Bul máselede birinshi kezekte tuqym máselesi turatyny belgili jaı. Ashyǵyn aıtqanda, Aqtóbe aımaǵynda munyń aldyndaǵy jyldarda sapasy tómen tuqymdar egý tájirıbesi bolǵanyn joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Al bıylǵy kóktemdegi egistiktiń jaı-kúıi qandaı.
Bul oraıda, birinshiden aıtaıyn degenimiz, kóktemgi egiske qajetti tuqym tolyǵymen quıylyp alynǵan. Búgingi kúnge deıin qolda bar tuqymnyń 47 paıyzy birinshi klasty, 35 paıyzy úshinshi klasty. Onyń bári de kondısııalyq mólsherge jetkizilgen. Bıylǵy jyly aımaqta shyǵymdylyǵy tómen tuqymdar túgeldeı joıylǵan. О́tken kúzden beri atqarylǵan jumystar nátıjesinde shyǵymdylyǵy tómen tuqymdar tolyǵymen aýystyrylǵan. Solaı bola tursa da, qazirgi kúni shyǵymdylyǵy joǵary dep suryptalǵan tuqymnyń ózi qaıta tazartylýda.
Oblystyń egin sharýashylyǵy salasynda keıingi jyldary ártaraptandyrý jumystary júrgizilip keledi. Soǵan oraı dándi daqyldardyń birqatar túrleri azaıtylsa, kerisinshe, ózge bir túrleri ulǵaıtylǵan. Bul oraıda, birinshi kezekte shyǵymdylyǵy joǵary tuqymǵa nazar aýdarylyp keledi. Daqyldar boıynsha qajetti tuqymdar jóninde aıtar bolsaq, olardyń qaı-qaısysy da jetkilikti. Bıylǵy kóktemgi egiske 40 myń tonna tuqym qajet dep eseptelgen. Qazirgi kúni munyń bári tolyq quıylyp alynǵan. О́ńirde 384 myń gektar dándi daqyl egistigi bolady dep kútilýde. Bul – ótken jylǵy mólshermen salystyrǵanda 43 myń gektarǵa artyq.
Aımaqta dándi daqyldar egistiginiń qaı túri de jetkilikti. Degenmen, sonyń ishinde arpa egistigine basymdyq berilýde. Sondaı-aq, bıyl ótken jylǵy mólsherge qaraǵanda bıdaı egistigi de 30 myń gektarǵa ulǵaıǵan. Mal azyǵyndyq jáne maıda daqyldarǵa qajetti tuqymdardyń jaı-kúıi de aıryqsha nazarda bolyp otyr. О́ńirde mundaı baǵyttaǵy daqyldardyń tuqymy jetkilikti. Al, maıly daqyldardyń tuqymyn qaladaǵy ósimdik maıyn shyǵaratyn kásiporyndar qamtamasyz etedi. Negizinen kúnbaǵys egilýde. Degenmen, maıda daqyldardyń ózge túrleri óte az ekenin aıtýǵa týra keledi.
Oblys boıynsha bıyl 4600 gektar alqapqa maıly daqyldar egilmek. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 2200 gektarǵa artyq. Kóktemde sebiledi dep kútilip otyrǵan maıly daqyldar egistiginiń alqaby 206 myń gektarǵa jetkizilmek. Bul – ótken jylǵy mólshermen salystyrǵanda 29 myń gektarǵa joǵary.
Munyń aldyndaǵy jyldarda kóktemgi egis naýqany týraly áńgime bolǵanda, tek birjaqty daqyldyq egister týraly ǵana aıtylyp, kartop jáne kókónis máseleleri umyt qalyp jatýshy edi. Áıtse de, keıingi kezde bul salalarǵa degen kózqaras ózgerip keledi. Buǵan qatysty talap ta kúsheıtilgen. Sonyń arqasynda aımaqta kartop pen kókónis ónimderiniń kólemi de molaıyp keledi.
Iаǵnı, ótken jyly 6100 gektar jerge kartop egilse, bıyl onyń kólemi 180 gektarǵa ulǵaıǵan. О́ńirde kartop tuqymy jetkilikti. Oblysta kartop ósirýmen «Prıgorodnyı» sharýashylyǵy aınalysady. Munda kókónis ónimderiniń kólemi 4218 gektar bolady dep josparlanyp otyr. Bul – ótken jylǵy mólshermen salystyrǵanda áldeqaıda joǵary.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
Aqtóbe oblysy
