Kórkem shyǵarma revızııalaýǵa jatpaıdy

Ǵ.Músirepovtiń «Aqan seri-Aqtoqty» tragedııasyna baılanysty hat Mádenıet jáne sport mınıstrligi janyndaǵy Kórkemdik keńeste talqylandy. Ulttyq dramatýrgııa jaýharlarynyń biri ótken jyly maýsym aıynda, teatrdyń 90-maýsymynyń jabylýy qarsańynda qoıylǵan bolatyn. Rejıssýradaǵy talantty jańa býyn ókili Qýanyshbek Adylovtyń sahnalaýymen shyqqan qoıylymdy qalyń jurtshylyq óte jyly qabyldady, respýblıkalyq baspasózde jaqsy baǵalandy. Arada jarty jyl ótkende Mádenıet jáne sport mınıstr­­­­ligine «Aqan seri-Aqtoqty» spektaklin toqtatý týraly Kókshetaý óńiriniń bir top azamattary qol qoıǵan hat tústi. Mınıstrlik ol hatty teatrǵa joldap, bul másele teatrdyń Kórkemdik keńesinde qaraldy. Hat ıeleri spektaklge qoıatyn kinálary joq ekenin, negizgi qarsylyq «Aqan seri-Aqtoqty» pesasyndaǵy Naýan haziret beınesiniń kórkemdik sheshimine baılanysty ekenin atap kórsetip, sol úshin spektakl toqtatylsyn dep jazǵan. Hat teatrdyń Kór­kemdik keńesinde jan-jaq­ty talqylandy. Ǵ.Músirepov qazaq ádebıetiniń klassıgi, sóz zergeri. Qazaq ulttyq dramatýrgııasynyń negi­zin salýshylardyń biri. Son­dyqtan da hattaǵy talap­tarǵa baılanysty «Aqan seri-Aqtoqtyny» repertýardan birjolata alyp tastaý oryn­syz. Bul másele keńinen tal­qyǵa salýdy qajet etedi. Son­dyqtan teatrdyń Kórkemdik keńesi mınıstrlikke Qazaqstan Jazýshylar odaǵy, M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtyn qatystyra otyryp keńinen talqyǵa salý týraly usynys bildirildi. Al, salıqaly bir sheshim shyǵarylǵansha «Aqan seri-Aqtoqty» tragedııasynyń kór­setilimin ýaqytsha toqtata turý týraly sheshim qabyldanǵan edi. Bul máselege baılanys­ty 15 aqpanda Mádenıet jáne sport mınıstrligi janyndaǵy Teatr óneri jónindegi kórkemdik keńestiń keńeıtilgen otyrysy ótti. Keńes otyrysyn ashqan vıse-mınıstr A.Raıymqulovanyń aıtýynsha, atalǵan hatta «Aqan seri-Aqtoqty» tragedııasyndaǵy Naýan haziret beınesine baılanysty kóterilgen másele mı­nıstrlik ótinishimen M.Áýezov teatrymen qatar Ulttyq Ǵylym akademııasynyń Ádebıet jáne óner ǵylymı-zertteý ınstı- t­ý­tyna jáne Jazýshylar oda­ǵynda da talqyǵa túsken. Ol uı­ymdar óz sheshimderin jol­daǵan. Onda Ǵ.Músirepov pe­sasy – kórkem shyǵarma, son­dyqtan da ony jabýǵa nemese qaıta redaksııalaýǵa, klassık jazýshynyń avtorlyq qu­qyna qol suǵýǵa bolmaıtyny kórsetilgen. Pikir alysý basynda sha­ǵym hat jazýshylar tarapynan Kókshetaý qalasyndaǵy M.Ǵabdýllın mýzeıiniń dırektory Q.Myrzabek sóıledi. Ol búkil kókshetaýlyqtardyń pikirin jetkizip otyrǵandaryn aıtyp, Ǵ.Músirepov pesasynda Naýan hazirettiń kezindegi keńestik júıe ıdeologııasynyń áserinen unamsyz sıpattalǵanyna, al, shyn mánisinde patshanyń dinı otarlaý saıasatyna qarsy shyqqan úlken dinı tulǵa ekenine, elimiz táýelsizdik alǵan kezeńinde bul tulǵaǵa jańasha kózqaraspen kelý qajettigine toq­taldy. Sultanáli Balǵabaev, jazýshy-dramatýrg, keńes múshesi: – Eń aldymen nazar aýdaratyn jaıt – «Aqan seri-Aqtoqty» kórkem shyǵarma. Odan naqty shyndyqty izdeýdiń qajeti joq jáne de Ǵ.Músirepov ulttyq ádebıetimizdiń klassıgi bilmeı-kórmeı jaza beredi deý qısynǵa kelmeıdi. Mysaly, J.Aımaýytovtyń «Kókshetaýda kórgenderim» degen maqalasynda 1910 jyldary Naýan hazirettiń bala oqytýǵa qarsy bolǵany týraly jazǵan. Aqıqatty ýaqyt óz ornyna qoıady. Qalaı degende de Músirepov kórkem shyǵarma jazyp otyr. Asanáli Áshimov, KSRO halyq ártisi, M.Áýezov tea­try­­nyń kórkemdik jetek­shisi, keńes múshesi: – «Aqan seri-Aqtoqtymen» birneshe urpaq ósti. Sháken Aı­manov, Sholpan Jandar­bekovanyń Aqan men Aqtoqtysy qandaı edi! Kórkem shyǵarmada traktovka degen bolady, másele sonda. Mysaly, M.Áýezovtiń «Qarash-qarash oqıǵasy» boıynsha teatrda qoıylǵan «Tańǵy jańǵyryqta» Jarasbaıdy oınadym. «Qyz Jibek» fılmindegi Bekejandy da jaǵymdy jaǵyn basa kórsetip oınadym. Keıipker nashar, pesany jap, spektakldi toqtat, degen durys emes. Akterdiń, rejısserdiń kózqaras, traktovkasyna kóp nárse baılanysty. Naýan úlken tulǵa ekenin bilemiz. Al, onyń myqty ekeni pesada da kórinip tur. Naýan beınesi sahnada qalý kerek. Ol búkil qazaqqa ortaq tulǵa. Jáne de adam bolǵan soń onyń jaqsy jaǵy da, kemshiligi de bolady, muny da umytpaýymyz kerek. Bul máseleni kelisip sheshý kerek. Naýandy bıikke kótereıik. Jańadan shyǵarmalar jazylsyn. Qanat Qydyrmın, «Naýan haziret» meshitiniń bas ımamy: – Osy spektakl týraly «Teatr.kz.» jýrnalynda orys tilinde maqala shyqty. Sonda Naýan haziret qareketterine «dıavolskıı», ıaǵnı «shaıtanı» dep anyqtama berilgen. Bul áleýmettik jelilerde de kóp sóz boldy. Sodan keıin jazylǵan hat edi. Bizdiki patsha bıliginen, keńes ókimetinen qııanat kórgen tulǵany ulyqtaý kerektigin aıtý boldy. Erlan Bilál, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, M.Áýezov teatrynyń dırektory: – Biz teatrymyzdyń Kór­kemdik keńesinde bildirgen ustanymdamyz. Ǵ.Músirepovke revızııa jasaı almaımyz. Ol tarıhty, Naýan hazirettiń ómirin zerttegen sýretker. Bizdiń teatrdyń spektakli týraly sóz qozǵasaq, Naýan haziretti dıýana etip, qor etip kórsetken joqpyz. Taǵy aıtar bolsam, keıde dindi ustaný jaǵdaıatyna da synı kózqaraspen qaraýǵa bolady. Din bar, dinı adamdar, dinbasylar bar. Olar qalaı júrip-turady, sóıleıdi, ýaǵyzdy qalaı júrgizedi, ózderiniń shyn bolmysy qandaı – buǵan da kóp nárse baılanysty. Teatr qoıylymynda haziretke qatty aıtatyn, qııanat aıtatyn tustary joq. Onda adamdar arasyndaǵy tartys, dúnıetanymdyq turǵydaǵy qaqtyǵystar bar. Spektakl Aqan seri men Aqtoqtynyń mahabbaty týraly. Bizdińshe, Ǵ.Músirepov tragedııasyn túze­týge umtylmaı-aq, jańa pesalar, basqa da ádebı shyǵarmalar jazý kóp paıdaly bolady. Jańa urpaq óz sózin aıtýy kerek. Keńeske qatysýshylardyń pikir alysýlary aıaqtalǵan soń, jıyndy vıse-mınıstr A.Raıymqulova qorytty. Aıgúl AHANBAIQYZY, «Egemen Qazaqstan»