Naýryz hám jasandy dástúr kórinisteri

Kóztanys kelinshek telefon soqqan. Muǵalim edi. Mektepte naýryz merekesine oraı baqosý ótkiziledi deıdi. Buıymtaıy - sol jıynda ulttyq salt-dástúrlerimizdi kórsetý úshin ssenarıı jazyp berýim kerek eken. Tusaýkeser, betashar, neke sýyn ishkizý. Jańalyq emes. El egemendigin alyp, Naýryz merekesi al­ǵash toılanǵan kúnnen beri kór­setilip kele jatqan qazaqtyń baı dástúriniń biri. О́zgergen, jańasha sıpat alǵan, mazmuny tereńdetilip, maǵynasy art­qan eshteńe joq. Burynǵy kór­inis. Bizdiki – qaıtalaý. Beı­ne qazaq qyz uzatyp, kelin túsirgennen basqa eshteńe bitir­megen tárizdi. «Salt-dástúrge baımyz» degen­de, eki urtymyz tolyp, ózimiz kúmpıip-aq kete­miz. Biraq biletinimiz ben qaıta­laıtynymyz – saýsaqpen sanar­lyq qana. Basqasyn bylaı qoıǵanda, mektep oqýshysynyń, ıakı, on ekide bir gúli ashylmaǵan qyz balanyń betin ashyp, neke sýyn ishkizgenimiz qalaı bolar eken? Ulttyq uǵymnyń uńǵysynda mundaı rásim adam ómirinde bir-aq ret ja­salsa ke­rek-ti. Al biz jyl saıyn Naý­­ryz­da sol dás­­tú­ri­miz­di qaı­­­ta­­lap, ká­­me­let­ke tol­­­maǵan qy­zy­­­­myz­dyń be­tin ashyp, ony er­jet­pe­­gen uly­myz­ǵa qo­syp, olar­ǵa neke sýyn ish­­kizip jata­myz. Osy­­nymyz ersi eme­s pe? Ata-ana­sy qaı­da qarap otyr? Shamasy, qa­zir­gi jastar mán be­­­­re bermeıdi ǵoı deımin. Áıt­­pe­se, jón biletin ata-ana úki­deı úl­pildetip baǵyp-qaǵyp otyr­ǵan qyz­darynyń betin jónsiz ashtyryp, jón-josyqsyz neke sýyn ishkizbes edi. Mereke saıyn tusaý kesý rásimi kórsetiledi. Aıaǵyn apyl-tapyl jańa basyp kele jatqan sábı bolsa, bir sári. Áldeqashan shaýyp ketken balpanaqtaı bala. Buryn da «ala jipti attama» dep yrymdap bir ret tusaýy kesilgen. Qaıta-qaıta kese bergenniń nesi sán? Sonda ol balanyń júris-tu­rysy alǵashqy kesken kisige uqsaı ma, joq álde keıingi adamǵa ma? Qazaq yrymshyl emes pe edi?! Tusaýdy da anaý-mynaý adamǵa emes, elge syıly, abyroıly kisige kestirip, sol adamdaı bolsyn dep yrymdaýshy edi. Sonan soń súrinbesin dep jas balaǵa jeteletetin. Al, Naýryz merekesi saıyn áldeqashan shaýyp ketken balany ustap alyp, onyń tusaýyn kesý – qazaqtyń sol yrymyna qyryn bolmaı ma?.. Eger shynymen ulttyq rá­simdi nasıhattaýǵa ańsarymyz aýyp tursa, ózgeshe jol izde­genimiz jarasymdy bolmaq. Ári eńbektegen balaǵa deıin biletin taptaýyryn taqyrypty qaýzaı bergenshe, eldi eleń etkize túsetin jańalyq qylyp, ǵasyrlar qoınaýynda tunshyǵyp jatqan saf altyn ispetti basqa salt-dástúrimizdi oraltyp alsaq, oń bolmas pa edi? Baıqal BAIÁDILOV