınter­netpen qam­­ta­­masyz etip, Qazaq­stan­nyń tranzıttik áleýe­­tin arttyrý. Ekin­shi baǵyt – ekono­mıka­­­nyń salalaryna (kólik jáne logıs­tıka, den­­­saý­lyq saqtaý, bilim berý, aýyl sharýa­shy­­ly­­ǵy jáne elektrondy saýda) sıfrly teh­­­no­lo­gııany endirý. Úshinshisi – memleket­tik or­­gan­dar jumysynyń sapasyn arttyrý jáne tór­tin­shi baǵyt – IT-mamandardy daıarlaý. Sıfrly tehnologııanyń halqymyzdyń jar­tysy aýylda turyp, sol jerde nápaqa­syn aıyryp otyrǵan aýyl sharýa­shy­lyǵy salasyna da bereri kóp. Álem­ge bel­gili «Microsoft» kompanııasynyń qoja­­ıy­ny Bıll Geıts oılap tapqan «Orakýl» degen kompıýterlik baǵdarlama aýylsharýashylyq jerleriniń hal-ahýalyn sanaýly ǵana ýaqyt ishinde taldaýdan ótkizip, qandaı jaǵdaıda ekenin aıtyp bere alady. Dál qazir Qazaqstanda egistik pen jaıy­lymnyń kóbi jekeniń qolynda jáne paıdalanylmaı jatqany belgili. Al atalǵan baǵdarlama sol jer ıeleri­niń kim ekenin, jerdi qansha ýaqyttan beri paıdalanbaı jatqanyn anyqtaı alady. Demek, «Sıfrly Qazaqstan» baǵdar­la­ma­sy aıasynda Bıll Geıtstiń «Orakýly» da elimizde keń qoldanysqa enýi ábden múmkin. Sıfrly tehnologııa budan bólek densaý­lyq saqtaý jáne bilim berý sala­laryn­da da qol­danysta. Bıyl ony jetil­dirý maq­sa­tyn­da Qazaq­stan mektep­terinde elektron­dy kún­delik qoldanysqa engizil­mek. Sony­men qatar, pedagogtar da atqarǵan jumys­ta­ry­nyń esebi men jos­parlaryn qaǵaz kú­ıin­de emes, elektrondy úlgide tapsyra alady. Jalpy, munyń bári halyqtyń baqýatty ómir súrýi úshin jasalyp jatqan sharalar ekenin túsinýimiz qajet. Turǵyndardyń ál-aýqaty artyp, eńsesi tik kóterilgende ǵana Qazaqstan damyǵan órkenıetti elderdiń qataryna, ıaǵnı aldyńǵy «otyzdyqqa» qosyla alady. Al, bul maqsatqa jetý úshin elimiz Úshinshi jańǵyrýdy eńserýi tıis. Aldaǵy kezde zamana kóshinen qalǵy­­sy kelmegen árbir azamat, maman­dar, ǵalym­dar men stýdentter uıaly baıla­nys, tele­kommýnıkasııa, sandyq TV, keń­jolaq­ty  ınternet, aqparattyq tehnolo­gııalar, E-úki­met, E-saýda, ınteraktıvti jarnama jáne áleý­mettik medıa salasyndaǵy ózekti taqy­­ryptardan tys qalýyna bolmaıdy. Myrzageldi KEMEL, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory