Is-sharaǵa Aqtoǵaı men Almatynyń arasyndaǵy túgel jurt japyryldy. Aqynnyń óleńge jany qushtar kóz kórgen et jaqyndary men eń jaqyndary esti sózden estelik qurap, emen-jarqyn kezdesý sátine bizdi kýá qyldy. Oǵan deıin de «Juldyz» jýrnalynyń bas redaktory, aqyn Ulyqbek Esdáýlettiń «Ábilhaıatynan» Dáýitáli aǵamen jaqsy tanys edik. Aqynnyń «Kip-kishkene bóltirikti uradan, Alyp keldi bizdiń úıge bir adam. Syıǵa tartty shyn qyzyqty bizderge, Sol syılyǵy bárimizge unaǵan. Birte-birte bóltirik te óziniń, Ketti umytyp bórilik bir sezimin. Shóp qorada oınap júrip bir kúni Kózi tústi janaryna qozynyń. O, ǵajap-aı, turyp qaldy tańdanyp, Esi ketip, kózi janyp, jandanyp! Sodan keıin jalt burylyp, joq boldy, Bul qorada júrgenine arlanyp» deıtin óleńi bar. Ulyqbek aqynnyń myna esteligi joǵarydaǵy óleńniń tápsirindeı edi: «1972 jyly KazGÝ-de úlken poezııa keshinde qalyń eldiń kózinshe Dáýitáli «meniń baıqaýymsha, búgingi poezııa eki baǵytpen damyp keledi. Biri – azamattyq lırıka, ekinshisi – názik lırıka. Alǵashqysynyń negizin salǵan Maıakovskıı, keıingisiniń bastaýy – Esenın. Osylardyń qaısysyn tańdaǵan jón? Eger, alda-jalda Keńes úkimeti qulaı qalsa, Maıakovskıı qosa qulaıdy. Onyń joly ýaqytsha. Al, Esenınniń poezııasy máńgilik. Sondyqtan, men osy sońǵysyn tańdadym» dep baryp óleńin oqyp ketti» deıdi.
Atalmysh keshti de Memlekettik syılyqtyń ıegeri, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń hatshysy sol Ulyqbek Esdáýlet ashty. «Dáýit-Áli» atty óleńin oqyp, esiminde eki Paıǵambardyń aty bar aqyndy erekshe qurmetpen eske aldy. Sóziniń sońynda «Almatydan Qazaqstan Jazýshylar odaǵy sálem joldap jatyr. Alla qalasa, aldaǵy ýaqytta Almatyda bir úlken keshin ótkizýge daıyndalyp otyr» dep súıinshiledi. Osy rette biz de Dáýitáli aqynnyń aldaǵy budan da úlken toıy týǵan topyraǵy – Aqtoǵaıda dúrkirep ótetinin habarlar edik. Odan keıinde sahnaǵa sóz sóıleýshilerdiń kóshin bastap, halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty aqyn Serik Aqsuńqaruly men Astanadaǵy S.Seıfýllın murajaıynyń dırektory, Memlekettik syılyqtyń laýreaty aqyn Nesipbek Aıtuly shyqty.
Serik Aqsuńqaruly «Ejelgi epostan bastap, jyraýlar poezııasy, Abaı, Maǵjan, Qasym, Muqaǵalılary bar qazaq poezııasynyń bosaǵasyn attap kirip, óz ornyn alý – jerdiń tartylys kúshin jeńýmen para-par qubylys. Eger aldymda Dáýitálideı aǵam júrmese, dúnıede Serik Aqsuńqaruly degen basy jumyr pende bolǵanymen, aqyn bolmas edi...» dep aqyn aǵasyna arnaǵan adýyndy jyryn oqydy. Sondaı-aq, respýblıkalyq «Qasym» jýrnalynyń jyl basynda jaryq kórgen tutas bir nómiri Dáýitáli Stambekovke arnalǵanyn qaperledi. Nesipbek Aıtuly bolsa, aqynnyń aldamshy dúnıege boı sýytpaǵan perishte kóńilin kóp aıtty. О́z esteliginde Nesipbek dosy «Úı alý degen – qııamet-qaıym zamanda, Úkimet tegin berip turǵan páterdiń kiltin alýdy da Dáýitáli umytyp ketip, Farıda ekeýmiz baryp alǵanbyz» deıdi. Bir jaǵy, bul kúnde eki aqyn bir-birimen qan-jyny aralasyp, súıek-shatys qudalyǵy bar. Taǵdyr tamashasy buıyrǵan degen osy-aý! Sóziniń sońynda Nesipbek aqyn Dáýkeńniń «Uly dala» óleńin oqyp, ondaǵy Uly dala fılosofııasynyń tereńine úńildi.
Keshti tamyljyǵan tańǵy áýenge bólegen Eki Áliniń jazǵan jaýhary «Tańǵy tilek» áni boldy. Nege «Eki Áli» dersiz? «Tańǵy tilektiń» ánin jazǵan belgili kompozıtor Temiráli Baqtygereev bolsa, sózin jazǵan Dáýitáli Stambekov. «Sen degende, sen degende tańmen birge oıandym» dep keletin tamasha týyndyny «Bolashaq» kolledjiniń oqytýshysy Álııa Túsipbaeva náshine keltirip oryndady. Keleside keshtiń qurmetti qonaǵy, jazýshy, dramatýrg Roza Muqanova boldy. Roza qaryndasy «Men «Aǵataı» degen sózdi alǵash ret jáne sońǵy ret Dáýitáli aǵataıyma qoldandym. Jetinshi synypta oqyp júrgenimde, eń alǵash shyǵarmamdy «Qazaqstan pıonerine» bastyryp, á degennen aǵalyq qamqorlyǵyna aldy. Ospanhan Áýbákirovpen jaqyn dostar. Sol kisiden estigen bir kompozıtor jaıly taǵdyrly oqıǵa jelisin maǵan berdi. Poemaǵa suranyp turǵan sıýjetti maǵan áńgime qylyp jazýymdy ótindi. Keıin tósek tartyp jatqanda, kóńilin surap baryp, «óleńderińiz bar ma, kitabyńyzdy shyǵaraıyq?» dedim. Dáýitáli aǵataıym sonda jıyrma baspa tabaq óleńderi «Jazýshy» baspasynda 12 jyl jatqanyn aıtty. Baspanyń basshysy aqyn Esenǵalı Raýshanovtan suraǵanymda, yńǵaıy kelmeı jatqanyn jetkizdi...
Sodan ol kitap sol kezdegi Mádenıet mınıstri Altynbek Sársenbaevtyń qoldaýymen «Jumaǵym men tamuǵym» degen atpen jalǵannyń jaryǵyna shyǵardyq. О́kinishtisi, aǵataıym ol kitaptyń muqabasyn baýyryna basyp, mazmunyn paraqtaı almady... » dedi. Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty aqyn Abzal Bóken Almatydaǵy ǵumyrynyń 14 jyly Dáýkeńmen dáýirlegenin aıtty. Qımas ta syılas aǵasyn aqtyq saparǵa attandyrǵan sátin zor ókinishpen áńgimelep «Qara tomǵa ǵana bizdi qaratpaı, Júre turǵan jón edi» degen óleńimen sóz túıdi. Atalmysh keshtiń jýan ortasynda Sáken saraıynyń ordaly tórin toltyrǵan taǵy bir top, Astana men Almatydan kelgen oı qonaqtary sóz aldy.
Aqyn-jazýshylardan keıin sóılegen qalamger-jýrnalısterdiń kóshin fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, jazýshy Tursyn Jurtbaı bastap shyqty. Qarymdy qalamger Janbolat Aýpbaev, ardager jýrnalıst, qoǵam qaıratkeri Esen Safýanı, aqmyltyq jýrnalıst Sáýlebek Jámkenov – bári Dáýitáli jaıly dámdi de mándi estelikterimen bólisti. Túgeli Dáýitálimen grýppalas, partalas, taǵdyrlas, áriptes. Estelikteri júrekterdi eljiretip, janarlardy móldiretip ketti... Shyn sózdi shyńyraýdan shyǵarǵan dostar Dáýitáliniń márt shyǵatyn kóńili men mort synatyn minezin ázilmen ádemi órnektedi.
Dáýitáliniń dáýirin kóz aldymyzǵa ákeldi. Izgi-jarǵy lebizderdiń arasynda stýdentterdiń oqýyndaǵy Dáýitáliniń jyr- lary men dúldúl ánshi Dáýrenbek Árkenov pen bulbul ánshi Dana Maqshonova salǵan ánder sahnaǵa sán keltirdi. Aqtoǵaı aýdanynyń «Toqyraýyn tolqyndary» án-bı ansambli salǵan ánderge de el ekpindete qol soǵyp, rızashylyq tanytty. Kesh sońynda sahnaǵa aqynnyń jary Farıda hanym shyǵyp, jan tolqytar jalqy sátpen bizdi qaýyshtyrdy. Elge, jerge degen rızashylyǵyn kesteli oramalynyń jıegi janaryndaǵy marjan shyqty tergende baıqadyq. Eki Paıǵambardyń esimin enshilegen erek tulǵaǵa eli áldeqashan júrek tórinen oryn usynǵan. Ol – Dáýitáliniń Jumaǵy edi. Tamuǵy – tarshylyq taǵdyry dep tápsirledik.
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY
