О́zbekstan úshin jańa ózgeristerdiń mańyzy joǵary

2016 jyldyń sońy men 2017 jyldyń basynda Ortalyq Azııa elderiniń tarıhy jáne keleshegi turǵysynan eleýli oqıǵalar oryn aldy. 2016 jylǵy 5 jeltoqsanda О́zbekstan qoǵamy eldiń jańa prezıdentin saılady, 2017 jyldyń qańtar aıynda Qazaqstan Kóshbasshysy óz eliniń jarqyn bolashaǵyn aıqyndaıtyn aýqymdy reformalar týraly Joldaý jasady jáne aqpan aıynda Túrikmenstanda prezıdenttik saılaý ótti. Mine, osy ózgerister joǵaryda atalǵan mańyzdy oqıǵalardyń eń bastylary. Atalǵan oqıǵalarmen qatar, sońǵy úsh aı kóleminde Qyrǵyzstan men Tájikstanda bolǵan oqıǵalar tizbegi Ortalyq Azııadaǵy damý men turaqtylyqty qamtamasyz etýdiń jańa negizderi qalanǵan kezeń retinde aımaq tarıhynda aıqyn iz qaldyratyn bolady. Sońǵy aılarda bizder kýá bolǵan iri ózgeristerge О́zbekstan mysalynda baǵa berer bolsaq, aımaqtyń jańa kezeńge aıaq basqanyn baıqaýǵa bolady. О́zbekstannyń jańa kóshbasshysy Shavkat Mırzııoevtiń prezıdent bolǵan kúnnen beri basty nazardy kórshiles Ortalyq Azııa elderine aýdaryp, atalǵan elderdiń ekonomıkalyq jáne mádenı ıntegrasııasyn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan sheshimder qabyldap, birqatar sharalar atqarýy sonyń alǵashqy kórinisi boldy. Máselen, ártúrli sebeptermen 25 jyl jabyq bolyp kelgen Tashkent – Dýshanbe áýe joly qaıtadan iske qosyla bastady, Tájikstan – О́zbekstan temir jol jelisin jandandyrý úshin ekijaqty jumystar júrgizý qolǵa alyndy. Osyndaı baısaldy qadamdar aımaqtaǵy elder arasyndaǵy tarıhı, týystyq baılanystardy qaıtadan kúsheıte túseri anyq. Qyrǵyzstan men О́zbekstan arasynda joǵary deńgeıdegi ekijaqty úkimetaralyq delegasııalardyń qatysýymen birqatar kezdesýlerdiń ótýi baýyrlas elderde turaqtylyqty saqtaýǵa baǵyttalǵan al­ǵash­qy qadam boldy. Qos memlekettiń she­kara máselelerin túsinistikpen jáne baıyppen sheshýge negizdelgen ortaq sharalar atqarýy, saıasatkerler men zııa­ly qaýym ókilderinen quralǵan ózbek de­le­gasııasynyń Qyrǵyzstannyń Osh pen Bishkek qalalarynda joǵary deńgeıde qar­sy alynýy jáne týra osylaı Ferǵana alqabyndaǵy qalalarǵa barǵan qyrǵyz delegasııasyna shynaıy qurmet kórsetilýi budan keıingi týystyq baılanystar­dyń bekı túsetindiginen habardar etse kerek. О́zbekstan úkimet deńgeıinde bastamalar kóterip, kórshi Aýǵanstanmen qarym-qatynastaryn jańa qalypqa kel­tirýge talpynysy Ortalyq Azııada eko­nomıkalyq múmkindikterge mán berile bas­taǵanyn bildiredi. Osy jyldyń 23 qań­tarynda О́zbekstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Abdýlazız Ka­mı­lov Kabýlǵa resmı saparmen barǵannan keıin Aýǵanstan úkimetiniń delegasııa­sy О́zbekstan astanasyna jasaǵan sapa­ry nátıjesinde resmı Tashkenttiń «О́zbek­stan men Aýǵanstan qatynastaryn damytý jáne jańa deńgeıge kóterý týra­ly» úkimet qaýlysyn jarııalaýy asa ma­ńyzdy oqıǵalardyń biri boldy. Aý­ǵanstanǵa elektr qýaty, astyq, azyq-tú­lik, taǵy basqa taýarlardy eks­port­taý­dyń múmkindikteri Ortalyq Azııanyń oń­tústiginde úlken naryqtyń baryn jáne sol naryqtyń aımaqqa ashyla bastaǵanyn kór­setedi. Sh.Mırzııoev qysqa ýaqytta memleket aýqymynda júzege asyrǵan sharalardy bir sholyp óter bolsaq, áleýmettik, ekonomıkalyq jáne mádenı salalarda qabyldanǵan sheshimder halyqtyń oń baǵasyna laıyqty bolyp, is júzinde oryndala bastaǵany baıqalady. Ásirese, bank jáne nesıe júıesin damytýǵa qa­tys­ty úkimet qararlarynyń qoǵamǵa tú­sin­dirilip, nesıe paıyzynyń tómen­de­ti­lýi, jańa jumys oryndarynyń ashylýy, ja­la­qylardyń ósýi, kásipkerler úshin ne­sıelerdiń berilýi, stýdentterge shá­kirt­aqy taǵaıyndalyp, zeınetkerler úshin jeńildikterdiń oılastyrylýy atalǵan óz­geristerdiń aıqyn kórinisi. Halyqqa je­ńildik jasaý maqsatymen jańa úkimet Tashkent qalasy men ortalyq qalalarda, oblys jáne aýdan ortalyqtarynda, aýyl­darda arzan ári shaǵyn turǵyn úı­ler salý týraly qaýlyǵa qol qoıýy О́zbek­stan qoǵamy úshin kópten kútken súıi­n­shi jańalyq bolǵany ras. Osy ret­te, turǵyn úıge zárý otbasylardyń, ja­ńa­dan otaý tik­ken jas juptardyń jańa úı alýyna ba­s­ymdyq berile bastaýy óz­bek­stan­dyq­tardy úlken qýanyshqa bólep otyr. О́zbekstanda áleýmettik jáne mádenı salalarda júzege asyrylyp jatqan sharalar aldaǵy kezeńderde úlken ózgeristerdiń bolatyndyǵynan habar beredi. Prezıdent Sh.Mırzııoev ótken jel­toq­san aıynyń sońynda О́zbekstan Ǵylym akademııasynyń aldyńǵy qatarly ǵalymdarymen jáne akademıkterimen kezdesip, olardyń bilim men ǵylym salasyna qatysty saýaldaryn tyńdap, atalǵan salada aldaǵy kezeńde atqarylatyn shara­lar týraly kózqarastarymen, pikir­le­rimen tanysyp, sonyń negizinde jańa sheshimder qabyldady. Osyǵan oraı 17 aq­pan kúni úkimettiń tıisti qaýlysy qa­byldanyp, budan buryn Ǵylym akademııa­sy qaraýynan shyǵarylyp, Tashkent qa­la­syndaǵy ýnıversıtetterge qarasty zert­teý ınstıtýttaryna nemese ǵylymı or­ta­lyqtaryna berilgen Tarıh ınstıtý­ty, Álisher Naýaı atyndaǵy Til jáne áde­bıet ınstıtýty, Ál-Bırýnı atyndaǵy Shy­ǵystaný ınstıtýty, Arheologııa ıns­tı­týty jáne basqa da kóptegen ıns­tı­týt­tar­dyń qaıtadan О́zbekstan Ǵylym akademııasyna berilýi ǵylym salasynda jaqsy jańalyqtardyń bolatynyn bildiredi. Atalǵan ózgerister О́zbekstan Res­pýb­lıkasy prezıdentiniń «Ǵylym aka­de­mııasynyń qyzmeti, ǵylymı-zertteý ju­­mystaryn uıymdastyrý, basqarý men qarjylandyrýdy damytýdyń pra­k­tı­ka­lyq sharalary týraly» qararyna sáı­kes júzege asty. Buǵan qosa, 16 aqpan kú­ni Prezıdenttiń jarlyǵyna sáıkes ǵy­lymı dıssertasııalardy qorǵaý jáne ǵylymı dárejelerdi berý salasyna jańa zań­dyq ózgerister engizildi. Buǵan sáıkes keıingi jyldarda engizilgen PhD júıesi ózgertilip, onyń ornyna usynylǵan ja­ńa júıe bastapqy doktorantýra (kez kel­gen ǵylym salasynan bastap, dısser­ta­sııanyń qorǵalýy jáne fılosofııa dok­tory – PhD dárejesiniń berilýi) já­ne doktorantýradan (dıssertasııanyń qor­ǵalýy jáne ǵylym doktory – Doctor of Science, ScD dárejesiniń berilýi) qu­ralady. Qabyldanǵan qararǵa sáıkes PhD dárejesi magıstratýra nemese tolyq joǵary bilimge ıe bolyp, dıssertasııa qorǵaǵan kisilerge beriledi. Al Ǵylym doktory (ScD) dárejesi bilim kandıdaty nemese shet elderde dıssertasııa qorǵaǵan jáne PhD dárejesin ıelengen ǵalymdarǵa beriledi. О́zbekstan úkimeti ǵylymı jolmen damý jáne órkendeý úshin kórshi memleketter men bilim júıesi damyǵan shet eldermen qatynastar qurýdy maqsat tutyp, bir­qatar sharalarǵa daıyndyq júrgizýde. Osy jyldyń ishinde el úkimetiniń qoldaýymen bir top ǵalym, zertteý ınstıtýttary men joǵary oqý oryndary bas­shylarynan quralǵan ózbekstandyq de­legasııanyń jaqyn aılarda kórshiles ári t­ýys Qazaqstanǵa keletini jáne osyn­daǵy basty ǵylymı jáne bilim berý uıym­dary basshylarymen tanysyp, eki­jaqty yntymaqtastyq ornatatyny bel­gili boldy. Sh.Mırzııoev prezıdent bolyp saı­lan­ǵan soń Qaraqalpaqstanǵa kelip, ha­lyqpen ashyq kezdesip, birneshe mádenı jáne dinı oryndarda bolyp qaıtty. Ásirese, prezıdenttiń Nókis qalasyndaǵy meshitterdiń birine baryp, jasy úlken kisiler tobymen shynaıy suhbat qurýy qoǵamnyń rızashylyǵyn týǵyzdy. Odan keıin Horezm men Sýrhandarııa oblystaryna kelgen Sh.Mırzııoev ózbekstandyq qoǵamnyń áleýmettik jáne ekonomıkalyq tynys-tirshiligimen tanysyp, birneshe aýylǵa baryp, jergilikti halyqpen tikeleı sóılesken. О́zbekstan prezıdentiniń jańa qararymen Sýrhandarııa oblysynyń ortalyǵy – Termız qalasynda Islam áleminiń betke ustar ǵulamalarynyń biri Imam át-Tırmızıdiń murasyn zertteý maqsatynda «Át-Tırmızı atyndaǵy halyqaralyq ǵylymı-zertteý ortalyǵy» qurylatyn boldy. Qysqasy, О́zbekstannyń jańa kósh­bas­shy­sy qyzmetine kirisken qysqa merzimde el ishinde jáne syrtqy qatynastarda áleý­mettik-mádenı jáne ekonomıkalyq tur­ǵydan mańyzdy sharalar atqarǵanyna kýá bolyp otyrmyz. Osyndaı ózgerister Ortalyq Azııa elderiniń ózara baılanys­taryn nyǵaıtyp, aımaqta órkendeý men turaqtylyqty qamtamasyz etýge jaǵdaı jasaıtyny anyq. Ǵaıbýlla BABAIаROV, tarıh ǵylymdarynyń doktory О́zbekstan Respýblıkasy, TAShKENT