Sýdyń pálsapasy – tereńde. Ony dinmen de órýge, saıasatpen de sabaqtastyrýǵa, naryqpen de shendestirýge bolady. Bir tamshy sýdyń qadirin bilý úshin de uly shóldi, kermek muhıtty jaratqan sııaqty. Keleshekte aısbergterdi baılap-matap súırep alyp ketý úshin muzdy materıkter bazar alańyna aınalýy ábden múmkin... О́ıtkeni, sý – eń baǵaly baılyq. Sýy satýly qoǵamda ómir súrip otyrmyz. Al osy satyp ishken sýymyz san soqtyrsa she?..
Taıaýda «Astana sý arnasy» MKK zerthanasynda syıymdylyǵy 19 lıtrlik ydystarǵa quıylyp satylatyn sýdyń 8 túrinen hımııalyq saraptama alyndy. Elordada qala turǵyndary krandaǵy sýdy jýýǵa bolmasa, ishýge kóp qoldanbaıdy. Barlyq úıde, keńsede kýler bóshkesine quıylǵan sý shúpildep turady. Sýy taýsylǵan ydysyńyzdy toly bóshkemen almastyryp beredi. Zertteý barysynda óndirýshilerdiń birqatary atalǵan bóshkedegi sýdy Astananyń qalalyq sý qubyrynan súzip alatyny anyqtaldy. Iаǵnı, kúndelikti krannan aǵyp turǵan sýǵa birneshe membrandy súzgiler qoıylady. Bul ádette 3-4 satyly bolyp keledi. Mehanıkalyq tazalaý qumnan, usaq tastardan aryltsa, ıondy almastyratyn tazalaý sýdy jumsaqtandyryp, tuzdan aryltady. Al sońǵy tazalaý barysynda sý kómir súzgisinen ótedi. Bul sýdyń organıkalyq qasıetterin jaqsartady. Sýdyń dámi, ıisi, túsi hám móldirligi arta túsedi. Al túptep kelgende bizdiń aǵzamyzǵa qandaı sý barady? 100 paıyz tazalanǵan, biraq óli sý! Budan buryn Batys ǵalymdary plastmassa ydystarǵa quıylǵan sýdy hımııalyq taldaý nátıjesinde mundaı sýdyń quramynda farmasevtıkalyq preparattar men basqa da hımıkattar sııaqty dárilik zattardyń joǵary bolatynyn anyqtaǵan. Sonymen birge, bul sýdyń eń qaýipti tusy plastıka óndirisinde qoldanylatyn bısfenol-A ekendigi de anyqtaldy. Bısfenol-A adam aǵzasynyń kóbeıý júıesine, qalqansha bezine, ortalyq júıke júıesine keri áser etip, sondaı-aq, semizdikke, gıpertonııa men dıabetke dýshar etedi.
«Astana sý arnasy» MKK zerthana jetekshisi Ýásılá Áýezovanyń aıtýynsha, saraptama jumystary nátıjesinde bótelkedegi sýda karbonatty emes tuz quramy memleketaralyq talaptar (GOST) normasynan tómendigi, ftor jetispeýshiligi anyqtalǵan. Muny únemi qoldanatyn adamdar aǵzaǵa qajetti zattardyń tapshylyǵyna ushyraıdy. Máselen, ftordyń jetispeýshiligi tis jegisin zaqymdasa, kalsıı jetispeýshiligi – osteoporoz ben súıek jasýshalarynyń tyǵyzdyǵyn tómendetedi, ıaǵnı, súıek synýǵa beıim turady, al balalarda qańqanyń qalyptasýyn buzady. Magnıı júrek pen júıke júıesiniń aýrýlaryn týdyrady.
Aqpan aıynda Astana qalasynyń nasos stansasynyń II kótermesinen alynǵan sý men saýda núktelerinen alynǵan 19 lıtrlik ydystaǵy sýdyń hımııalyq saraptamasy boıynsha, bótelkedegi sýlarda kalsıı, magnıı, kalıı jáne basqa da adam ómiri úshin mańyzdy zattardyń qajetti mólsherden áldeqaıda tómendigi baıqaldy, deıdi atalǵan mekemeniń baspasóz qyzmetiniń jetekshisi Nazgúl Tálipova.
Bul bıznes ıeleriniń áleýmet densaýlyǵyna jaýapsyz qaraýynyń taǵy bir kórinisi – kóptegen óndirýshiler ónimniń japsyrmasyna aýyz sýdyń qaıdan alynǵanyn, hımııalyq quramyn, mıneraldyq ereksheligin, quıý jáne saqtaý merzimin, standarttaryn kórsetpeıdi. Mundaı japsyrmasy bolǵan kúnniń ózinde ydystaǵy sý japsyrmadaǵy málimetke sáıkes kele bermeıdi.
«Saýda saqal sıpaǵansha» degendeı, kóp jaǵdaıda aýyz sý ónimi alǵash naryqqa shyǵar kezde jan-jaqty tekserýden ótýi ári tutynýshy kóńilinen oryn tabý maqsatynda joǵary sapaly ónimder shyǵarǵanymen, ýaqyt óte kele ónim sapasy ózgerip sala beretini jasyryn emes. Elordada aýyz sý óndirýmen 27 kásiporyn shuǵyldanady. Sonyń ishinde bótelkedegi sý óndirisimen 11, al úıdegi sýdy avtomatty súzgiden ótkizetin qondyrǵy shyǵarýmen 16 kásipker aınalysady. Baǵa saıasaty turǵysynan saralaǵanda, qubyrdan keletin sýyńyzdyń bir tekshe metri 49 teńge 90 tıyndy qurasa, 19 lıtrlik ydystyń ortasha baǵamy 500 teńge dep alǵanda bir tekshe metri 26031 teńgege shyǵady eken. As úıge ornatylatyn súzgi apparaty tipti qymbatqa túsedi. 1 myń lıtrge eseptelgen apparat 10 myń teńge tursa, 19 lıtr sýdy 950 teńgeden alyp ishken bolasyz. Osyndaıda, tunyq tumadan bastaý bulaqtan kósip-kósip, alańsyz shól qandyrǵan qaıran, alańsyz kúnder deısiz...
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
