Cırııaǵa zymyran shabýyly degende, AQSh-taǵy sońǵy prezıdenttik saılaý naýqanyn eske túsiretin eki nárse bar. Birinshisi – Tramptyń ol saılaýdy «AQSh kúsh-qýatyn syrtqy janjaldarǵa emes, ishki problemalardy sheshýge jumsaýy tıis» degen uranmen júrgizýi. Ekinshisi – respýblıkalyq kandıdat pen Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın arasyndaǵy túsiniksiz syılastyq jáne osyǵan baılanysty «Tramptyń prezıdent bolýyna Reseıdiń de yqpaly bar» degen pikirdiń paıda bolýy.
Al sońǵy birneshe kúndegi jaǵdaı qandaı? AQSh syrtqy saıasatyn ózgertedi, halyqaralyq máselelerge kóp kılikpeıdi degen jańa prezıdent Máskeý tikeleı qoldap otyrǵan Sırııanyń áskerı bazalaryn bombylady. Jáne qaı kezde? Qytaı basshysy Sı Szınpın Tramppen alǵash ret kezdesý úshin AQSh-qa resmı saparmen kelgen kúni.
7 sáýirdegi oqıǵa álemdik qoǵamdastyq úshin kútpegen jaǵdaı boldy. Muny saıasatkerlerdiń, sarapshylardyń pikiri anyq kórsetedi. Resmı pikir negizinen eki túrli boldy. Batys basshylary Trampty biraýyzdan qoldady. «О́z halqyn gazǵa tunshyqtyrǵan Asadqa bul laıyqty jaýap», dedi olar.
Máskeýdiń reaksııasy sál keshteý shyqty. Vladımır Pýtın AQSh soqqysyn «agressııa» dep baǵalady, bul jaǵdaı «Reseı-Amerıka qatynastaryna aıtarlyqtaı zardabyn tıgizetinin» aıtty.
Iran Syrtqy ister mınıstri Javad Zarıf «Vashıngton hımııalyq qarý qoldandy degen jalǵan aıyptaý negizinde áskerı kúshke júgindi», dep málimdedi.
Qytaı bul oqıǵaǵa qatysty ázirge resmı málimdeme jasaǵan joq.
Al sarapshylar «Nege bulaı boldy?», «Tramp jahandyq máselelerge kirispekshi me?», «Ahýal endi qalaı órbıdi?» degen suraqqa jaýap izdedi. Sonyń ishinde Obamanyń kezinde AQSh Sırııadaǵy jaǵdaıǵa aralaspap edi, endi mine qaıta oraldy, ol úshin Asadtyń hımııalyq shabýylyn paıdalandy degen pikirler kóbirek aıtyldy.
Búginge deıin Trampty úzdiksiz synap kelgenderdiń kóbi onyń bul sheshimin joǵary baǵalady. «Trampty qansha jek kórse de bolady, biraq bul joly onyń durys jasaǵanyn moıyndaý kerek. Tipti, buzylǵan saǵattyń ózi táýligine eki ret durys ýaqytty kórsetedi emes pe?», deıdi The Guardian.
Sarapshylardy bul oqıǵadan kim ne utady degen suraq ta mazalap otyr. Reseılik saıasattanýshy Grıgorıı Golosov bul jóninde bylaı deıdi: «Asad AQSh pen Reseı arasynda Sırııa boıynsha kelisim joq jerde ǵana jany qalatynyn jaqsy biledi. AQSh Sırııaǵa qurlyqtan basyp kirmeıdi, muny da túsinedi. Al áýeden jasalǵan shabýyl onsha qaýipti emes. Asad DNR-LNR sııaqty qýyrshaq emes, onyń óz oıyny bar. Idlıbke hımııalyq shabýyl AQSh pen Sırııa arasyndaǵy «kelisimdi» múldem joqqa shyǵarmaǵan shyǵar, biraq qatty qıyndatyp jibergeni anyq. Asad degenine jetti. Al Reseı ne utty?».
Endi ne bolady degenge kelsek, bul da kúrdeli suraq. «Saıasatker retinde Tramptyń aldaǵy áreketin boljaý múmkin emes eken. Ol Asadqa kózqarasyn aınalasy birneshe kún ishinde ózgerte saldy. Endeshe, alda ne bolatynyn boljaý qıyn», deıdi VVS-diń Taıaý Shyǵystaǵy sholýshysy Djeremı Boýen.
Brıtandyq Times gazetiniń habaryna qaraǵanda, Máskeý Sırııa prezıdenti Bashar Asadty qoldaýyn qoımasa, London Reseıge sanksııalardy kúsheıtýdi talap etpek. Al Reseı men Iran Sırııaǵa shabýyldar qaıtalanǵan jaǵdaıda áskerı kúshpen jaýap beretinin bildirdi. Reseıdiń Londondaǵy elshiligi Batys Máskeýge ýltımatým qoımaǵany durys, onyń sońy naǵyz soǵysqa aparyp soǵady, dep málimdedi.
Osy aptada AQSh memlekettik hatshysy Máskeýge barady. Ol «Úlken jetiliktiń» atynan Reseıge Asadpen baılanysty úzý, Sırııadaǵy áskerin áketý jóninde ýltımatým aparady degen boljam bar. Sonymen qatar, bul kezdesýde Vladımır Pýtınge «Úlken jetilikke» qaıta kirý týraly usynys jasalýy múmkin. Qyrymdy qosyp alǵany úshin Reseı «Úlken segizdik» qatarynan shyǵarylǵan bolatyn. Biraq Pýtın qaıta oralǵysy keledi degen pikir aıtylyp qalyp júr. Biraq ol úshin Reseı Sırııadan ketýi kerek.
«Reseı ýltımatýmǵa kónbeıdi. Biraq Sırııanyń kóp nársege kedergi bolyp otyrǵanyn Máskeý túsinedi», deıdi Daily Telegraph.
Al Sırııaǵa shabýyldan keıin ne ózgerdi? Reseı Sırııadaǵy operasııalar kezinde avıasııalyq ushýlardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etip, tótenshe oqıǵalardy boldyrmaý týraly AQSh-pen aradaǵy memorandýmdy toqtatty.
Jerorta teńiziniń Sırııa jaǵalaýyna qanatty zymyrandarmen qarýlanǵan «Admıral Grıgorovıch» áskerı kemesin jiberdi.
Ulybrıtanııa syrtqy ister mınıstri Borıs Djonson 10 sáýirge belgilengen Reseı saparynan bas tartty. «Sırııadaǵy oqıǵalardan keıin ahýal kúrt ózgerdi. Maǵan qazir «Úlken jetilik» kezdesýi aldynda AQSh jáne ózge de eldermen baılanysty jalǵastyrý mańyzdy», dedi ol. Djonson «orystarǵa aıqyn ári kelisilgen úndeýdi» sol kezdesýden keıin AQSh memlekettik hatshysy Reks Tıllerson jetkizetinin aıtty. Onyń bul sheshimi Máskeý tarapynan qatań synǵa ushyrady.
Erjan Ábdiraman, «Egemen Qazaqstan»
