Otaǵasy opat boldy

Artynda qalǵan otbasynyń jaǵdaıy múshkil Bul oqıǵa ýaqytynda dúıim eldi dúr silkindirdi. О́zbek­stan­­daǵy qandasymyzdyń qanisher­ler qolynan qaza bolýyna baı­la­nysty jaǵdaıǵa saıası reń ber­­gisi kelgender de boldy. Osy taqyrypty qozǵaǵan keıbir ba­sylymdar men teleradıo ha­bar­lary alypqashty áńgimege súıenip, artyq aıtyp, kem túsip te jatty. Oqıǵany burmalap jetkizýge tyrysqan áripteste­rimiz de kezdespeı qalǵan joq. Qandy oqıǵanyń bolǵany da, kisi óltirgen qylmystylardyń ýaqytynda ustalǵany da ras. Eldiń endigi kútkeni sol qyl­myskerlerge qoldanylar jaza­nyń qandaı bolmaǵy edi. ... Keshe redaksııaǵa sot úkimi shyqqany týraly habar keldi. Túsinikti bolý úshin sál sheginis jasaıyq. «Bizdiń aýyl ońtústik óńir­degi Maqtaral aýdanyndaǵy Abaı aýyl okrýgine ornalasqan, al kórshi aýyldar «Amankeldi», «Arnasaı» aýyldary osy okrýgke irgeles jatyr. Budan 60 jyl buryn áke-sheshelerimiz joǵarydaǵy «Amankeldi» keń­sha­rynyń qazyǵyn qaǵyp, irgesin qalaǵan bolatyn. Burynǵy ataýy – «Qarabaı» dep ata­latyn. Bizdiń osy aýylymyz keıingi shekara bólisý kezinde О́zbekstan jaǵynda qalyp qoı­dy. Meniń kúıeýim Jámetov Rahymjan atalmysh keńsharda 1961 jyly dúnıege keldi. Osy aýylda ósti, óndi. Joǵary oqý ornyn bitirip kelgennen keıin óz týǵan aýylynda eńbek etti. Iskerliginiń arqasynda mundaǵy aýyldaǵy jalǵyz oqý orny – Á.Moldaǵulova atyndaǵy mektepke dırektor bolyp taǵaıyn­daldy. Eki eldiń arasyndaǵy shekara bekitilgennen keıin biz otbasymyzben Maqtaral aýda­nyna kóship keldik. Al kúıeýim Rahymjandy Jızah oblysy, Farsh aýdandyq oqý bólimi qyzmetinen bosatpaı qoıdy.  «Jańa jylǵa deıin qyzmetińdi iste, keıin jumysyńdy tapsy­rasyń, sodan keıin Qazaq­stanyńa kete ber», degen jeleýmen. Lajsyzdan jumysyn istep qalǵan ol bıylǵy jyldyń qańtarynda qyzmetin tapsy­ryp, elge qaıtqaly júrgende ózbek soldattarynyń qolynan qaza tapty. Bul qaıǵyly oqıǵa týraly baspasózde jazylyp, teleradıodan aıtyldy. Biraq rasyn aıtýym kerek, aqıqattan alys jatqan sózder de aıtyl­maı qalǵan joq. Sondyqtan men el gazeti «Egemenge» muńymdy shaǵýdy jón kórip otyrmyn. Kúıeýimniń qazasyna qatysty osy iske jýrnalıstik zertteý júrgizip, qanisher­lerdiń tıisti  jazalaryn alýyna yqpal etedi degen senimmen sizderge hat jazdym. Jámetova Aqmaral, Ońtústik Qazaqstan oblysy, Maqtaral aýdany». «Bireýdiń kisisi ólse, qaraly ol» (Abaı) demekshi azamatynan aıyrylyp, qara jamylyp otyrǵan Aqmaral Jámetovanyń hatyn alyp, ońtústik óńirge issaparǵa attandyq. – Redaksııaǵa jazǵan ha­tym­da aıtqanmyn, bizdiń otbasy 2010 jyly Maqtaral aýdanyna kóship keldik, – dep bastady áńgimesin Aqmaral Jámetova. – Al kúıeýim Rahymjan mektep dırektory bolǵan soń der kezinde jumystan bosaı almady. Aýdandyq bilim bólimi ony birden bosatyp jibergisi kelmedi. – Al oqıǵa qalaı bolǵan? Odan habaryńyz bar ma? – Bul qandy oqıǵa 2011 jyldyń 18 qańtarynda boldy. Sol kúni biraz sharýalaryn tyndyryp bolǵan soń Rahym­jannyń aýdan ortalyǵyna  barý qajettigi týady. Janyna mek­teptiń ot jaǵýshysy Baınazarov Jaınardy ertip alyp, kólik izdep shyǵady. Negizinen ol aýylda aýdanǵa qatynaıtyn eki-úsh-aq máshıne bar. Avtobýs atymen joq. Ekeýi keshki saǵat segizderde úlken joldyń boıynda ornalas­qan dúkenge keledi. Sebebi, dúkenshiniń kóligi bar. Biraq sol mezette dúkenshi joq bolyp, onyń ornynda balasy qalǵan eken. Dúken ishinde araq iship otyrǵan eki soldatty kóredi. Sol soldattar bularǵa tıisip, balaǵat sózder aıtyp, qol jumsaýǵa deıin barady. Olarmen baılanysqysy kelmegen Rahymjan men Jaınar syrtqa shyǵyp ketedi. Álgi mas soldattar ile-shala olardyń sońy­nan shyǵyp, qýyp jetip, Jaınarǵa qol jumsaı bastaıdy. Al Rahymjan qarap tura almaı, oǵan arasha túsedi. Qutyrǵan ekeý endi Rahymjanǵa tap beredi. Qulaqshekeden tıgen aýyr soq­qydan jyǵylǵan ony bas-kóz demeı tepkileı bastaıdy. – Sonda, búkil aýylda olar­ǵa arasha túser adam tabyl­maǵany ma? – Qysqy tún tastaı qarańǵy ári qalyń tuman basyp turǵan. Kóshede jan adam bolmaǵan. Biraq bul oqıǵaǵa kýá adam bar. Dúkenshiniń kámeletke tolmaǵan balasy Q.Qudaıbergenov aıqaı-shýdy estip, oqıǵa bolǵan jerge keledi. Arasha túspekshi de bola­dy. Biraq kózde­rine qan tolǵan soldattar balany qýyp jiberip, Rahymjandy urýyn jalǵastyra beredi. Qudaıbergen eki soldatty da tanıdy. Biri – Hakımov Mýtfýlla, ekinshisi – Mamadalıev Ravshan. Qorqyp ketken jas bala úıine qashyp kirip, keńshar dırektory Ilııasov Erǵalıǵa telefon soǵa­dy. «Eki soldat eki adamdy uryp jatyr, tezirek kelińiz, áıtpese óltiretin túri bar», deıdi. Ilııasov Erǵalı aýyl ákimi Dosybaev Berikke, bas dáriger Aınabekov  Qanybekke habar beredi. Bular kelgenshe álgi soldattar qashyp ketedi. Jaralylarǵa alǵashqy dárigerlik kómek kórsetiledi. Nátıjesinde Jaınar Baınazarov esin jııady, al Rahymjan sol kúıinde tilge kelmesten jantásilim bolǵan. – Bul qaraly habardy siz qaıdan estidińiz? – Maǵan túngi saǵat birler­diń kezinde telefon shaldy. Men kelsem Rahymjannyń beti adam tanymastaı isik jáne qan, qulaǵynan da qan ketken. Meniń kelgenimdi bilgen de joq. Sol kúıi tilge kelmesten máńgilikke kóz jumdy. – Keıbir  aqparat qural­da­­rynda jarııalanǵan habarlarda bul qylmys­tyń ashyl­­maı qalý qaýpi joq emes degendi aıtqan. – Keıin ne bolaty­nyn kim biledi, qazir eki soldat ta ustaldy. О́t­kende tergeýshi qos qa­nypezerdi aýylǵa alyp kelip, menimen bettestirdi. Kóziń shyqqyrlar jy­laı­dy, ke­shirim suraıdy. Áke-sheshe­leri de kelipti. «Musyl­man­byz ǵoı, balalarymyzdy keshirseıshi», deıdi olar. Arystaı aza­ma­tymdy uryp óltirgen­derdi qalaı keshiremin, olardyń áre­keti musylmanshy­lyqqa jata ma?.. «Qaza kórgen júregi jaraly ol» (Abaı) demekshi, arystaı azamatynan aıyrylǵan Aqma­ral­dyń janaıqaıyn túsinýge bolady. Onyń júıkesin ju­qartqan, júregin jaralaǵan bul oqıǵanyń qandaı aýyr ekenin de moıyndaısyń. «Tas túsken jerine aýyr» deıtinimiz de sondyqtan. «О́ler adam óldi, Allanyń isi shyǵar, qalǵanyna shúkirshilik qylaıyq, dep ja­tyr janashyr jurtshylyq. Nıetterine rahmet. Degenmen me­niń endigi bar tilegim qanisher­ler istegen isterine laıyq jazalaryn alsa eken degen oı», dep edi ol bizben qoshtasarda. ... Keshe Aqmaral Jámetova redaksııaǵa qońyraý shaldy. «Kúıeýimdi óltirgenderge 10 jyl bas erkinen aıyrý jaza­syn taǵaıyndapty. Men bul úkimge qanaǵattanbaı otyrmyn. Osyny qýynýdyń joly qalaı bolar eken?» dep surady. «Ana jaqtan kóship kelgende bireýdiń úıin jaldap otyr­ǵan edik. Olar úıdi satamyz degen soń bosatyp berdik. Endi basymyzda baspana joq, dalada qaldyq. Bizge memleket tarapy­nan járdem bolar ma eken?» dep taǵy bir suraq qoıdy ol. О́zbekstan sotynyń úkimine narazylyq keltirý máselesinde zańgerlerden keńes alý kerek sııaqty. Al ekinshi suraǵyn tıisti oryndardyń nazaryna jetkizetinimizdi aıttyq. Jesirin jylatpaǵan elmiz ǵoı, basyna qasiret bulty úıirilgen osy bir otbasyna járdem qolyn soza­tyn jurt tabylar ma eken?!. Sharafaddın ÁMIR. Ońtústik Qazaqstan oblysy.