Boks • 11 Sáýir, 2017

Kásipqoı bokstyń qyry men syry

1406 ret
kórsetildi
9 mın
oqý úshin

Kásipqoı boks álemde 1950-jyldardan beri qaraı tez damı bastady. Bokstyń bul túrinde jekpe-jek boks­shy­lardyń dárejesine qaraı 4, 6, 8, 10 jáne 12-ge deıin sozylady. 1982 jylǵa deıin 15 raýndtyq jek­pe-jekter ótkizilip keldi.

Kásipqoı bokstyń qyry men syry

Sol jyly Dýk Kým Kım esimdi boksshynyń óliminen keıin Halyqaralyq boks federasııasy (WBC) raýnd sanyn 12-ge deıin qysqartty. Kásipqoı boksqa endi aıaq basqan boksshy 4 raýndtyq jekpe-jekke shyqsa, belbeýden úmitkerler negizinen 10 raýndtyq kez­desýden bastaıdy.

Biraq bul jerde de qatyp qalǵan qaǵıda joq. Mysaly, áýesqoı boksta eki dúrkin Olımpıada chempıony bolǵan ýkraınalyq Va­sılıı Lomachenko birden 10 raýndtyq kezdesýge shyqty. Kóp nárse boks­shy­nyń ataǵyna, promoýterlik kom­­panııanyń abyroıyna jáne pro­moýter­diń qarjysyna baılanysty.

Ataq ıelengenniń abyroıy asqaq

Boks áleminde eń joǵary sanalatyn tórt tujyrym men tıtýl bar. Olar –  WBC, WBA, IBF jáne WBO. Bul qatarǵa amerıkalyq The Ring jýrnalynyń tıtýlyn da qosýǵa bolady. Uǵynyqty tilmen aıtar bolsaq, joǵaryda atalǵan tórt tıtýl – kásipqoı bokstyń olımpteı bıik shyńy. Bul tórttik óz ishinde birneshe aımaqtyq tıtýldarǵa bólinedi. The Ring-tiń ataǵy – álem chempıonatyndaı. Olımpıadadan bir saty tómen, biraq dárejesi joǵary. Bul qatarǵa IBO men IBA-nyń tıtýldaryn qosýǵa bolady. Olardyń da jergilikti beldikteri bar. Joǵaryda atalǵandardan bólek, taǵy birneshe uıymdar boks keshterin uıymdastyryp turady. Alaıda, olardyń ataǵy joǵary bolyp sanalmaıdy. Bizdegi oblystyq týrnırde jeńiske jetkenmen birdeı.

Osy jerde tıtýldardyń tarıhyna az-kem úńile ketsek. Kásipqoı bokstaǵy tórt belbeýdiń ishindegi eń kónesi Búkilálemdik boks uıymy (WBA). Eń alǵash 1921 jyly AQSh-ta Ulttyq boks uıymy bolyp qurylyp, 1962 jyldan búginge deıin qazirgi atymen atalyp keledi. Uıym­nyń belbeýi qara teriden kerilgen. Orta­syndaǵy medal qalaıydan jasalyp, ortabaǵaly tastarmen kómkerilgen. Syrty altynmen jalatylǵan. Jan-jaǵynda jyltyraǵan jezden jasalǵan medaldar ornalasqan. Bir qyzyǵy, álem chempıony atanǵan boksshy 760 dollar tólep, belbeýdi ózinde alyp qalýǵa quqyǵy bar. Belbeýdiń salmaǵy – 3,6 kılo.

WBC tıtýly 1963 jyly Meksıkada qurylǵan. Prezıdenti – Moýrısıo Sýleı­man. Halyqaralyq boks federasııa­sy (WBC) 1983 jyly AQSh-ta qurylǵan. Búginge deıin bul tujyrym boıynsha álemniń 100-den asa boksshysy álem chempıony atanǵan. Chempıondyq belbeý búginge deıin bes ret ózgertildi. Onyń materıaly – bylǵary, keramıkamen qoldan bezendirilgen. Altyn jalatylǵan medal Meksıda jasalǵan. Quıý formasy tek 100 belbeýge arnalǵan. Baǵasy – 820 dollar. Belbeýde WBC quramyna kiretin 150 eldiń týy úsh qatar beınelengen. Eki jaǵynda aýyr salmaqta aty ańyzǵa aınalǵan Mohammed Alı men Djo Lýıstyń sýretteri bar.

Halyqaralyq boks federasııasy (IBF) 1983 jyly AQSh-ta negizin qalaǵan. Chempıondyq belbeýdiń dızaıny on jyldan asa ýaqyttan beri ózgermegen. Belbeý qyzyl teriden, ortasyndaǵy medal altyn jalatylǵan qalaıydan jasalyp, onda búrkit beınesi ornalasqan. Ár jeńimpaz belbeýdiń jaqtaýlaryna ózderi qalaǵan sózin jazyp, bederleı alady. Belbeýdiń quny – 650 dollar. Al belbeýdi boksshy ózine alyp qalǵysy kelse 750 dollar tóleýi kerek.

Búkilálemdik boks uıymynyń (WBO) 1988 jyly Pýerto-Rıkoda bastaldy. Bul uıym 1990 jyly Eýropada qoldaý tapsa, 2000 jyldary ǵana AQSh-ta ekinshi deńgeıli uıym retinde tirkelgen. WBO chempıondyq belbeýi qońyr teriden jasalǵan. Salmaǵy – 3,6 kılo. Altyn jalatylǵan medalda jer shary beınesi kórsetilip, «World Champion» jazýymen qatar rıng beınelengen. Bul belbeýdiń quny – 660 dollar. Belbeý federasııanyń eń úzdik boksshylaryna ǵana beriledi. Aldyńǵylarǵa qaraǵanda, bul belbeýdiń bedeli tómendeý.

Álem moıyndaǵan joǵarydaǵy tórt quzyrly mekeme boksshy belbeýiniń bir­neshe túrin tabystaıdy. WBA boıynsha sýper chempıon, chempıon jáne ınterım-chempıon degen úsh tıtýl bar. Basqalary chempıon jáne ınterım-chempıon degen ataqpen ǵana shektelgen.

Sharýa promoýtersiz sheshilmeıdi

Promoýter degen sózdi estigende jan­kúıerlerdiń kóz aldyna amerıkalyq dańq­ty promoýter Dong Kıng elesteýi múmkin. Talaı boksshynyń baǵyn ashyp, álem chempıony atandyrǵan Kıngti bilmeıtinder kemde-kem. Biraq, promoýter jumysynyń qyr-syryn bile bermeımiz. «Promoýter degen kim, qyzmeti ne, mindeti qandaı?» degen suraqtar kásip­qoı boks jankúıeri úshin qyzyqty. Osy oraıda, Qazaqstanda promoý­terlikpen aınalysyp júrgen Bolat Man­kenovke joǵarydaǵy suraqtardy qoıyp, pikirin bilgen edik.

«Promoýter degenimiz – kásipqoı boks­shylardyń jekpe-jekterin uıymdas­tyrýshy. Ol jekpe-jekti uıymdastyryp qana qoımaı, talantty bokshylardy tańdap, olardyń ár jekpe-jek saıyn kóterilýine jaǵdaı jasaıdy. Promoýterlik kompanııa quramynda menedjer, pıar-menedjer, medıa-menedjer, ıaǵnı BAQ quraldarymen jumys isteıtin jýrnalıster bar. Sondaı-aq, promoýterdiń janynda match-meıker degen bolady. Onyń mindeti – boksshylarǵa qarsylas izdeý. Qarsylasynyń barlyq deńgeıin, áleýetin zertteıdi. Promoýterdiń keńesshisi dese de qate emes. Jalpaq tilmen aıtqanda promoýter degenimiz – búgingi ánshilerdiń prodıý­seri sııaqty ǵoı», – deıdi Bolat Mankenov.

Menedjerdiń qyzmeti minsizdikti qalaıdy

Kásipqoı boksqa aýysqysy keletin boks­shylar tanymal ári tájirıbesi tolysqan menedjermen jumys istegendi jón sanaıdy. Sebebi, bul jaqta da qarjy men abyroı úlken ról oınaıdy. Kezinde reseılik boks­shy Artýr Beterbıevtiń menedjeri bolǵan, búginde qazaqstandyq eki jas talantty boksshynyń menedjeri bolyp júrgen Anna Reva menedjerdi boksshylardyń ákesi nemese anasy dep túsindiredi.

«Kásipqoı bokstaǵy menedjerdiń ju­mysy – promoýterge talantty boks­shylardy taýyp berý. Jáne de sol boks­­shylarmen tyǵyz qarym-qatynas us­taıtyn adam. Boksshylardy mekenjaımen, tamaqpen qamtamasyz etýden bastap, reıtıngtik jekpe-jek kezinde boksshyǵa qarsylas izdeý, qol astyndaǵy boksshynyń ómirine tolyq jaýap berip, promoýtermen kelisimshartqa otyrǵyzýǵa deıin jalǵasady. Budan bólek taǵy da usaq-túıek birqatar jumystary bar. Onyń bárin aıta berýdiń qajeti joq. Túsinikti tilmen aıtsam, er menedjer boksshylardyń ákesi, al áıel menedjer anasy. Ata-ana óz balasyn qalaı jaqsy kórse, menedjer de dál solaı bolady», – deıdi Anna Reva.

Promoýter men menedjerdiń qyzmeti túsinikti bolsa, kásipqoı boksta tanymal promoýter-menedjerlermen jumys istep jatqan birneshe qazaqstandyq boksshylardy aıtyp ótsek. Kásipqoı boks degende esimizge birden Gennadıı Golovkın túsetini anyq. WBC, WBA, IBF jáne IBO tujyrymy boıyn­sha orta salmaqtaǵy álem chempıo­ny Gennadıı Golovkın búginde K2 promoýterlik kompanııasymen jumys isteıdi. Promoýteri – Tom Leffler bolsa, menedjeri – Oleg German. Jýyrda ǵana WBA tujyrymy boıynsha álem chempıony atanǵan Janat Jaqııanov álemniń eks-chempıony Rıkkı Hattonnyń qolastynda jattyǵady. Kásipqoı boksty bastaǵanyna bir jyldan asqan qazaqstandyq boksshy Madııar Áshkeev (7-0, 3 KO) búginde álemniń eks-chempıony reseılik Sergeı Kovalevtiń «Maine Event» promoýterlik tobynda jatty­ǵady. Promoýteri – Kettı Dýva, menedjeri – Egıs Klımas. Taǵy bir álemniń eks-chempıonymen bir promoýterlikte júr­gen qazaqstandyq boksshy – Batyr Jú­kem­baev. Ol buryn Gennadıı Golovkınniń qarsylasy bolǵan kanadalyq Davıd Lememen birge Kamıl Stefannyń pro­moýterliginde. Al menedjeri – Anna Reva.

Kásipqoı boksta búginge deıin Qazaq­stan atynan shyqqan boksshylardyń arasynda úzdik tıtýlǵa qol jetkizgender sanaýly ǵana. Gennadıı Golovkındi aıt­paǵanda, burynyraqta Vasılıı Jırov IBF chempıony atandy. Biraq, keıin ol tıtýlynan aıyrylyp qaldy. Beıbit Shúme­nov te WBA tıtýlyn ıelengen. (Alaıda, onyń Hopkınsten utylyp qalǵany esimizde). Jýyrda ǵana Janat Jaqııanov WBA (Super) jáne IBO chempıondyq ataqtaryn jeńip alǵan edi. Jalpy, boxrec saıtyna súıensek, Qazaqstanda 182 sportshy kásipqoı bokspen aınalysypty. Solardyń ishinde esimderi baspasózde atalyp júrgender – joǵarydaǵy boksshylar.

Álı Bıtóre, "Egemen Qazaqstan"

Sońǵy jańalyqtar

«Ǵalııa» kitaphanasynyń móri

Jádiger • Búgin, 09:05

Kókshe kóshetimen kórikti

Talbesik • Búgin, 08:55

Jarys kúndeligi

Sport • Búgin, 08:52

Ábishtiń qoltańbasy

Mıras • Búgin, 08:50

О́mirzaqtyń ónegeli joly

Rýhanııat • Búgin, 08:48

Sý súzgileri óndiriledi

Ǵylym • Búgin, 08:45

«Dárıdaılap» jyr tókken

Rýhanııat • Búgin, 08:43

Án-amanat

Tulǵa • Búgin, 08:40

Joǵalyp tabylǵan sýret

Jádiger • Búgin, 08:38

Akademık, ustaz taǵylymy

Taǵzym • Búgin, 08:35