«Kúsh atasyn tanymaıdy»

Shymkentte grek-rım, erkin kúres jáne áıelder kúresinen Qazaqstan chempıonaty máresine jetti. Kúrestiń bul túrleri Olımpıada baǵdarlamasyna kiretin bolǵandyqtan, Ulttyq quramanyń músheleri qatań synnan ótip baryp, osy týrnırde anyqtaldy. Jarysqa 14 oblys pen A­stana jáne Almaty qalala­rynan 600-ge jýyq balýan qa­tysty. Kúrestiń alǵashqy kú­ni sensasııamen bastaldy. Bas báıgeni shappaı alady dep otyrǵan Nur­mahan Tin­álıev aqtyq aı­qasta oń­tús­­tikqazaqstandyq Da­mır Kúzen­­baevtyń qanjy­ǵasynda ketti. Damırdiń bul jeńisin kezdeısoqtyqqa balaý qıyn. О́ıtkeni, ol ótken jyly da Qazaqstan chempıonatynda top jarǵan. Biraq, ol jarysqa Nurmahan qatyspaǵan bolatyn. Qalaı dese de, halyqaralyq jarystarda talaı ret jeńis toıyn toılap, ultynyń me­reıin ústem etken, Olımpııa oıyndarynyń jeńimpazy Hasan Baroevtyń ózin san soqtyryp ketken Nurmahannyń sońǵy kez­deri joly bolmaı júr. London Olımpıadasynda alǵashqy kez­de­sýinde utyldy. Rıo-de-Ja­neı­roda joly ońǵarylmady. Ekeýin­de de soqyr upaı ala almaı, qur qaıtty. Jankúıer degen keı rette qatal da halyq qoı. Balýan Sholaqtyń atalas inisin, múmkin shóberesin eńsergen Damırge qatty qoldaý kórsetip, saraıdy bastaryna kóterip ákete jazdady. Rıo Olımpıadasyna grek-rım kúresinen úsh qana balýan barǵan. Nurmahan Tinálıevtiń jaıyn aıttyq. Dosjan Qor­tyqov bolsa bul kúnde salmaq aýys­tyrǵan, kópten beri ja­rys­tardan kórinbeı ketken Lon­don Olımpıadasynyń qola júl­degeri Danıal Gadjıevten asa almady. Qolany mise tutty. Salmaǵy aýyrlaǵan Almat Kebis­baev qana el chempıony atandy. London Olımpıadasy qar­sańynda halyqaralyq sarapshylar Almat Kebisbaevty olımpıada oıyndarynyń jeńimpazy qataryna qosqan edi. Biraq, jarysty ádemi bastaǵan Almat kúshi sarqylyp, orta jolda qalyp qoıdy. Rıo Olımpıadasynda da ekinshi beldesýinde álemniń alty dúr­kin chempıony, Olımpııa oıyndarynyń jeńimpazy Hamıt Sorıannyń aptyǵyn bas­qanymen, kelesi kezeńge óte almaǵan. Almatqa Respýblıka birinshiligi ońaıǵa túsken joq. Sońynan ergen bóltirikter jetilip qalypty. Abadandyqqa úmiti bar­lardyń jan berip, jan alǵan aıqasyn kórdik. Grek-rım jáne erkin kú­resten ótken el chempıona­tynda talaı jan­keshti belde­sý­lerdiń kýási boldyq. Keı­bir balýandar qajetti upaılaryn alǵan soń, sońǵy mınýttarda bosańsı bas­taıdy. Qazaqstandaǵy ataqty balýandardyń biri Tatıana Aman­jol sál bosańsyp edi, qar­sy­lasy Marına Sedneva ishke bir qadam attap kirip, ekpininen aıy­ryp, moınyn buraǵan kúıi aspan­datyp áke­lip kilemge jaýyrynymen janshydy. Alǵashqy kezeńde 3:0 esebi­men jas peri Bolat Saqaevqa (Alma­ty qalasy) utylyp jat­qan qyzyl­ordalyq saqa balýan Ǵalymjan О́serbaev beldesý aıaqtalýǵa 7 sekýnd qal­ǵanda jeńisti julyp ketti. Bolattyń aıaǵyna jar­ma­sqan kúıi tik kó­terip ke­tip, kókparda salym salǵan­daı kilem syrtyna ıte­rip shyǵa­ryp, jambaspen otyr­ǵyzdy. 57 kıloda kúresken aqtó­belik Nurıs­lam Sanaev na­ǵyz der sha­­ǵynda eken. Ki­lem­ge shaqy­ryl­ǵannan teke­jáýmit arǵymaqtaı ornynda tyqyrshyp turmaıtyn Nurıslamnyń qımy­ly joı­qyn, jyl­damdyǵy atqan oq­taı. Aldaý­syratyp turyp, aıaq­­qa ótip ketse ádemi ádis jasa­maı qoımaıdy eken. 61 keli salmaqta beldes­ken, London Olımpıadasynyń dýyn kórgen qyzylordalyq Dáý­let Nııazbekov te fınalda qar­sylasy Qaırat Ámirtaevqa soqyr upaı ustatqan joq. Bıylǵy jyldyń bas­ty jańa­lyq­tarynyń biri – dańq­­­ty balýa­n Dáýlet Tur­ly­­hanovtyń grek-rım kú­resi fe­derasııasynyń vıse-pre­zıdenti bolyp taǵaıyn­dalýy. Qazaqstan Ulttyq olımpıada komıtetiniń bas hatshysy, ári grek-rım, erkin jáne qyzdar kúresi federasııasynyń vıse-prezıdenti Danııar Ábilǵazın osy taǵaıyndaý jóninde oıyn bylaı jetkizgen edi. «Dáý­let Turlyhanovtyń fe­de­­ra­sııa­ǵa kelýinen jańa, nátı­­jeli jumys kútip otyrmyz. Ol sportshy retinde óte bıik be­lesterdi baǵyndyrdy, bapker retinde talantty sportshylardy tárbıeledi. Basshy retinde de jaqsy uıym­dasty­rylǵan sharalardyń bastaýynda boldy. Dúnıe júzine áıgili balýa­n Dáýlet Bolatulynan kú­teri­miz kóp. Jattyǵý bazalary bar, balýandarǵa barynsha jaǵ­daı týǵyzylǵan. Endi tek jaq­sy daıyndyq kerek. Tóreshi­leri­mizdiń, bap­ker­leri­mizdiń biligin ósirý maq­satynda shetelden tájirı­beli mamandardy tartýǵa daıynbyz», degen. Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan» ShYMKENT

«Balýandarǵa jankeshtilik jetispeıdi»

Shymkenttegi jarys qarsańynda Dáýlet Turlyhanovqa birtalaı suraqtar qoıǵan edik. Dańqty balýan oıyn bylaı tujyrdy: «Qurama jastarmen tolyǵady. Bul zańdy qubylys. Keshe ǵana Rıo-2016 Olımpıadasy ótti, jańǵyryǵyn bilesizder. Grek-rım men erkin kúresten erler quramasy eshqandaı nátıje kórsete alma- dy. Sol balýandarǵa barlyq jaǵdaı jasaldy, bapkerlerdiń jumys josparyna, oqý-jattyǵý jıynyna syrttan aralasqan eshkim joq. Iаǵnı, bapkerlerimiz biz kútken údeden shyǵa almady. Jigitterimizdiń kózinen jeńiske degen jarqyldaǵan ot kóre almadyq. Sondyqtan, atqarýshy komıtettiń sheshimimen eki quramada bas bapkerler aýysty. Grek-rım kúresinen Nurym Dúısenov, erkin kúresten Áset Serikbaev Ulttyq quramany daıyndaıtyn bolady. Jarysty baıqap otyrsyz,bura tartý joq, kim myqty – sol jeńiske jetip jatyr. Tóreshilerimizdiń qataryna «Altyn ysqyryq» ataǵyn alǵan sheteldik myqty qazylardy da shaqyrdyq. О́zimizdiń jigitterge senbegendikten emes, jaqsy tájirıbesin alý, ózara biliktilik almasý úshin. Quramamyzdyń bas balýany Nurmahan Tinálıev qarsylasynan jeńilip qaldy. Bul da ashy sabaq. Buǵan deıin bárin qapysyz jeńip júrgen balýan bul joly da jeńemin degen ústirt sezimmen kelse, ol iske aspady. Kúreske túskende seniń burynǵy jıǵan-tergen ataǵyń, el aldyndaǵy bedeliń bári kilemniń syrtynda qalady. Onyń ústine, qurama serkeleriniń aldy otyz jastan asyp ketti. Tájirıbe bar bolǵanymen jyldamdyq azaıǵan, kúsh te qalyptaǵydaı emes. Onyń bir mysalyn erkin kúrestegi alybymyz, keshe ǵana Rıo Olımpıadasyna barǵan Dáýlet Shabanbaıdyń kúresinen baıqaǵan bolarsyz. О́ziniń jerlesi, ókshesin basyp kele jatqan izbasary Dmıtrıı Popovqa ese jiberdi. Talapty jastar ósip keledi. Endi olar aǵa býynnyń tájirıbesimen tolysyp, úlken syndarda júlde ala bastaý kerek. Kavkaz balýandary ádis-aılasy jetpeı jatqan jerde órshelenip, qarsylasynyń mysyn basyp ketedi. Sońǵy demi taýsylǵansha kúresedi. Osyndaı rýh, jankeshtilik bizdiń balýandarǵa kerek. Jańa qurama bapkerleri osyndaı olqylyqtardyń ornyn toltyrady dep senemin». Taǵy bir qýanǵanymyz, elimizdiń grek-rım, erkin kúres jáne áıelder kúresi federasııasynyń vıse-prezıdenti Erlan Qojasbaı «Ulttyq quramaǵa shetelden legıonerler shaqyrmaımyz, óz jigitterimiz kúresedi», dedi. Bizdiń esimizge Beıjiń Olımpıadasynda júrek syzdatqan jaǵdaı túsken. Qazaqstan atynan kúresip, fınalda jeńilgen Teımýraz Tegıev ózine berilgen Qazaq eliniń baıraǵyn keri serpip tastaǵan edi. Ashýy boıyna syı- maı turǵan shyǵar. Jeńilgenine. Qazaq rámizin mensinbeıtin, biraq, qazaq bergen múmkindikti, aqshany uıalmaı alatyn mundaı kelimsekter kimniń kósegesin kógertedi?! О́zeginen tepseń de ketpeıtin óz balýandaryńa ne jetsin. Erlannyń toqtamyna qýanǵanymyz sol.