Resýrstar – ınvestısııa tartý kózi

Bul basqosýlar bosqa qarajat shashýdyń kózine aınalmaı, ózin-ózi aqtap júr me? Buǵan elimizdiń batys óńirleriniń mysalynan tek oń jaýaptar qaıtarýǵa bolady. Aıtalyq, osydan 4-5 jyl buryn osy aımaqta ótkizilgen bıznes-forýmdardyń birinde ınvestorlardyń qyzyǵýshylyǵyn týǵyzǵan bir máseleden keıin kóp keshikpeı elektr qýatyn óndiretin zaýyt qurylysy bastalyp ketken-di. Mundaı mysaldar az emes.

Al taıaýda Aqtóbede aıaqtalǵan Qazaq­stan-Izraıl bıznes-forýmy­nyń qorytyndylary jóninde ne deý­ge bolady? Birinshiden, onyń ózara teń áriptestik turǵyda ótkendigi ári eki jaqqa da tıimdilik pen paıda ákele alatyn qundy usynys-pikirlerdiń jerine jetkize aıtylǵany – basty jetistik. 

Elimizdegi jetekshi ındýstrııalyq-agrarlyq aımaqtardyń qatarynan oıyp turyp oryn alatyn Aqtóbeniń qazba baılyqtarǵa óte baı ekeni, mun­daǵy jerdiń qoınaýynda Mende­leev kestesine kiretin elementterdiń túgel­ge derlik bar ekeni bir ǵana qum men tastan turatyn el ókilderi – ız­raıl­­dik­terdiń nazaryn aýdarǵany anyq.

Bir sózben aıtqanda, óńirdiń óte baı resýrsy, sonyń ishinde ener­ge­tıkalyq resýrstardyń mol­dyǵy óńirdiń ınvestısııalyq tartym­dylyǵyn tereńdete túspek. Altyn kómbeniń ústinde otyrsań da, onyń ıgiligin kóre almasań, odan ne úmit, ne qaıyr. Bul rette aýyzdy qý shóp­pen súrtýdiń eshqandaı jóni joq. О́ńirde gaz ben sýdy jáne elektr qýatyn tutyný baǵalary eli­miz­diń ózge aımaqtarymen salys­tyr­ǵan­da birshama tómen. Aqtóbeniń geo­gra­fııalyq turǵydan óte utymdy or­nalasýy, áýe, temir jol jáne avtomobıl kólikteri qarym-qatynasy da oń jolǵa qoıylǵany bıznes-ortany tartymdy ete túsýdiń taǵy bir jaǵymdy faktory. Forýmda sóz alǵan Izraıldiń Qazaqstandaǵy Tó­tenshe jáne ókiletti elshisi Mı­hael Brodskıı aýyl sharýashylyǵy salasy men medısınany damytý jáne ózara qaýipsizdikti qamtamasyz etý máselesinde ortaq nátı­jege úmit arta alatyny jónin­de aıtyp berdi. Birinshiden, ızraıl­dik «Netafım» jáne «MAD» sekil­di kompanııalar aımaqta agrotehno­logııalyq sharalardy júrgizýge, sonyń ishinde tamshylatyp sýarý, qus ósirý jáne jylyjaılar tur­ǵyzý isine ınvestısııalyq qara­jat­tar bólip jatsa eki jaqqa da tıim­di bolmaq. О́ńirde óndiriletin aýyl­sharýa­shylyq ónimderi jetkilikti. О́nimdi óndirý bar da, óńdeý bar. Qazir­gi kúni oblysta keıingi aıtyl­ǵan máselede túıtkilder joq emes. Ásirese forým ústinde aıtylǵandaı, aglomerasııalyq damý úrdisine bet burǵan aımaqta ásirese sút ónimderin óńdeý isinde irkilister bar. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa Iz­raıldiń joǵary tehnologııasy tartylsa, budan eshkim de utylmaıdy.

Oblys ákimi Berdibek Sapar­baevtyń aıtýynsha, kez kelgen tehnologııa, kez kelgen ınvestısııalyq joba jergilikti jerge ıkemdi bolýǵa tıis. Azyq-túlik qaýipsizdigi máse­le­leri tek osyndaı baıypty kózqaras jaǵ­daıynda ǵana joǵary mánge ıe bola alady.

Onyń oıynsha, qus etin ón­dirý jóninde negizinen elimizdiń oń­tústik óńirleriniń qajetin óteýge laıyqtalǵan jobalar batys aımaqqa dálme-dál kelmeýi kádik. Jalpy, oblys qus etimen ózin ózi elý paıyz qamtyp otyr. Ári munyń ózi múm­kin­dik pen áleýettiń shegi emes. Son­dyqtan bul arada týyndaǵan máselege birjaqty qaraýǵa bolmaıdy.

Izraıl – álemdegi medısına salasy eń jaqsy damyǵan elder­diń qataryna kiredi. Osy oraıda eli­mizde eshqandaı balamasy joq me­dı­sınalyq klaster qurý isin qol­ǵa alǵan óńirge ızraıldik maman­dar­dyń kómegi qajet ekeni anyq. Búgingi kúni aqtóbelik otashy-maman­dar búırek almastyrý otasyn je­tik meń­gerip úlgerdi desek, artyq aıt­qan­dyq bolmaıdy. Forým kezinde ız­raıldik «MVI» medısınalyq orta­lyǵynyń ókilderi aqtóbelik den­saý­lyq saqtaý salasynyń mamandaryn jetildirýge, olardy kásibı qaıta oqytý kýrstarynan, sondaı-aq, bar­lyq ǵylymı jáne hı­rýrgııalyq salalar boıynsha sheber­lik-synyptar ótkizýge ázir eken­dikterin málimdedi.

Árıne Qazaqstan-Izraıl bıznes-forýmy kezinde taraptar tarapynan aıtylǵan sońǵy ári óte qajetti de ózekti másele – qaýipsiz­dik máse­lesi boldy. О́ıtkeni, óndiris pen adamdar qaýipsizdigi aldyn ala ári jan-jaqty oılastyrylmaǵan jaǵ­daıda ókinishti jaǵdaılar oryn almasyna eshkim kepildik bere almaıdy. Jergilikti atqarýshy bılik pen quqyq qorǵaý organdary bul máselede qoıan-qoltyq qyzmet atqa­ryp kele jatqany da belgili. Degen­men, qaýipsizdik máselesin saqtaý isi odan ári júıeli túrde jalǵasyn taba bilse ıgi. Osyndaı túıinge Qazaqstan-Iz­raıl bıznes-qoǵamdastyǵynyń ókil­deri de qol qoıady degen oıdamyz.

Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan»