«...Jaqsy jýrnalıst zorǵa bitedi» dep biz Nurtóre Júsip bastaǵan maqaldyń ekinshi bóligin jalǵastyrdyq

Eger bizdiń qoǵamda jebeı biletin jandar jolyqpasa, Nurtóreniń jaq­sy jýrnalıst bolmasyna biz kepil. Qarý da, kúrek te emes qalam ustaǵan myna tirlikte qatar samǵaǵan – baqyt. Nurtóremen qatarlasqan – tipti, tamasha. Al Nurtóre Júsip bul jarysqa qalaı baýlyndy? Ony kimder samǵatty? Jetpisinshi jyldary Qazaq memlekettik ýnıversıteti jýrnalıstıka fakýltetiniń dekany Temirbek Qojakeev bilim berýdiń ózgeshe júıesin jasap edi. Sonda «Qazirgi qazaq tili», «Ejelgi, orta ǵasyrlardaǵy hám qazirgi álem ádebıeti», «Ádebıet teo­rııa­sy», «Psıhologııa» syndy jýrnalıstke qajet pánder qataryna «Álem ekono­mı­ka­syn» qosqan. Leonıd Gorenman degen ǵula­ma sabaq berdi. Sol tusta ony Izraılge shaqyryp jatqanyn eskersek, shynynda marǵasqanyń ózi bolǵany. Sol Leonıd Bo­rı­sevıchtiń orys tilinde ótetin kúrdeli pá­ni­ne keıbireýler nemquraıdy qarasa, Nur­tóre týra túbin túsire oqydy. Iаǵnı, bola­shaqta ekonomıka taqyrybyna erkin sam­ǵatar zymyrannyń alǵashqy satysyna janarmaı quıyldy. Jalpy, dekan retinde Qo­jekeevtiń kóregendigin qarańyz: myna stýdentter myǵym mamanǵa aınalǵan tusta Qa­zaqstan álemdik ekonomıkaǵa derbes el retinde qosyldy. Topyraǵyń torqa bolǵyr, Temeke! Qojakeev armansyz shıratqan jas maman týǵan aımaǵy ońtústikke qaraılamaı qazaq dalasynyń soltústik-shyǵysyna bet aldy. Pavlodar – onda óte óndiristi oblys. «Bogatyr» degen alyp kómir jarmasy jańa iske qosylǵan. Kezek «Severnyı» degen kezekti jarmaǵa kelgen. Odaq energe­tı­kasynda úlken orny bar Ekibastuz GRES-inde Keńes Odaǵy boıynsha teńdessiz qýat keshenderi boı kóterýde. Ermakta (keıin Aqsý atalǵan qala) ferroqorytpa zaýyty salynýda. Maıqaıyńda altyn alynady. Pavlodarda traktor shyǵarylady. Keıin ta­laı­dyń shashyn aǵartatyn hımııa zaýyty­nyń onda jamanaty shyqpaǵan. Mine, osy Pavlodar-Ekibastuz aımaǵyna jýrnalıst bolyp attaný – «Nurtóre» atty ǵarysh kemesin orbıtaǵa shyǵarǵan alyp zymyran­nyń ekinshi qozǵaǵysh satysy boldy. Pavlodar oblystyq «Qyzyl tý» gaze­ti­niń (ol keıin «Saryarqa samaly» atansa kerek) óz dástúri qalyptasqan. Talaı «men ataı­yn, sen tur» deıtin sóz mergenderi shyq­qan shańyraq. Basqasyn aıtpaǵanda Ázilhan Nurshaıyqovtyń izi saırap jatqan jer. Sol gazette Nurtóre jedel jazǵysh, tereń qazǵysh tilshige aınaldy. Birde ystyq otty kórikke, birde qatty balǵa men tóske túsip shyńdalǵan shaǵynda Sherhan Murtaza «Egemendi Qazaqstanǵa» aldy. Ol tusta aımaqta tanylǵan jýrnalısti astanaǵa aldyrtý úrdisi bar. О́te qajet is edi. Basyn Uzaq Baǵaev, Sapar Baıjanov bastaǵan. Sheraǵań sol jaqsy mektepti damytty. Shyǵystan – Ermurat Bapı, Ortalyqtan – Maǵaýııa Sembaı, Soltústikten – Nurtóre Júsip kelgende bul gazet qalaı qulpyrdy deısiń. Mine, sol kezden beri Nurtóremen jarysyp kelemiz. Rahat! Jýrnalıst úshin samǵaýdyń úshinshi, sońǵy satysy bar. Nurtóre jaıshylyqta kópke jarııa ete qomaıtyn qupııa edi. Sondyqtan úshinshi satyny da sıpattaı keteıik. Nur­tóre – ózin oqıtyn az ǵana qalamgerdiń biri. Iá, aldymen aq qaǵazǵa jańa túsken ma­qa­lasyn qaıta oqıdy. Bólim meńgerýshisiniń kózimen. Útir men núkte ornyna kelip, ar­tyq-aýys sózder túzeledi. Adamdardyń aty-jóni tekseriledi. Qys­qartylady. Boldy ma? Joq! Sál sýyp baryp, taǵy oqıdy. Endi Sherhan Mur­tazanyń kózimen. Bas redaktor bolyp. Bul joly maqala mátini taqyryppen qıysa ma, basy sátti bastalyp, aıaǵy qı­syn­dy bite me, bári aıtyldy ma, áıtpese artyq ketken jeri joq pa, osynyń bárin qamtyp oqıdy. Sosyn taǵy qysqartady. Mine, óz maqalasyn ózi úsh ret túzep, úsh ret kúzep baryp Nurtóre ony bastyqqa usynatyn. Bul úshin úsh kún emes, úsh saǵat ta jetedi. Jedel. Biraq jaýapty. Sosyn maqala gazetke shyǵady. Endi Nurtóre óz maqalasyn ...taǵy oqıdy. «Myna jerin odan da shıratyp jazý kerek edi», dep túıedi. Kelesi joly solaı shırata jazady. Odan taǵy shıra­tyla­dy. Aqyry nebir asaýdyń óziniń moınyna túskende tyrp etkizbes qyl arqan esetin sheberge aınalyp shyqty. «Bir aýyz sóz» janr retinde «Egemen Qa­zaq­standa» Sheraǵań, Nurtóre, Temirhan, Ámir­han arqyly qalyptasty. Sosyn Nur­tó­re men Ámir­han ol janrdy «Jas Alashta» jal­ǵas­tyrdy. Qazir bul janr Nurtóreniń qanjy­ǵa­syn­da bókterilip, «Aıqynnyń» betterine shyǵady. Osylaı qapysyz jazylǵan maqala­lar­dyń máni jyldar ótken saıyn jarqyraı beretini ǵajap. Sonaý toqsanynshy jyl­dar­dyń basynda Jańaarqadaǵy «Jeńis» sharýashylyǵyna barǵan jýrnalıst jergilikti mamandar men malshylar arasynda aptalap júrdi. Jekeshelengen jaǵdaıda kóp malǵa jemshóp pen sý, malshylarǵa kóship júrer kólik pen baspana qıynǵa soǵaryn sol kezde qapysyz baıqapty. Arqadaǵy keń jerde jappaı jekeshe ketkennen góri ferma-ferma bolyp bólingenniń qolaıly ekenin qapysyz tap basty. Arada on-on bes jyldan soń, tıtyqtaǵan aýyl sharýashylyq salasy Nurtóre megzegen joldyń durys­tyǵyna kóz jetkizdi. Kóp nárse kóńilde saırap turady. Keıde bir jáıt burynǵy bir jáıtti túrtip ketedi. Álgi, «aqyndy aqyn oıatpasa bolmaıdy, aqyndy aqyn taıaqtasa sol qaıǵy» dep klassıkterimiz tegin jazbasa kerek. «Habarda» júrgende Amangeldi Seıithan men Dana Nur­jigitti bir jup etip tikeleı efırde ju­mys istettik. «Jalyqtyrmaıtyn jańalyq­tar» atty ınteraktıvti baǵdarlama. Kórer­men­der telefon shalyp, pikir qosyp ja­ta­dy. Sonda bireý «men meloman edim» dep telefon shaldy. Kezinde aıtysqa qatysqan, ádil baǵalamaǵan jıýrıdegi úlken aǵalardyń ózin ájeptáýir qorqytqan Amangeldi sonda qıystyra qoıyp «el aman bolsa, meloman bolǵanǵa ne jetsin» dedi. Maqalǵa bergisiz sol sózdi estip otyrǵanda on jyl burynǵy Nurtóreniń álgi «Jeńis» aýylynan jazǵan maqalasy sanamyzǵa sap ete qalsyn. «Mal aman bolsa – el aman» edi onyń taqyryby. Endi mine «el aman bolsa – meloman». Qalaı-qalaı damısyń, qazaq jýrnalıstı­ka­sy! Tek oqıtyn kóz, tyńdaıtyn qulaqpen birge saralaıtyn zerde bolsa, shirkin. Jalpy, Nurtóre Júsiptiń taqyryptary maqalǵa suranyp turady. Birde «Jaqsylyq Jarlyqpen kelmeıdi» dep jazdy. Maqal ma? Osy zamanda týǵan maqal! «О́nimińdi ót­kizý de – bir óner». «Dostastyq qajet, Táýelsizdik qymbat». Munyń bári – qatar jarysqan jyldary kóz aldymyzda qalǵan Nurtóreniń taqyryptary. Keıde burynnan bar turaqty tirkesten jańa maǵyna týdyryp keter edi. Umyt­pa­saq birde «Kúltóbeniń túbinde kúnde kú­zet» dep jazdy. Rıza boldyq. Qadyr aǵa­myzdyń «aýyrlyǵy tabyttaı, jeńildigi kó­bikteı» deı salǵan Jumekenge rıza bolǵanyndaı bul. Endi kezekti taqyryp: «Kapıtalızmniń qulaǵy kereń». Qazaqtyń álgi: «Mylqaýdyń astyna túspe, kereńniń qolyna túspe», degeni qalaı oınap shyǵa keldi?! Eger toqsanynshy jyldar estelikterin asyqpaı paraqtasaq, Nurtóre dostyń nebir maqalalary men taqyryptary andaǵaılap aldan shyǵar edi. Osymen toqtaıyq desek, ...taǵy bir maqalany, onyń taqyrybyn attap ketý obal. «Saýatsyz ákim sorǵa bitedi». Osy zamannyń jáne bir maqaly ǵoı. Onda Nurtóre Shyǵys Qazaqstan oblysyn­daǵy aýdan men aýyl ákimderi sheshimderinde zańǵa qaıshy tustar órip júrgenin erinbeı terip alyp edi. Bir ákim jeke kásip­ker­lerdiń jumys kúnin uzartyp tastaıdy. Endi biri sharýa qojalyǵynyń basshysyn óz buıryǵymen bosatady. Ekeýiniń de áreketi – zańǵa tompaq. «Keıde ákimderdiń kóbisi Prezıdent Nazarbaevtyń júrgizip otyrǵan reformasyn, onyń máni men mánisin jete túsinbeıdi-aý dep oılaımyn». Osyny Nur­tó­re budan on bes jyl buryn jazyp ketken edi. Al biz jańa ǵana oqyǵandaımyz. Keıbir ákimder áli de oqymaǵan sııaqty. Osy: «Saýatsyz ákim sorǵa bitedi», degen tir­kes qazaqtyń tarmaqty maqalynyń birinshi jolyndaı bolyp kórindi. Sosyn bir ekinshi tarmaǵyn taýyp, ony maqalamyzǵa taqyryp ettik. Qatar samǵaıtynymyzǵa bir belgi bolsyn! Eger bizdiń qoǵamda ózekti órter jaǵdaılar kóldeneń kezikpese, Nur­tóreniń jaqsy jýrnalıst bol­ma­syna biz kepil. «О́zin qaıta-qaıta kepildikke qoıatyn bul kim?» degen suraq týar. Oǵan jaýap bere keteıik. Nurtóre Júsiptiń álgi Pavlodar oblystyq «Qyzyl tý» gazetinen «Egemendi Qazaqstan» gazetiniń burynǵy óner­kásip, keıingi ekonomıka bólimine aýysar tusy edi. Bizdi aıaq astynan Sheraǵań shaqyrdy. Shuǵyl tapsyrma berdi. Jarty saǵatta jazyp tastaıtyn nárse. Shyǵa bergenimizde Sheraǵań: «toqta!» dep sańq etti. «Myna jýrnalısti tanısyń ba?» Kabınette ekeýmiz ǵana. Elesti emes, aldyndaǵy qaǵazdy nusqap tur eken. Oqydyq. Nur­tó­re­niń «Egemendi Qazaqstanǵa» jumysqa alý týraly ótinishi. Birden: «Eger Nurtóre jaqsy jýrnalıst bolmasa, onda biz jýrnalıstıkadan ketemiz», deppiz. Sheraǵań: «Týra osylaı jaz», dep álgi ótinish jazyl­ǵan paraqty aldymyzǵa tastasyn. Týra solaı jazdyq. Jalǵanda eń qıyny kepil bolǵan edi, Sheraǵańnyń quzyrymen óz ǵumyrymyzda jalǵyz ret kepilge aınaldyq. «Nurtóre jaqsy jýrnalıst», dep. Dosymyzdyń «Ege­men Qazaqstandaǵy», «Jas Alash­ta­ǵy», «Aqjol Qazaqstandaǵy», «Astana ha­baryndaǵy», endi búgin «Aıqyndaǵy» qyz­metteri – bizdiń kepildigimizdi mereıge aı­naldyrdy! Al buqaralyq aqparat qural­da­ry salasyndaǵy Qazaqstan Respýb­lı­ka­sy Prezıdenti syılyǵyn, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń Baýbek Bulqyshev atyndaǵy syılyǵyn, «Altyn adam» syı­ly­ǵyn sypyryp alǵanynda, Qazaqstan Gýmanıtar­lyq akademııasy men Jýrnalıster akade­mııasyna múshe bolǵanynda – kepil bolǵan ne, Nurtóreniń zeketine ketýge ázir edik! Qaınar OLJAI, jýrnalıst.