Halyqaralyq zertteýlerdiń derekteri boıynsha ınflıasııalyq kútýlerdiń tómen jáne turaqty deńgeıde saqtalýy ekonomıkany jaǵymsyz kúızelister aldynda neǵurlym ıkemdi jasaıdy jáne ekonomıkanyń baǵa qurý tetiginiń neǵurlym tıimdi jumys isteýine múmkindik beredi. Sondyqtan zamanaýı ortalyq bankter ınflıasııalyq kútýlerdi baǵalaýǵa kóp mán berýde. Ortalyq bankter óz maqsatyn basshylyqqa ala otyryp, aqsha-kredıt jáne kommýnıkasııalyq saıasatty jetildiredi. HVQ-nyń zertteýleri ınflıasııany targetteý rejiminiń atap aıtqanda, neǵurlym tómen ınflıasııany, az ınf-lıasııalyq kútýlerdi jáne osy rejim qoldanylmaıtyn eldermen salystyrǵanda ınflıasııanyń az qubylatynyn negizdeıdi. Ekonomıkasy damyǵan elder arasynda ınflıasııany targetteý rejimin qoldanatyn táýelsiz ortalyq bankterdiń uzaqmerzimdi ınflıasııalyq kútýlerdi oıdaǵydaı tirkeıdi, sonymen qatar ınflıasııany ekonomıkalarǵa búkil iskerlik sıkl ishinde shyǵarýdyń eń tómen úzilis bolǵan kezde jumys isteýine múmkindik beretin 2% kóleminde turaqtandyrady degen biryńǵaı pikir qalyptasqan.
Ulttyq Banktiń Zertteýler jáne statıstıka departamenti Monetarlyq zertteýler basqarmasynyń bas maman-taldaýshysy Adel Qarǵabaevanyń aqparaty boıynsha qazirgi kezde ortalyq bankter men akademııalyq toptar arasynda jaqsy tirkelgen ınflıasııalyq kútýlerdiń ekonomıkalyq turaqtylyqqa qol jetkizýdiń basty faktorlarynyń biri, sondaı-aq ortalyq banktiń aqsha-kredıt saıasatyna jáne ınflıasııa jónindegi maqsatyna senimdilik kórsetkishi retinde paıdalanylatyny týraly konsensýs týyndap otyr.
Inflıasııalyq kútýlerdiń makroekonomıkalyq jańalyqtardy habarlaýǵa sezimtaldyǵynyń bolmaýy olardyń tirkelgenin tekserý ólshemsharty bolady. «Eger uzaqmerzimdi ınflıasııalyq kútýler oryn alyp jatqan ekonomıkalyq oqıǵalarǵa den qoımasa, ekonomıkalyq agentterdiń ortalyq banktiń kútpegen ekonomıkalyq oqıǵalarǵa qaramastan ınflıasııa boıynsha nysanaly deńgeıdi ustap turý múmkindigine senim bildirýi múmkin. Osyǵan qarama-qarsy jaǵdaı retinde, eger ortalyq bankke degen senim álsiz bolsa jáne kútýler tirkelmese, makroekonomıkalyq jaǵdaılardyń kútpegen ózgeristeri ınflıasııalyq kútýlerdiń nysanaly kórsetkishterden orynsyz aýytqýlaryna alyp kelýi múmkin», – dep atap ótedi Adel Qarǵabaeva.
Ádette ınflıasııalyq kútýlerdi baǵalaý kózderi tutynýshylar, óndirýshiler jáne taldaýshylar bolyp tabylady. Bul rette álemdik tájirıbege sáıkes, halyq jáne kásiporyndardyń basshylary qalyptasqan ınflıasııaǵa joǵary baǵa jáne bolashaq ınflıasııaǵa joǵary boljamdar berýi múmkin, sebebi taýarlardyń jekelegen sanattary deńgeıinde baǵanyń naqty kóterilýin qabyldaıdy jáne ádette baǵanyń jıyntyq ózgerýin bilmeıdi. Bul rette ózderiniń ınflıasııalyq kútýlerin olar medıa kózderden nemese dúkenderge barýy nátıjesinde alynǵan aqparat negizinde qalyptastyrady.
Qazaqstan Ulttyq Banki úshin ınflıasııalyq kútýler boıynsha negizgi aqparat kózi GfK Kazakhstan kompanııasy 2016 jylǵy qańtardan bastap halyqqa júrgizetin pikirterimderdiń nátıjeleri bolyp tabylady. Aı saıynǵy pikirterimderdiń nátıjeleri úı sharýashylyqtarynyń ınflıasııany qabyldaýynyń jalpy kórinisin berip, ınflıasııanyń sandyq baǵalaýyn bir jyl buryn alýǵa múmkindik beredi. Onyń ústine, Ulttyq Bankte kásiporyndardyń basshylarynan jáne qarjy naryǵyna qatysýshylardan túsken belgili aqparat bolady. Naqty sektordaǵy iskerlik ahýaldy zerdeleý úshin kásiporyndar basshylaryna toqsan saıyn júrgiziletin pikirterim sheńberinde bıznes konıýnktýrasyndaǵy negizgi úrdister, onyń ishinde kásiporyndardyń daıyn ónimniń, shıkizat pen materıaldar baǵalarynyń ózgerýi boıynsha kútýleri anyqtalady. Qarjy júıesiniń táýekelderi boıynsha qarjy naryǵyna qatysýshylardyń jyl saıynǵy pikirterimi óz kezeginde Ulttyq Bankke negizgi makroekonomıkalyq kórsetkishterdiń, atap aıtqanda, respondentterdiń ınflıasııa deńgeıi boıynsha kútýleriniń boljamdaryn alýǵa múmkindik beredi.
«Qazaqstanda ınflıasııalyq kútýlerdiń jalpy kórinisi mynadaı. Halyqtyń baǵalardyń qysqamerzimdi ósýi boıynsha kútýleri respondentterdiń 70%-da bolýyna jáne aıdan aıǵa aýytqýy múmkin ekenine qaramastan, olar turaqtanýda. Qazirgi kezde ınflıasııanyń bir jylǵa buryn sandyq baǵalanýy qalyptasqan ınflıasııadan tómen deńgeıinde tirkeldi jáne 2018 jylǵa arnalǵan 5-7% nysanaly dálizdiń ishinde tur», – deıdi Adel Qarǵabaeva.
Kásiporyndardyń daıyn ónim baǵasynyń ózgerýi boıynsha kútýleri 2017 jylǵy 1-toqsanda rastaldy, óıtkeni, ónerkásip ónimin óndirýshi kásiporyndardyń baǵasy ósti, al shıkizat pen materıaldar baǵasy boıynsha kútýdiń tómendeýi rastalmady – óndiristik-tehnıkalyq maqsattaǵy ónimdi satyp alý baǵasy ulǵaıdy.
Qarjy naryǵyna qatysýshylardyń jáne ekonomıka jáne qarjy salasynda jumys isteıtin sarapshylardyń 2016 jylǵy qazanda bergen baǵalary ınflıasııanyń eń bıik shyńynan ótse de, 2015 jylǵy qarashadan bastap pikirterim júrgizý sátine deıin qalyptasqan ınflıasııa joǵary bolǵandyqtan, birshama kóterińki boldy. Bul nátıjeler sondaı-aq respondentterdiń Qazaqstannyń qarjy naryǵyndaǵy aǵymdaǵy ahýal týraly tómen habardar bolýyn kórsetti.
«Osylaısha, Qazaqstan úshin ekonomıkanyń túrli sýbektileriniń bolashaq ınflıasııany baǵalaǵan kezde naqty sektordaǵy baǵalardyń jalpy ózgerýin eskermeıdi, al ınflıasııalyq kútýlerdi qalyptastyrǵan kezde kúndelikti ómirde paıdalanatyn jekelegen taýarlar men qyzmetter baǵalarynyń deńgeıin óziniń qabyldaýy boıynsha alady degen paıymdaý ádil bolyp tabylady», – dep qorytyndylady Adel Qarǵabaeva.
Betti daıyndaǵan Seıfolla ShAIYNǴAZY, «Egemen Qazaqstan»
