Izgilikke qushtar jan

Búgingi keıipkerimiz Maǵzam Qasymov ýaqyttyń áýel basta belgilengen zańdylyqqa saı ótetinin alǵa tartady. Iá, taǵdyrdyń álimsaqtan jazylyp qoıatyny aqıqat. Tek ony árkim ártúrli baǵamdap, ózindik órege salady. Sondyqtan, ár adamnyń óz esebi men mejesi bar. Sońynda qaldyrǵan izin oı eleginen ótkizip, jalyndaǵan jastyq shaq pen ómirdiń qyzyqty sátterin saǵyna eske alǵan Maǵzam Esengeldiuly da sonyń bári kózdi ashyp-jumǵansha óte shyqqanyn aıtady. Tipti jetpistiń aýylyna qalaı jetkenin de ańǵarmaı qalypty...

Maǵzam Qasymov soǵystan keıingi qıyn-qystaý kezeńde, ıaǵnı 1947 jyly sáýir aıynda Aqmolada dúnıege kelgen. Jeti atasynan beri sol óńirdi meken etken. Ákesi Esengeldi jasta-

ıynan joqshylyq kórip, taǵdyrdyń taýqymetin tartyp ósedi. Uzaq ýaqyt naǵashy ápkesiniń qolynda, keıin Petropavldaǵy «Kazahkommýna» balalar úıinde tárbıelenedi. Sol jerde qazaq tilinde jetijyldyqty bitirip, pedtehnıkýmǵa oqýǵa túsedi. Oqýyn támamdaǵan soń qazaq orta mektebine bastaýysh synyp muǵalimi bolyp jumysqa ornalasady. Alǵyrlyǵynyń arqasynda jumysyn isteı júrip, sol kezde jańadan qurylǵan Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirip shyǵady. Aǵadyr stansasyndaǵy orta mekteptiń dırektory, Qaraǵandy, Aqmola oblystarynda oblystyq bilim bólimderi meńgerýshileriniń oryn­basary boldy. Odan bólek, Almaty obly­sy­na qarasty Degeres aýy­ly­nda or­t­a mektep dırektory jáne Jambyl aýdandyq bi­lim bóliminiń meńgerýshisi qyzmetterin abyroımen atqardy. Al 1965 jyly respýblıkamyzdyń Mınıstrler Keńesine jumysqa qabyldanyp, Almaty qalasyna birjola kóship keledi.

Maǵzam  anasy Manar Ahmetqyzyn da erekshe saǵynyshpen eske alady. M.Ahmetqyzy onynshy synypty bitirgennen keıin Aǵadyr temir jol stansasyndaǵy mektepke muǵalim bolyp ornalasady. Turmysqa shyqqan kezde Manar apanyń jasy bar bolǵany 17-de edi. Soǵan qaramastan ol izdenisin toqtatpaı, bilim alýdy jalǵastyra beredi. Bul talpynysy óz jemisin berip, Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitiredi. Almatyǵa kóship kelgen kezde Kishi stanısadaǵy keshki mekteptiń dırektory bolyp taǵaıyndalady. Sonymen qatar, Qazaq KSR-i Aǵartý mınıstrligine qarasty Muǵalimderdiń bilimin jetildirý ınstıtý­ty qazaq tili men qazaq áde­­bıetin oqytý ádis­te­me­si kafedrasynyń meń­ge­rýshisi boldy.

Maǵzam Esengeldiuly Degeres aýylynda mektep tabaldyryǵyn atta­dy. Mektebi jaı­y­n­­­­d­a sóz bolǵanda keıip­ke­­rimiz alǵash qa­lam us­tat­­­­­­qan ustazy Varvara Antonovna Lıapýndy erek­she yqylaspen eske aldy. Orta mekt­ep­ti Uzyn­aǵash aýylynda bitirip, 1966 jyly Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyna ınjener-elekt-

rık mamandyǵy boıynsha oqýǵa tú­sedi. Joǵary oqý ornynda oqı júrip ol «Stromproekt» ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda aǵa laborant bolyp eńbek etti. Keıin Almaty ha­lyqtyq sharýashylyq ınstıtýtyn támamdap, ekinshi joǵary bilim aldy.

Al 1971 jyly M.Qasymov QazKSR et jáne sút ónerkásibi mınıstrliginiń Materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý bas basqarmasyna ınjener retinde jumysqa qabyldanady. Maǵ­zam aǵa sol kezde Glavkany basqaryp tur­­ǵan Iаkov Izraılevıch Groısmandy óziniń memlekettik qyzmettegi alǵashqy ustazy re­tinde sanaıdy. Sebebi, keńse tártibimen jáne qu­­jat­tarmen jumys isteýdi dál osy kisiden úı­rengen edi. Sol jerde jumys istep júrip Maǵzam Esengeldiuly kezinde memlekettik ma­ra­pattardyń biri sanalǵan V.I.Lenınniń 100 jyl­dyǵyna arnalǵan tósbelgimen marapatta­lyp, qyzmettegi alǵashqy medalin alady. Keı­in Groısmannyń bergen tálim-tárbıesiniń M.Qasymovtyń Respýblıkalyq esepteýish ortalyǵynda ınjener-baǵdarlamashy jáne Qazaq KSR Mınıstrler Keńesin Basty qam­ta­masyz etýshi «Qazelektrokomplekt» ma­man­­dandyrylǵan kontorynda bas ınje­ner bol­ǵan kezinde de kóp septigi tıdi. Ási­re­se, res­pýblıkamyzdyń Joǵarǵy Keńes Prezı­dıý­-

m­ynda Turaqty komıssııa bóliminiń aǵa konsýltanty bolyp jumys istegen kezinde Gro­ıs-

man mektebiniń ıgiligin molynan kórdi.

Maǵzam Esengeldiulynyń ómirbaıanyna zer salsańyz, onyń zań bıliginiń joǵary organynda qyzmet istegen kezeńi erekshe mán­ge ıe ekenin ańǵarasyz. Sol jerde júrip Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń depýtattary­men tikeleı jumys istedi. Olardyń bári tu­raqty komıssııanyń músheleri bolatyn. Al M.Qasymov kólik jáne baılanys jónindegi, halyqtyq tutyný taýarlary, saýda jáne ha­lyqqa qyzmet kórsetý jónindegi, halyqtyq bil­im jáne ǵylym jónindegi komıssııalarǵa je­tek­­­shilik etti. Turaqty komıssııa bóliminde je­ti jyl jemisti eńbek etkennen keıin M.Qasymov Pre­zıdıýmda jumys istedi. Ol jerde de Keńes­ter­­diń jumys máseleleri jónindegi bólim meń­­gerýshisiniń orynbasary, Keńestik jumys ka­bınetiniń meńgerýshisi qyzmetterin abyroımen atqardy.

Maǵzam Esengeldiulynyń Keńestik jumys kabınetinen bólek QazKSR Halyq depýtattar keńesinde aýqymdy uıymdastyrý qyz­met­terin atqarǵanyn da aıta ketken jón. M.Qasymov alǵash ret balamaly negizde saı­lanǵan ári Táýelsizdik týraly Deklarasııa, Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasy, mem­le­kettik qurylym, ekonomıkalyq reformalar, áleý­mettik damý, zańdylyq pen quqyqtyq tár­tipti retteıtin zańdar men qaýlylar sekil­di tarıhı qundy qujattardy qabyldaǵan 12-shaqyrymdaǵy depýtattar korpýsynyń ju­mysyn uıymdastyrýǵa da belsene qatysty. Jo­ǵarǵy Keńeste jumys istep júrgen kezde Pre­zıdıýmnyń on birdeı tóraǵasy aýysty. Al bul Maǵzam Esengeldiuly úshin mol tájirıbe edi.

Táýelsizdik alǵannan keıin de M.Qasymov eli­mizdiń aıaqtan turyp ketýi jolynda aýyz tol­tyryp aıtarlyqtaı eńbek etti. Ár jyldary Maǵzam Esengeldiuly Qazaqstan Res­pýb­lı­­kasynyń Konstıtýsııalyq Soty, Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Parlamenti Senaty jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti Máji­li­siniń apparattaryn bas­qar­dy.

Sonymen qatar, keıipkerimiz Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrligi janyndaǵy Sheteldik kapıtaldy ıgerý jónindegi komıtet­tiń kapıtaldar naryǵy basqarmasynyń basshysy sekildi laýazymdy qyzmetterdi de atqardy. Bul Qazaqstannyń táýelsiz memleket retinde jańadan qalyptasa bastaǵan, elimiz úshin ınvestısııa aýadaı qajet eń aýyr kezeń edi. Sol kezdegi sheteldiktermen júrgizgen kúrdeli kelissózder Maǵzam Esengeldiulynyń áli kúnge deıin esinde.

Maǵzam Esengeldiuly eńbek joly týraly aıtqan kezde elimizdiń táýelsizdik jyl­da­ryn­daǵy eń iri jobasy, Qazaqstannyń ja­ńa elordasy, Elbasynyń tól týyndysy – Astana­nyń qalyptasýyna óz úlesin qosqanyn maq­tanyshpen eske alady. Osy rette onyń Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdent Ákim­shi­liginiń Uıymdastyrý-baqylaý bóliminde mem­lekettik ınspektor bolyp istegen jyldarǵa toq­talmaı ketý múmkin emes. Bul jaýapty qyzmetti Maǵzam Esengeldiuly 1999-2004 jáne 2007-2008 jyldar aralyǵynda, ıaǵnı alty jyl atqardy. Atalǵan qyzmette M.Qasymovqa irgesi jańadan qalanǵan jas elorda – Astana qalasyna qatysty jumystarǵa jetekshilik etý senip tapsyryldy. Astanaǵa kýratorlyq etken jyldary M.Qasymov elordany damytý jó­nin­de Memleket bas­shy­synyń qatysýymen ótken bes birdeı jı­na­lysqa qajetti mate-

rıaldar daıyndaǵan. Onyń tikeleı qatysýymen «Astananyń gúldenýi – Qazaqstannyń gúldenýi» baǵdarlamasy daıyn­dalyp, qabyldandy. Sondaı-aq, Astana­ny kógaldandyrý maqsa­tyn­da qurylǵan «Zelen­stroı» tresiniń qa­lyptasýyna da atsalys­ty. Odan bólek, Maǵzam Esengeldiuly jańa me­ga­polıstiń qurylysy úshin ınvestısııa tartýda erekshe belsendilik tanytty.

Reti kelgende Maǵzam Esengeldiuly Astana­ǵa úsh birdeı ákimniń, ıaǵnı Ádilbek Jaq­sy­be­kov, О́mirzaq Shókeev jáne Temirhan Dos­mu­ham­­betovtiń kezinde kýratorlyq etkenin atap ót­­ken jón.

Qyzmettik mansabynyń sharyqtaý shyńyna shyqqan sátinde M.Qasymov sııaqty maıtalman mamanǵa Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik qyz­met isteri jónindegi agenttigi Almaty qa­lasy boıynsha Tártiptik keńesiniń tóraǵasy sııaq­t­y asa jaýapty saıası qyzmet usynyldy. Osy­laı­sha ómir boıy memlekettik qyzmette jumys is­te­gen Maǵzam Esengeldiulyna óziniń keshegi árip­testerine qatysty mańyzdy sheshimder qa­byl­daý mindeti júkteldi. Mine, dál osy kezde M.Qasymov óz isine sheber, kásibı maman ǵana emes, sondaı-aq, óte ádil, adal ári jaýapty bas­shy retinde tanyla tústi. Bul agenttikte M.Qasymov bes jyldaı jumys istedi. Osy ýa­qyt aralyǵynda ol Memleket basshysynyń ká­si­bı memlekettik apparatty qalyptastyrý, mem­le­kettik qyzmetshilerdiń ádep normasyn saq­taýy, olardyń jaýapkershiligi men jumys isteý mádenıetin arttyrý jónindegi tapsyrma­laryn júzege asyrý úshin qajyrly eńbek etti. Onyń bul eńbekteri ózine laıyq baǵasyn alyp, Maǵzam Qasymov «Qurmet», «Parasat» orden­de­rimen jáne kóptegen medaldarmen marapattaldy.

Maǵzam Esengeldiulynyń otbasy – yn­ty­maǵy jarasqan, ónegeli jandar. Jubaıy Álııa Salǵaraqyzy ınjener-hımık, tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty. Uldary Sultan men Erlan, kelini Ámına da ózi sııaqty bilimdi jáne óte eńbekqor azamattar. Alfııa jáne Kámıla esimdi nemereleri de bar. Jubaıy ekeýiniń búgingi kóz qýanyshtary da sol balapandar. Zeınetke shyqsa da jumystan qoz úzbegen M.Qasymov búginde «Nur Otan» partııasynyń Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl jónindegi Qoǵamdyq keńesi tóraǵasynyń orynbasary, Memlekettik qyzmet isteri jáne jemqorlyqqa qarsy is-qımyl jónindegi agenttiktiń ádep jónindegi komıssııasynyń múshesi, «QazAvtoJol» UK» AQ men kólik já­ne kommýnıkasııa ınstıtýtynyń táýelsiz dı­rektory, Aqparattandyrý halyqaralyq akademııasynyń akademıgi, Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetiniń qurmetti professory, Qazaqstan Respýblıkasy Voleıbol federasııasynyń birinshi vıse-prezıdenti retinde olardyń jumystaryna belsene aralasyp keledi.

Nıkolaı KOLINKO