Tatýlyq – tabylmaıtyn baılyq

Qazirgi kezde Qa­zaq­stannyń qalypty ór­ken­deýi men ishki, syrt­qy saıasatynyń baıyp­ty ekendigin álem moı­yn­daýda. Osy baǵyt­ta­ǵy san qyrly jumys ultaralyq tatýlyq, óz­ara kelisim men yn­ty­maqqa negiz qalaýda. Elbasynyń syndarly saıasatymen osy jyldar ishinde ekonomıkalyq jáne saıası damýy óris alyp, ultaralyq qaqty­ǵys pen dinı alaýyzdyqtyń tıtteı de bir belgisi kórinis bermedi. Til-kózden saqtasyn, bul – ólsheýsiz baqyt. О́zim túrik ultynyń ókili bolǵandyqtan, Qazaqstandy mekendegen túrli ulttar men ulystardyń pikiri bir arnaǵa toǵysyp, barshanyń ómir súrýine, bilim alýyna, eńbek etýine, tili men dinin saqtaýyna jáne óz quqyqtaryn paıda­la­nýyna jaǵdaı jasalǵanyna kóz jetkizip kelemin. Munyń ózi demokra­tııa­nyń saltanat qurǵanynyń kórinisi. Arqa tósindegi ásem qala Astanada byl­tyrǵy bolǵan Qazaqstan halqy As­sam­bleıasynyń HVI sessııasyna qatys­tym. Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Tór­aǵasy Nursultan Nazarbaev ulttar men ulystardyń ókilderi aldynda keń aýqymdy, tereń oıly, maǵynaly sóz sóıledi. Negizi qalanǵanyna 16 jyl tolatyn Assambleıa álemge óziniń baǵy­tynyń ómirsheńdigin dáleldedi. Sol joly da túrli etnos ókilderi ózara dos­tyq pen senim, dástúr, ashyqtyq, tó­zim­dilik aıasyndaǵy keń aýqymdy másele­lerdi qozǵap, ony alǵa aparýdy maqsat etkenimen erekshelendi. Jetisý óńirin mekendegen túrik hal­qy el basyna kún týǵan 1944 jyly jer aýdarylyp, ash-jalańash júdep kelgen edi. Aǵa urpaq pen bizder úshin Qa­zaq­stan atamekenimiz deýge bolady. Elba­sy­na byltyr túrik elinde eskertkish ornatylyp, qur­met kórsetilýi tegin emes. Osylaısha qadym zamandardan jalǵasqan baýyr­las­tyq bastaýy búgingi birlik pen yntymaq týyn jelbiretip, sarabdal saıasatkerge degen qurmetti kórsetti. Almaty qalalyq túrik etnomádenı birlestiginiń bas­shysy retinde shahar men Jetisý jerindegi má­denı-kópshilik jumystarǵa belsene aralasamyn. Til – ulttyń tiregi, jany. Memlekettik tilge kelsek, ol Qazaqstandy mekendeıtin barshanyń júregindegi eń qurmettisi bolýy tıis. Sondyqtan túrik etnomáde­nı birlestigi janyndaǵy qazaq tilin oqyp-úırený­shiler sany birshama ósti. Elbasy sessııada sheshile sóılep, memlekettik til­diń keleshegi qazaqtardyń ultjandyly­ǵyna, namysshyldyǵyna qa­tysty ekendigine toqtaldy. «Qazaq qazaqpen qazaq­sha sóılessin» dep qa­shanǵy aıtamyn? Aramyzda ózge ult­tyń bir adamy otyrsa, sol tilge kóshýge májbúr bolatyn keshegi kún ótti», dep eske saldy. Tipti, talaılardyń ju­mys­ta da, úıde de, kóshede de óz ana tilinde sóılemeıtinin de ashyna jetkizdi. Áli kúnge talaı qazaqtyń balasy, nemeresi qazaq mektebine, qazaq balabaqshasyna barmaıdy. Basqa ulttyń balalary qazaq mektebine barǵanda burynǵy qalpynan qaıtpaıtynyn, sonda biz óz tilimizdi kimge mindet qylamyz, degeni eli men jerin súıgen jáne onyń erteńi úshin alańdaǵan Memleket basshysy­nyń aıtqanyna qosylmaǵan jan bolmady. Bul barshamyzǵa qatysty másele ekendigin sezindik, oı túıdik. Búgingi kúni alǵa qoıylǵan mindetterge qol jetkizý úshin Elbasynyń eldi jedel jańǵyrtý saıasatyn qoldap, kógildir týymyzdyń astyna toptasýy­myz qajet. Ortaq qundylyǵymyz – birlik pen ultaralyq kelisimdi saqtap, qoǵamnyń alǵa jyljýyna jumyla atsalysý qajettigin aıtyp, jastardyń eljandylyq sezimin qalyptastyrýǵa kúsh salyp júremin. Biz keńestik júıeniń tárbıesin aldyq. Biraz dúnıeniń qadir-qasıetin kesh uqtyq. Al, búgingi jastar memlekettik tildi mindetti túrde bilý úshin biz qoldan kelgenniń bárin jasaýymyz kajet. Múmkindik bar kezde qandastary­myzdyń osyndaı máselelerin sheshýge kúsh salyp, jumysqa kiristim. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen búkil álemdi jaılaǵan karjy daǵdarysynan kóp qınalmaı shyǵýǵa qol jetkizildi. Jıyrma jylda demokratııalyq jańarýlar júzege asyp, júıe ózgerdi. Maqsatymyz aıqyn, táýel­siz elimiz gúldenip, ár otbasynda molshylyk, baqytty tirlik ornasa degen maqsat ornyqqan. Oblystyq máslı­hat depýtaty retinde Jetisýdaǵy saı­laý­shylarmen kezdeskende olar Elba­syna alǵys aıtady. Máselen, Qyzyl­aǵash­taǵy tasqynnan keıingi jaǵdaı Prezıdentimizdiń halyqqa degen qam­qor­lyǵyn kórsetti. О́ńirdegi eldi mekenderde jol salynsa, sý qubyrlary tartylyp, «kógildir otyn» ár úıge keldi. «Jol kartasy» baǵdarlamasynyń nátıjesinde karjy daǵdarysynyń sal­qynyn kópshilik sezinbedi. Bul jumys áli de jalǵasyn tabýda. Memleket basshysynyń Joldaýy jańa qadamdarǵa, damýǵa bastap, aýyl sharýashylyǵy men quqyq qorǵaý, taǵy basqa salalardaǵy reforma negizinde ıgilikti ister atqarylyp, el ómirine eleýli oń ister ákeldi. О́ńirdiń damýy – eldiń damýy. Osy oraıda bıznespen aınalysatyndarǵa júkteletin mindet zor. Máselen, saýda-sat­tyq, ózge memlekettermen ekono-mıka­lyq baılanys, qarym-qatynas arqyly ekonomıka nyǵaıyp, eńbek ónimdiligin shuǵyl arttyrý kózdelse, buǵan Kedendik odaqtyń qurylýy na­ryqtaǵy múmkindigimizdi eseleı tústi. Kásipkerler úshin otandyq taýarlardy saýdalaýǵa úlken rynok ashyldy. Taýar­larymyzdy Qazaqstan ǵana emes, Reseı aýmaǵynda da erkin saýdalaýǵa múmkindik bar. О́zara báseke qatań bolǵanymen baǵaly. Tutynýshy saýda sórelerinen neǵurlym qoljetimdi baǵa­men joǵary sapaly ónim alýy úshin olardyń talǵamyn zertteý, múddesin korǵaý aldyńǵy orynǵa shyqty. Qıyn kezeńde qurylǵan «Kasanov Investgrýpp» kompanııasynyń Joldaý talaptarymen shet elderden 2 mlrd. dol­lar ınvestısııa tartylýy nátıje­sin­de Talǵarda «Altynsaı» jobasymen turǵyn úı keshenin salýdyń jospar-negizdemesi jasalsa, shaharda avtovokzal qurylysy qarqyn alǵan. Ujymda úsh myńnan astam adam eńbek etýde. Olar qurylysqa kajetti kirpish, esik-tereze, aǵash, taǵy basqa buıymdar jasaýmen aı­nalysady. О́ńirdegi qurylystyń ósýi­ne oraı tutynýshyny sapaly ónimmen qamtamasyz etýge kúsh salýdamyz. Otandyq ónim shyǵarýmen aınaly­satyn kásiporyndar qatary da qarqyn­dy jumys jasaýda. Eńbekshiqazaq aýdanynda sharap, Qarasaı aýdanynda kirpish zaýyttary jumysyn jalǵastyr­sa, Almaty qalasynda gıpermarket saýda ortalyǵy tutynýshynyń joǵary suranysyn qanaǵattandyratyndy­ǵymen erekshelenedi. Islam dinin qurmettep, bıik adamgershilik qasıetterge baýlıtyn onǵa jýyq Allanyń úıin salýǵa da demeýshilik tanyttym. Árıne, bul – maqtanysh emes, azamat retindegi mindetim. О́ıt­keni, qarapaıym túrik ultynyń ókiline Qazaqstanda óz kásibin ashýǵa, jumys isteýine múmkindik jasaǵanynyń ózi meniń el aldyndaǵy boryshymdy eseleı túsedi. Joldaýda bolashaqqa belgilengen ulan-ǵaıyr mindetterdi biriktirýshi ulttyq strategııasyz júzege asyrýdyń múmkin emestigi atap kórsetilgen. Demek, ár qazaqstandyq Otanymyz – táýelsiz Qazaqstandaǵy turaqtylyq pen ıgilik jolyndaǵy eseli eńbegin óz isimen, eljandylyq qasıetimen dáleldeýi tıis dep oılaımyn. Ýseın KASANOV, Almaty oblystyq máslıhatynyń depýtaty, kásipker. Almaty oblysy.