Búkil eldiń qýanyshy

Elimizdiń ǵylymı-ınjenerlik qaýymdastyǵy ótken kezekten tys prezıdent saılaýynda N.Á.Nazarbaevtyń kandıdatýrasyn jappaı qoldady dep aıta alamyn. Onyń belsendi de jasampaz qyzmeti bizge ǵana emes, búkil álemge áıgili. Dál qazir Nursultan Ábishuly óziniń qaıtadan saılanýyna baılanysty álem elderiniń, onyń ishinde, barlyq iri derjavalardyń basshylarynan qyzý quttyqtaý alyp jatqany da tekten-tek emes. Munyń ózi bizdiń Prezıdentimizdiń álemdik deńgeıdegi saıası jáne memlekettik qaıratker ekeniniń aıqyn dáleli, al onyń kezekti jeńisi – álemdik deńgeıdegi oqıǵa. Bul saılaýdyń qory­tyn­dysy shyn máninde erekshe: halyqtyń 95,55 paıyzdyq qoldaýyn kórý halyq­ara­lyq qaýymdastyq ómirinde kezdese qoımaıtyndaı jaǵ­daı. Prezıdenttikten basqa úmitkerlerdiń ózderi Nur­sul­tan Ábishulynyń daýsyz el jetekshisi ekenin moı­yndaı otyryp, ózderiniń de usy­nys-pikirlerin aıtty. Al Prezıdentimiz bolsa, ha­lyq múddesine adaldyǵyn, ádildigin bildire otyryp, «biz barlyq eskertý, usy­nystardy eskeremiz», dedi. El degen adamnyń sózi. Nursultan Ábishuly bú­kil qazaqstandyqtar rıza bol­ǵandaı, álemdik qaýym­das­tyqta óziniń úlken aby­roıly bedelin qamtamasyz etkendeı talaı shyn má­ninde tarıhı jasampazdyq isterdi júzege asyrady. Sóz­di uzaqqa sozbas úshin, Qazaqstan Respýblıkasy­nyń Tuńǵysh Prezıdentiniń tarıhta qalatyn is-áre­ke­ti­niń tek beseýine ǵana tujy­rym­daı, qysqa ǵana toq­tal­saq ta, onyń álemdik deń­geı­degi kel­beti aıqyn kórinedi. 1. N.Á.Nazarbaevtyń al­ǵashqy qadamdarynyń biri Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý boldy. Bul ózi ke­ńes­tik zamanda, búkil álemniń taǵdyry jańa arnaǵa aýy­sar shaqta, kóp adamnyń júregi daýalamaıtyn kezde jasalǵan erlik boldy. Áli Máskeýdiń degeni bolyp tur­ǵan kezde olardan ruq­sat, kelisim suramaı, Nur­sultan Ábishuly álemdik eki saıası júıeniń sharpysqan zamanynda, jappaı qarý­la­ný básekesine tosqaýyl qoı­dy deýimiz kerek. Sonymen birge, N.Á.Nazarbaevtyń AQSh-qa dál osyndaı Nevada polıgo­nyn jabý jóninde usynys aıtýyn álemdik ór­kenıetti saqtaý jolyndaǵy baǵa jetkizgisiz úles qosýy desek lázim. Bul shyn máninde uly erlik edi, bul úshin bizdiń Prezıdentimiz Beıbitshilik jónindegi Nobel syıly­ǵyn alýǵa ábden laıyq. Ol óziniń salıqaly oı-órisi­men, batyl qadamymen bar­lyq elder men halyqtardyń beıbitshilik jolyndaǵy tal­pynysyna myqty tuǵyr qalady. 2. Qaıyrymdy da batyl júrekti Nursultan Ábish­uly keńestik totalıtarızmge qarsy qaıyspaı qarsy tu­ryp, ótken ǵasyrdyń 3­­0­­-­jyl­­­dary­nan bastalǵan qý­­ǵyn-súrgin máshınesin toq­tatty. 1993 jyldyń 14 sáýi­rinde jaryq kórgen «Jap­paı saıası qýǵyn-súr­gin qurbandaryn aqtaý tý­raly» Prezıdent Jarlyǵy myńdaǵan qazaqstandyqtar­dyń, túrli ult ókilderiniń abyroıly attaryn ózderine qaıtaryp berdi. Osynaý erekshe adam ta­laı­ǵa arashashy boldy, ta­laı­dyń taǵdy­ry­na yqpal etti. So­nyń bir my­saly – men ózim­min. 1987 jyly shy­ǵar­ma­shy­lyq ıntel­lı­gen­­sııa­nyń res­pýb­lı­kalyq aktıvinde jurt al­dyn­da meni qor­ǵap, aq­tap aldy. Qaıta qurý deıtin ke­zeńde maǵan jala ja­byl­ǵan edi. Men ǵana emes-aý, men sııaqty talaılarǵa ara tústi. 3. Táýelsizdiktiń alǵash­qy jyldarynda «Qazaq­stan­dyq­tardyń ulttyq ıdeıa­synyń máni nede?» degen turǵyda pikirtalastar tolassyz júr­di. Kóp adam ekono­mı­kada dedi, bireýler máde­nıet­ke, qazaq tiline mán ber­di, taǵy bireýler naryq­tyq qarym-qatynasty alǵa tosty... Al Nursultan Nazarbaev bolsa, óziniń kóre­gendigimen qara­paıym ǵana ıdeıany – bar­lyq qazaqstan­dyq­tardyń dos­tyǵyn memlekettik dáre­jege kóterdi. TMD elderinde birinshi bo­lyp Qazaqstan hal­qy As­sam­bleıasy paıda bol­dy. Prezıdenttiń ony qurý­daǵy maqsaty, ol atqaryp jat­qan qyrýar jumystyń aýqymy týraly bizder, QHA múshe­leri álemniń basqa elderine barǵan kezderimizde keńinen aıtyp júrdik. Osy rette QHA bedeldi de­le­gasııasy sa­pyn­da Uly­brı­tanııada bol­ǵa­nym bar. Onda aǵylshyndar Qa­zaq­stan deıtin el jaıynda ǵana emes, bizdiń erekshe Pre­zıdentimiz jaıynda, qo­ǵamdy ujymdastyrý jo­lyn­daǵy onyń uıymdas­ty­rýshylyq tájirıbesin kóp surady. Byltyr ǵana Astanada ótken EQYU Sam­mı­tiniń mysalynan da Nur­sultan Ábishulynyń ult­ara­lyq kelisim ıdeıasyn mem­leketaralyq deńgeıge kóte­rýge kúsh salyp júr­ge­nin ańǵaramyz. Al muny álem­dik qaýymdastyq qup­tap otyrǵany belgili. 4. Adam belgili bir senimmen ómir súredi, onyń bir kórinisi – din. Adam­zattyń ǵasyrlarǵa sozylǵan tarıhynda qanshama soǵys­tar bolǵan. Kórshiler ursy­syp jatady, aımaq ara­syn­da talastar bolady, memleketter arasyndaǵy soǵystar tipti júz jylǵa da sozy­lady. Solardyń kópshiligi dinge baılanysty ýshyǵady. Bizdiń memleketimizdiń bas­shy­sy buǵan deıin eshkim oılamaǵan, órkenıetter ta­rıhynda kezdespegen ıdeıa – bizdiń halqynyń yntymaǵy ja­rasqan, turaqtylyq or­nyq­qan Qazaqstan deıtin elimizde álemdik dinder fo­rýmyn ótkizý ıdeıasyn usy­nyp, ony júzege asyrdy. Bizdiń elimizge álemniń ár ta­rabynan qazirgi kezde jurt­qa belgili barlyq din­derdiń ókilderi kelip, keń­peıildi qazaq jerinde beıbit ómirge, yntymaqqa shaqyr­ǵan kıeli áńgime qozǵaldy. Bul áńgime álemge estildi. Osy jerde de álemdik jetekshilerdiń ishinde birinshi bolyp, ázirge biregeıi bo­lyp, jetekshi álemdik jáne dástúrli dinder basshy­la­ry­nyń basyn qosyp, ynty­maq­tasýdyń jańa baǵytyn usyn­ǵan Nursultan Nazar­baevtyń bul qadamy da beıbitshilik jónindegi Nobel syılyǵyna ábden laıyq dep tujyrymdaýǵa bolar edi. 5. Tarıhta iz qaldyrǵan ataqty tulǵalardyń ishinde óz ómirbaıanyn táýelsiz memlekettiń jańa astanasyn salýmen órnektegenderi sırek. Nursultan Ábish­uly­nyń bastamashylyǵymen, onyń kúsh-qýatynyń arqa­syn­da aıtarlyqtaı tabı­ǵaty qataldaý óńirde tamasha qala – Astana boı kóterdi. Búgingi kúni eń jańa megapolıs búkil dúnıe júzi jurt­shylyǵynyń nazaryn ózine aýdaryp otyr. Jaqynda ǵana ótken saılaýda jeńiske jetip, Qazaq­stan Respýblıkasynyń Prezıdenti bolyp saılanǵan Nur­sultan Ábishuly Nazarbaev­tyń aldaǵy qyzmeti de jemisti bolatynyna, Ult Kósh­basshysy bastamashy bolar ıgilikti ister qatary tolyǵa túsetinine men ǵana emes, búkil respýblıka halqy senimdi der edim. Sondyqtan da qazaqstandyq ǵalymdar men ınjenerler atynan Ult Kóshbasshysyn onyń memleketimiz ben halqymyzdyń múd­desine qyzmet etýdegi jańa kezeńdi bastaýymen shyn júrekten quttyq­taımyn. Nadır NADIROV, QR Ulttyq ınjenerlik akademııanyń birinshi vıse-prezıdenti, Ulttyq ǵylym  akademııasynyń akademıgi.