О́ner – ózińdi máńgi izdeý

Áıgili «Gúlder» ansambli quramynda óner kórsetken tanymal ánshi Maıra NÚRKENOVA qazaq estradasynyń keshegisi men búgini týraly oı tolǵaıdy. – Maıra hanym, sahnada oryn­daǵan alǵashqy ánińiz esi­ńiz­de me? – Halyqqa «Tamasha» tele­baǵ­d­arlamasy arqyly Erken Sletdınov aǵamyzdyń «Qar jaýyp tur dalada» ánimen tanyl­dym. Ándi kýrstas áriptesim Gúl­zıra ekeýmiz oryndadyq. Ol ýaqytta jastar ıspannyń áı­gili «Bakkara» pop-toby shyr­qaǵan ánderge tamsanatyn. Ańyz­ǵa aınalǵan dýettiń óner­ine súı­sin­gen bizder solardaı ta­ny­mal­dyq­qa ıe bolý úshin jany­myz­dy sal­dyq. 1991 jylǵy Ja­ńa jyl keshinde osy beınemiz óz­ge­she órnekpen tara­dy. Jalpy, qos daýyspen án sa­l­ý dástúri sol ýa­qyttan bas­­taý aldy. Birde aqyn Israıyl Sa­par­baı aǵamyz maǵan: «Ja­qyn­da «Jú­­rekke júrek til qa­tar» degen bir jańa án jazdym. Osy án se­niń daýysyńa, ta­bıǵatyńa saı ke­letindikten ózi­ńe qolqa sal­ǵym kelip otyr. Mýzykasy da, má­tini de ózimdiki. Biraq muny er adam­nyń daýsymen qosylyp oryn­­daý­yń kerek», – dedi. Keıin áriptesim Mahmut Toı­kenov ekeýmiz shyrqaǵan sol án teleekran arqyly Qazaq­stan­nyń túkpir-túkpirine tarady. Munan soń I.Saparbaı biz­ge arnap 1999 jyly ekinshi ánin jazdy. Ol «Sulýlyq sa­zy» dep atalady. Almatyda ot­ba­symyzben konsert berdik. Bel­gili sazger marqum Erjan S­erikbaev «Eki júrek» ánin tartý etti. B.Qusaıynovtyń «Ty, moıa mechta», M.Shahanovtyń «Otyrar qamaly» ánderin, al aqyn­nyń avtorlyq keshinde «Ju­baılar jyryn» usyndyq. «Jer-Ana» ánin qosqanda, dýet­pen oryndalǵan ánderdiń bas-aıaǵy – on shaqty. – Estradada áýeni áýleki, má­tini mánsiz ánder qaptap ket­ti degen qazirgi synı pi­kir­lerge ne aıtar edińiz? – Buryn jańa ánder arnaıy mamandardan qurylǵan ko­mıssııanyń irikteýinen óte­tin. Ánniń mátinin, áýenin, oryn­dalý sheberligin birneshe ret elep-ekshegen soń ǵana ja­rııa­laýǵa ruqsat etiletin. Ony efır­ge jiberýge bola ma, bolmaı ma, ánniń taǵdyryn solar she­shetin. Búginde osynyń joq­ty­ǵynan qazaq estradasy zardap shegýde. Telearnalar, radıo ánshi­ler­ge ájeptáýir qalamaqy tó­leıtin. Búginde ol da joq. Ke­ri­sin­she, óziń qaltańnan shy­ǵyn­da­lýyńa týra keledi. – Shyǵarmashylyǵyńyz­dyń basty ereksheligi nede dep oılaısyz? – Ereksheligim, shyǵar­ma­shy­lyǵymdy 1978-1980, 1990-2000 jáne 2000 jyldan beri qa­raı­ǵy ýaqyt dep úsh kezeńge bó­lip qarastyrýyma bolady. ...Halyq súıip tyńdaıtyn Shámshi Qaldaıaqov, Beken Ja­maqaev, Áset Beıseýov, Nur­ǵı­sa Tilendıev syndy bel­­­gili kompozıtorlardyń án­de­rin oryn­­­dadym. Bertin kele re­pe­r­týarym keńeıip, álemdik ta­ny­mal juldyzdardyń halyq ara­­syna keń taraǵan hıt án­de­rin oryndaǵan sátterim de joq emes. Italıan, fransýz, qy­taı, por­týgal, ıspan, japon til­de­rin­de án salamyn. – Halyqaralyq, res­pýb­lı­kalyq baıqaýlar men fes­tı­valdardyń kóptigi sondaı, bú­­ginde olardyń esebinen ja­ńy­­­lysasyz. Jalpy, ózińiz óner ıesiniń sheberligin baı­qaý n­á­tıjesimen baǵalaýǵa qa­laı qa­­ra­ısyz? – Mysaly, 1985 jyly men respýblıkalyq «Jiger» baı­qaý­yna qatysyp, laýreat atandym. Sodan soń 1990 jyly Shveı­sarııadaǵy suńǵaq boıly ánshilerdiń halyqaralyq fe­s­­tı­valinde Jumaǵul Qydy­rá­lıev­tiń meniń daýysyma arnap ja­zǵan «Egiz lebiz» ánin oryn­da­dym. Máskeýde 1987 jyly ótken bú­kilodaqtyq «Jańa esimder» ra­dıobaıqaýynyń júldesi qan­jyǵama baılandy. Keıingi jas­tarymyz halyqaralyq iri báı­gelerden oljamen oralyp jatsa, oǵan tek qýanýymyz kerek. – Qazaq estradasynyń «al­tyn dáýiri» sanalatyn 70-jyl­dar ánderiniń ta­bı­ǵatyna ro­mantıkalyq, lı­rı­kalyq sa­ryn tán edi. Sol ke­zeńniń es­- t­radasy siz úshin ne­simen qun­dy dep oılaısyz? – 1985-1987 jyldary Qazaqstandy aralap, es­tra­­da­lyq-sımfonııalyq or­kes­­tr­diń súıemeldeýimen óner kór­settik. Quramynda mar­­­qum Ti­les Qajyǵalıev aǵa, Keńes Dúı­se­keev, Vla­dı­mır Lvovskıı, Seı­­dol­la Baıterekov, Balnur Qy­dyrbek, Lıýsııa Tóleshova, Zeınep Qoıshybaeva, Venera Qarmysova, Lakı Kesoglý bar óner tobymen birge festıvalǵa qatystyq. Kompozıtorlar oda­­ǵynyń hatshysy Erkeǵalı Rah­­madıev aǵamyzdyń ózi bas­tap el-eldi, jer-jerdi aralaǵan qaı­ran sol kezder qazir kóńilge tym ystyq áserler uıalatady. – Sonda kimderdiń ánderin oryn­daǵanyńyz qazir esi­ńiz­de bar ma? – Eskendir Hasanǵalıevtiń «Asyl arman», «Ańsaǵanym», «Ádemi-aý», Nurǵısa Tilen­dıe­v­­tiń «Qustar qaıtyp bara­dy», Keńes Dúısekeevtiń «О́mir-ómir», «Erkelediń sen», Seı­do­l­- la Báıterekovtiń «Arý qa­la – Almaty», Erken Slet­dı­nov­­tiń ánderiniń orny bó­lek edi. 1991 jyly retro án­derden «Áli esimde» degen atpen fılm­kon­sert túsirildi. «Gúl­der» an­­sambliniń sapynda úlken mek­­tepten óttim. Orkestrdiń dı­­rıjeri Tasqyn Oqapovtyń óne­­rine jaqynnan kýá bolýdyń ózi ne turady? Horeografııadan, je­­ke vokaldan keremet ustazdar sa­­baq berdi. – Shámshiniń kóptegen á­n­de­rin oryndadyńyz. Ja­ny­­ńyz­ǵa etene jaqyn, boı­tu­mar­daı qur­met tutatyn ánińiz bar ma? – Shámshi aǵanyń «Otyrar­da­­ǵy toı» ánin telearnadan al­ǵash men oryndadym. Kom­po­zı­tordyń kózi tirisinde ózinen ruq­sat surap alǵan bul ándi júr­gen jerimniń bárinde oryndaımyn. «Sháýildirdiń ár úıinde dál osyndaı toı bolsyn» degen tusyn «Qazaǵymnyń ár úıinde dál osyndaı toı bolsyn» dep óz­gertsem qalaı bolady, aǵa?» de­ge­nimde, ol kisi sondaı qýandy. «O, jaraısyń!» dep qarsylyq bil­dirmeı, qaıta qarapaıym qa­l­py­men qabyl alýynyń ózi maǵan kom­p­ozıtordyń jan dúnıesine degen qurmetimdi eseleı tústi. Shámshi aǵanyń men oryndaıtyn «Qaıyqta», «Keshikpeı kelem dep eń», «Ánim sen ediń», «Qaıdasyń», «Ana týraly jyr», «Otyrardaǵy toı», «Qaragóz», «Moıynqumda aýylym»... ánderi búginde halqymyzdyń baǵa jetpes baılyǵy sanalady. Bularsyz toıdyń sáni kirmeıtin sııaqty. – Ánniń bastapqy nus­qa­syn ózgertý, óz janynan bir­de­­­meler qosyp, qubyltý de­gen­­derdi quptaısyz ba? – Qazirgi keıbir jastardyń Shám­shiniń ánderin buzyp oryn­daý­yn, halyq qazynasyna qı­ıa­natyn quptamaımyn. Ún­d­e­rin san qubyltyp, jańalyq ash­qy­la­ry keletin talaptaryna nur jaý­syn-aý, biraq úılespeıtin, ke­risinshe qolda bar baılyqty jo­­­ǵaltýǵa uryndyratyn áre­ket­terine qaradaı qarnyń ashady. Árıne, maqtanǵandyǵym emes, jurt maǵan Shámshi aǵa­myz­dyń ánin sizden artyq eshkim aıta al­maıdy deıdi. Múmkin olar ma­ǵan muny kózime jaı maqtaı salý úshin aıtyp turǵan shyǵar deı­min de, kúmánǵa boı aldyratynym ras. Bir-eki adamnyń lebizi jańsaq bolýy múmkin ǵoı. Al bul sózdi on-on bes, tipti, odan kóp adamnan estigende, «ras shy­­­­ǵar» degen qorytyndyǵa ke­le­­min. Shámshiniń ánderin me­niń oryn­daýymda ǵana estigisi ke­le­tin óz tyńdaýshylarym bar. О́mirde ózime syn kózben qa­raı­myn. Jurttyń aldyna jıi shyǵa berýdi unatpaımyn. Sah­nadaǵy beınem men ómirdegi qa­­lybym qatty uqsaıdy... Shám­shiniń lırıkalyq ánderi es­kir­meıdi, olar máńgilik. Men ony kóbine halyq aspaptary orkestri súıemeldeýimen oryn­dadym. Astanaǵa kóship kel­ge­nimde Aýyl sharýashylyǵy mını­strligi ózi­niń Naýryz merekesine sha­qyr­dy. Prezıdenttik mádenıet orta­lyǵy shaǵyn orkestriniń súıe­mel­deýimen biraz án orynda­dym. Shara aıaqtalǵan soń, jurt qu­shaq-qushaq gúl syılap, al­ǵy­syn jaýdyryp jatyr. Qa­sy­ma bir jas tyńdarmanym ke­lip: «Apaı, sizge kóp rahmet. Siz­diń áserli ánińizdi estip, tol­qy­­dym. Ásirese, «Qaıyqta» áni shyrqalǵanda júregim el­ji­rep, rahat kúı keshtim. Kóp ret es­ti­gen ánim ǵoı, biraq siz óz­geshe aıtady ekensiz» dedi. Men odan keıin ónerimdi ózimshe sa­r­­a­laı ke­lip, halyq aspaptary or­kes­tri­niń súıemeldeýimen lı­rı­ka­lyq ánderdiń sátti oryndala­ty­nyn ańǵardym. – Orkestrdiń súıe­mel­deýi­men án salatyn ánshiler neken-saıaq. Nege? – Jalpy, qazirgi zamanaýı estradalyq mýzykalyq aspaptar­men óńdelgen, sondaı-aq, ha­lyq saz aspaptarymen ja­zyl­­ǵan mınýsovkalarym bar. Shy­ǵar­malardy vokaldyq aspaptar an­sambli, estradalyq-sım­fo­nııa­lyq, sondaı-aq, halyq saz as­paptary orkestrleri súıe­mel­deýi­men oryndaımyn. Qazaqtyń mem­lekettik ak­a­de­mııalyq Qu­r­­man­ǵazy atyndaǵy halyq as­pap­ta­ry orkestri, estradalyq-sım­­­fonııalyq, sonymen qa­tar, dı­rıjer A.Ablaevtyń es­tra­da­lyq sımfonııalyq orkestri súıe­meldeýimen óner kórsettim. О́ki­nishke qaraı, qazir ekiniń biri ózin ánshi sanaıdy, biraq orkestrmen aıtýǵa shorqaq. ...1993-1994 jyldarǵy «Oty­rar­daǵy toı» ánine kóńilim on­sha kónshimeıtin. Oǵan qa­za­qy rýh jetpeıtin. Osydan 5-6 jyl buryn bul oıymdy aran­jı­rovkashyǵa jetkizdim. Mun­da qazaqtyń qasıetti qara dom­­by­rasynyń, qobyzynyń qo­ńyr úni bebeýlep turýy kerek de­­dim. Bi­razy bas tartty. Biraq keı­­in­gisi, «Otyrardaǵy toı» áni­niń qaı­tadan óńdelgen jobasy ózime una­ıdy. – Bir ándi óńdep, boıyna qan júgirtý úshin qansha ýaqyt ke­rek? – Quryǵanda bir-bir jarym jyl kerek. Sebebi, óńdeýshi maman tabyla bermeıdi. Buryn ánshiniń jalǵyz ózi-aq kóp sharýa atqara alatyn. Qa­zir sahna syrtyndaǵy qyz­met túrleri kóbeıip ketti. Bir adam­nyń sońynan birneshe adam qosylyp kúnin kórip júr. Pro­dıý­ser, ımıdjmeıker, stılıst, t.s.s. – Kimge eliktedińiz? – Roza Baǵlanova apamyz oryn­daǵan Shámshiniń «Aq mań­daılym», «Aqsuńqarym» án­de­rin oryndaǵym keledi. Maǵan ol kisiniń oryndaýshylyq she­ber­ligi, daýysy, kıim kııý úlgisi unaı­dy. О́zime ustaz tutatyn ada­mym. – Qazir estradalyq ánder qa­laı jazylady? – Kóbine batys jaqqa elikteý ba­sym. Mıdaı aralasqan sansyz sarynnan bas aınalady. Es­tra­­dany tym shoýǵa aınaldy­ryp jiberdik. Ony tek aqsha ta­bý­dyń, tabysqa kenelýdiń kózi etý­ge qarsymyn. Ájeptáýir ata­ǵy bar dástúrli ánshilerdiń ne úshin estradaǵa aýysyp, ózderin son­shalyq tómen túsiretinin tú­sin­beımin. О́ıtkeni, estrada men dás­túrli ándi oryndaýdyń arasy jer men kókteı ǵoı. Toıǵa shy­ǵý úshin sondaı áreketke bara­tyn áriptesterimdi qazirgideı za­manda sógýdiń ózi keıde qıyn. Qazaq­tyń toıy bolmasa ol baı­ǵustar qalaı kún kóredi, ba­la-shaǵasyn qalaı asyraıdy?! Men de shaqyrǵan toıǵa baramyn. Zaldaǵy qazaq – toıda da sol qazaq. Aıyrmashylyǵy joq. – О́z tyńdaýshy­la­ry­ńyz­dy jalyqtyrmaý úshin ne is­teı­siz? – Máselenkı, men jeke kon­sertimde tyńdaýshylardyń ta­lap-tilegin oryndaýǵa kóbirek mán beremin. Olardyń arasynda jas­tar da, orta býyn da, eg­de ki­si­ler de kezdesetindikten mun­da túrli janr qamtylýy kerek. Kó­rermendi bir jarym saǵat ty­rp etkizbeı qoıý múmkin emes. Es­ki ánderdi halyq saz aspapta­ry ansambli súıemeldeýimen toq­taý­syz shyrqasań, jastar sharshap, bi­ryń­ǵaı estrada oryndalsa qa­rııalardyń tózimi taýsylmaýy úshin eshkimdi jalyqtyrmaıtyn or­taq baǵdarlama jasaımyn. So­dan da konsertim júrip jat­qan­d­a bir adamnyń ornynan tu­ryp, teris aınalǵan sátin kór­gen emespin. – Sahnadan biraz ýaqyt qol úzi­p ketken kezińiz bar emes pe? – Áıeldiń bári baqytty ómir sú­r­gisi keledi. 1994 jyly tu­r­my­s­­qa shyǵyp, men de ózim ke­lin bolyp túsken shańyraqtyń al­­dymen berekeli bolýyn ti­ledim. Sahnadan biraz ýaqyt kó­­rin­beı ketý sebebim osyǵan baı­­lanysty. Bala súıdim. Jasy úl­­­ken ata-enemdi jalǵyz tas­tap ke­­týge qımadym. Biraq «Gúl­der» an­­samblinen múlde qol úzip ketken joqpyn, ara-tura «Al­ty­ba­­qan», «Án-shashý» baǵ­dar­la­ma­la­ry­na qatystym. – Otbasyńyzda qansha óner­paz bar? – Astanaǵa kóship kelgenime 15 jyl boldy. Búginde qalalyq fı­­­larmonııada ánshimin. Eki qy­­zym bar. Úlken qyzym, Qa­zaq­­stan­nyń eńbek sińirgen qaı­­rat­­ke­ri Ásel Núrkenova – qa­zaq óne­rin­de óz orny bar tulǵa. «Be­les» etno-estradalyq tobynda óner kór­­setedi. Qobyzshy. Kishi qy­zym Rahıma Qazaq ulttyq óner ýnı­­­­versıtetinde oqıdy, pı­a­nı­no­­­shy. Ulybrıtanııada tu­ra­tyn siń­­lim Aıjan Núrkenova – ha­­lyq­aralyq deńgeıdegi pıanı­no­­shy. Koroldik akademııasyn bi­­tirgen. Áńgimelesken Qarashash TOQSANBAI, «Egemen Qazaqstan»