Qurylys salasyna qadaǵalaý kúsheıtiledi

Elbasy «Qazaqstannyń úshinshi jań­ǵy­rý­y: jahandyq básekege qa­bilettilik» at­ty bıylǵy Joldaýynda bıýdjettik saıa­­satty jańa eko­­no­mıkalyq ta­la­p­­­tarǵa sáı­kes­ten­­di­rý já­ne bıýdjet shy­ǵystaryn tıim­di paıdalaný min­det­terin qoıdy. Búginde Premer-Mınıstr B.Saǵyntaevtyń tapsyrmasymen Qarjy mınıstrligi atalǵan mindetterdi oryndaý joldarynyń biri retinde qurylys salasyndaǵy memlekettik satyp alýǵa qazynashylyq súıemeldeý engizý jumystaryn júrgizýde. Ulttyq statıstıka organdarynyń resmı de­rekteri boıynsha, Qazaqstandaǵy kóleńkeli eko­nomıkanyń kólemi IJО́-niń kem degende 20 paıyzyn quraıdy eken. Kóleńkeli ekonomıkanyń negizgi quramdas bólikteriniń biri memlekettik satyp alýlar kezinde bıýdjet qarajatyn jalǵan kásiporyndar arqyly qolma-qol aqshaǵa aınal­dyryp, jumsap qoıatyn ekonomıkalyq qyl­mys­­tar ekeni belgili. Bıýdjetten bólinetin qa­ra­jattyń úshten biri qurylys pen saýda-sat­tyqqa tıesili. О́kinishke qaraı, búgingi tańda, qu­rylys salasynda shyǵyndardyń smetasyn ne­gizsiz kóbeıtý, qurylys merzimderin saqtamaý, qu­ry­lys sapasynyń tó­men­digi, aıqyn emes aqsha qoz­ǵalystary, salyq júk­temesi koeffısıentiniń tó­mendigi, astyrtyn ju­mys kúshi, «sur jalaqy» tó­leý tájirıbesin keń qoldaný sekildi kúrmeýi she­shi­­lmegen kúrdeli máseleler barshylyq. Osynyń ná­­tıjesinde, sot úkimimen jalǵan kásipkerlik dep tanylǵan salyq tóleýshilerdiń ár úshinshisi qu­ry­lys salasyna qatysty bolyp shyǵady. Qazirgi kezde jumys istep turǵan mehan­ı­zm boıynsha bıýdjet qarajatynyń bir bóligi mer­digerlerdiń ekinshi deńgeılik bankterdegi esep-shottaryna avans túrinde aýdarylady da, qal­ǵan aqsha atqarylǵan jumys aktisi boıynsha tó­lenedi. Al qarajattyń odan ári qaıda ketkeni, qalaı jumsalǵany jóninde baqylaý bolmaıdy, sóıtip, tipti atqarylǵan jumys aktisi tolyqtaı usynylǵan kúnniń ózinde, qarajattyń «qolma - qol aqshaǵa aınaldyrý» joly arqyly ýystan shyǵyp ketý qaýpi týyndaıdy. Joǵaryda aıtylǵan máselelerdi sheshý úshin jáne qurylys salasyndaǵy kóleńkeli ekonomıkany azaıtý maqsatynda, Qarjy mınıstrligi qurylys salasyndaǵy memlekettik satyp alýlardy qazynashylyq súıemeldeý mehanızmin usynyp otyr. Bul prosesti qarapaıym tilmen aıtar bolsaq, memlekettik satyp alý konkýrsyn ótkizip bolǵannan keıin, tapsyrys berýshiden bastap taýar men qyzmetterdiń ónim berýshilerine deıingi qarajattyń barlyq qozǵalysy qazynashylyqpen súıemeldenetin bolady. Osy maqsattar úshin qazynashylyq organdarynda bas merdigerler men olardyń barlyq qosalqy merdigerleriniń shottary ashylatyn bolady. Aqshany alǵanǵa deıin qatysýshylardyń barlyǵy memlekettik ki­rister organdarynyń qatań «tekserisinen» óte­t­in bolady. Halyqaralyq tájirıbelerdi es­ke­re otyryp, alǵash ret jobany basqarý sý­per­vaızeriniń (ınjınırıngtik kompanııanyń) qyz­­metine júginý josparlanýda. Sýpervaızer qu­rylys sapasyn ǵana emes, shyǵystardyń ne­gizdiligin de tekseretin bolady. Qazynashylyq, óz kezeginde, qarajattyń memlekettik satyp alý­dyń ashyq shottary arqyly merdiger men qo­salqy merdigerlerge maqsatty aýdarylýyna baqylaý jasaıdy, ıaǵnı tólemder shyǵyndar tizilimine sáıkes jáne sýpervaızerdiń tólem ser­tı­fıkatynyń negizinde júrgiziledi. Bizdiń baǵalaýymyzsha, qurylys salasyndaǵy memlekettik satyp alýǵa qazynashylyq súıe­mel­deý engizýdiń memleketke tıimdi tustary kóp. Atap aıtsaq, tólemderdiń ashyqtyǵyna, to­lyq­­qandy salyq tóleýge qol jetedi, qurylys s­a­pasyn, bıýdjet qarajatyn maqsatty paıdala­ný­ǵa jáne qazaqstandyq úlesti qamtamasyz etýge baqylaý kúsheıedi. Bıyl atalǵan mehanızm res­pýblıka boıynsha Astana qalasy, Aqmola men Qaraǵandy oblystarynda synaq retinde en­gi­z­ilmek. Qazynashylyq súımeldeýge qatysty máse­le­ler bıznes qaýymdastyq tarapynan «Atameken» UKP-men, Qazaqstan ınjenerleri assosıasııa­sy­­men, Qazaqstan qurylysshylary assosıasııa­symen, iri qurylys kompanııalarymen jáne taǵy basqa da múddeli memlekettik organdarmen tal­qylanǵandyǵyn basa aıtyp ótken jón. Ká­sip­kerlik sýbektilerine qyzmet kórsetý pro­se­dý­ra­la­rynyń barlyǵy anyq belgilenetin bolady. Bul olar­ǵa jyldam ári tıisti deńgeıde jaqsy qyz­met kór­setýge múmkindik beredi. Jalpy, atalǵan mehanızm memlekettiń bıýdjet qarajatyn tıimdi paıdalanýǵa arnalǵan ke­shen­di iri is-sharalardyń tek kishigirim bir bóligi ǵana deýge bolady. Qanat BAEDILOV, Qarjy mınıstrligi Qazynashylyq komıtetiniń tóraǵasy