Aqtoǵaıdyń alǵashqy konsentraty alyndy
Bıyl oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń negizgi kórsetkishi artyp, oń baǵyttaǵy ózgeristerge jol ashyp otyr, dedi oblys ákimi. Memleket basshysynyń Joldaýynda ekonomıkany tehnologııalyq jańǵyrtýdy jedeldetýge basymdyq berildi. Prezıdent jańa ındýstrııany qurýmen qatar dástúrli bazalyq salalardyń damýyna serpin berý kerektigin alǵa tartqan bolatyn. Bul ónerkásip, kólik, logıstıka jáne qurylys sektorlaryn qamtıdy.
О́ńir basshysynyń aıtýynsha, aǵymdaǵy jyly aqpan aıynda Aqtoǵaı ken baıytý kombınatynda alǵash ret taýarly mys konsentraty alyndy. Jańa tehnologııany paıdalaný jolymen Baqyrshyq ken baıytý kesheniniń altyn shyǵaratyn ken ornyna 129 mlrd teńge kóleminde ınvestısııa tartylyp, jylyna 2 mln tonna ken óńdelmek. Bul kombınat kelesi jyly iske qosylady. Sondaı-aq, tolyq sıkldi avtozaýyt pen avtobólshek shyǵarýshy tehnoparktiń qurylysy da úzdiksiz júrgizilýde. Iаǵnı aldaǵy ýaqytta Qazaqstan avtokólikterdi qurastyrýdan avtobólshekter daıyndap, shyǵarýdyń klasterlik deńgeıine ótedi. Qazirgi kezde aımaq ınfraqurylymyna shet el ınvestısııasyn tıimdi tartý úshin Azııa damý, Eýropa qaıta qurý jáne damý bankterimen jumys júrgizilýde. Bul rette «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda 7 mlrd teńgege baǵalanǵan ishki ınfraqurylym qurylysy týraly da aıta ketken lázim.
Sút sharýashylyǵynyń jańa syzbasy
О́tken jyly agroónerkásip keshenine salynǵan ınvestısııa kólemi 46 mlrd teńgeni qurady. Aýyl sharýashylyǵyndaǵy negizgi baǵyttyń biri – taýarly sút óndirisi.
Oblysta 836 myń tonna sút óndiriledi. Bıyl óndiris kólemi 900 myń tonnaǵa deıin ósedi. Bul elimizdegi eń joǵary kórsetkish, dedi D.Ahmetov. Shyǵys Qazaqstandaǵy súttiń 70 paıyzy qosalqy sharýashylyqtarda óndiriledi. Sondyqtan qosalqy sharýashylyqty damytý – negizgi basymdyqtardyń biri. Shaǵyn ǵana otbasylyq sharýasyn dóńgeletip otyrǵan qarapaıym adamdar sútti saýyp, satýmen tabys tabady, osy arqyly ózin-ózi jumyspen qamtamasyz etedi, dedi ol. Osy oraıda jekelegen qosalqy sharýashylyqtar men sút óńdeýshiler, zaýyttar arasyndaǵy tıimdi kooperasııaǵa qol jetkizý jáne sút sharýashylyǵyn damytý týraly da keńinen áńgimeledi. Shyǵys óńirinde bul jumys júıeli atqarylýda. Máselen, sútti jınaýǵa arnalǵan ámbebap beketter qurylysy boıynsha zamanaýı qural-jabdyqtarmen qamtylǵan modýldi óndiris salasy damyp keledi. Buryn biz mundaı modýlderdi Qytaı men Reseıden satyp alatyn edik. Qazir kórshi elderge qaraǵanda, anaǵurlym sapaly qural-jabdyqtardy ózimizde shyǵarýdy jolǵa qoıdyq. Biz sońǵy bir jarym jyl ishinde 50-den astam sút qabyldaý beketin saldyq. Bul oryndar sút zaýyttary men jeke qosalqy sharýashylyqtardy baılanystyrýshy tetikke aınaldy. Osylaısha, sút óndirisiniń jańa syzbasy qallyptasyp, oǵan sharýashylyq ókilderinen bólek, aýyl ákimderi, mal dárigerleri de qatysatyn boldy, olardyń róli nyǵaıdy. Bul halyqtyń ózin-ózi jumyspen qamtýyna da ıgi áser etip otyr. Keleshekte sút jınaý beketteriniń barlyǵy kooperatıvterge biriktirilip, kelesi deńgeıge – sút óńdeý zaýyttarynyń aksııalanýyna qatysýǵa jetýi ábden yqtımal, dedi oblys ákimi. О́ńir basshysy atalǵan salany óristete berý úshin iri dástúrli taýarly sharýashylyqtardy damytý qajettigin aıtady. Oblysta osy kezde 41 jańa taýarly sút fermasynyń qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn. Sonyń nátıjesinde joǵary sapaly sút óniminiń úlken kólemine qoljetimdilikti qamtamasyz ete alamyz, dedi ol. Sút qabyldaý beketterindegi sút shıkizatynyń baǵasyn kóterý týraly saýalǵa óńir basshysy bul baǵytta jumys júrgizilip jatqanyn, biraq sút shıkizaty baǵasynyń kóterilýi naryqtyq talaptarǵa saı júzege asatynyn, aldaǵy ýaqytta kórshi Qytaı naryǵyna shyǵý arqyly otandyq ónim qunyn kóterýge kúsh salyp jatqanyn jetkizdi. Sonymen qosa, oblystyń eksporttyq áleýetin arttyrý maqsatynda ónimderdi óńdeý boıynsha ınvestısııalyq jobalar iske asyrylýda. Máselen, Qytaı eliniń standarttaryn eskere otyryp, qazaqstandyq ónimdi sertıfıkattaý zerthanasyn ashý máselesi qarastyrylýda.
Úsh myńnan astam muǵalim oqytylýda
Sondaı-aq, óńir basshysy úsh tildilik máselesine de toqtaldy. Oblysta osy máselege oraı qanatqaqty joba júzege asyrylyp jatqan bolatyn. Bilim jáne ǵylym mınıstrligimen birge júrgizilgen bul jumystyń aldynda aımaqtaǵy tildi meńgerý deńgeıi tekserilip, onyń nátıjesi kóńil kónshitpegenin jetkizgen óńir basshysy barlyǵy 3400 aǵylshyn, qazaq jáne orys tili pánderiniń muǵalimi úsh jyl boıy oqytylatynyn erekshe atap ótti. Byltyr aǵylshyn tili pániniń muǵalimderi aǵylshyn tilin úıretýdi oqydy. Al qazaq tilin eń úzdik pedagogtarymyz oqytyp jatyr. Qazaq mektebindegi orys tiline qatysty da osyny aıtýǵa bolady. Eger myńnan bir orystyń balasy qazaq tilinde taza sóılep tursa qýanamyz, maqtanamyz. Nege? Qazaqtyń kóbi orys tilinde jaqsy sóılese de eshkimdi tańǵaldyra almaıdy nemese qýantpaıdy emes pe?! Iаǵnı, bul ózdiginen bolatyn qubylys. О́ıtkeni, úlken qıyndyqtar ótti, bizde basqa ádisteme, ózge baǵdarlama boldy. Biz barlyǵyn ózgerttik, ádistemeni de, baǵdarlamany da aýystyrdyq. Búginde qazaq tilin engizý ádistemesi tolyǵymen Kembrıdj ýnıversıtetiniń aǵylshyn standarttaryna beıimdeldi. Aǵylshyn tili de kembrıdjdik júıe boıynsha júrgizilýde, dedi oblys ákimi. Osy rette oblysta elimizde alǵash ret latyn qarpindegi oqýlyqtar shyǵarýǵa qadam jasalǵanyn atap ótti.
Semeıge serpin beretin jobalar kóp
Danıal Kenjetaıuly óńirdiń densaýlyq saqtaý salasynda atqarylyp jatqan sharýalardy da atap ótti. Ana men bala densaýlyǵyn saqtaý, onkologııa, qan aınalymy júıesi aýrýlary boıynsha jumys isteıtin 150 dáriger úsh jyl boıy qazaqstandyq jáne sheteldik úzdik emhanalarda kezeń-kezeńimen daıyndyqtan ótedi. Birlesken sheberlik sabaqtar men ashyq semınarlar ótkizý úshin batys medısınalyq ýnıversıtetteriniń úzdik professorlary men dárigerlerin shaqyrý josparlanyp otyr, dedi ol.
BAQ ókilderi tarapynan óńir basshysyna Semeı qalasy týraly birqatar mańyzdy suraqtar qoıyldy. Semeı – ózindik ereksheligi, joǵary mádenıeti bar shahar. Onda bizdiń úlken qundylyqtarymyz saqtalǵan. Qala bıýdjeti 2014 jyly 21 mlrd teńgeni qurasa, bıylǵy jıyntyq bıýdjeti 49 mlrd teńgege teń. Semeı qalasynda 10 mlrd teńgege áýejaı jóndelip jatyr. «Abaı-Arena» sport kesheniniń jobalaý-smetalyq qujattaryn aıaqtap qaldyq. Árıne, Semeıdiń ınjenerlik-kommýnıkasııalyq jelisi qanaǵattanarlyq deńgeıde emes. Sondyqtan búginde sýaǵar júıeleri boıynsha jobalaý-smetalyq qujattary ázirlenýde, sý, jylý jáne káriz qubyrlaryn aýystyrý boıynsha aýqymdy jumys júrgizilip jatyr. Bıyldyń ózinde qaladaǵy jol qurylysyna, aǵymdaǵy jáne orta jóndeý jumystaryna 3 mlrd teńge bólindi. Oǵan qaladaǵy barlyq jol-qurylys kompanııalary qatysýda. Odan ózge Semeıde «Qaraǵaıly» atty zaman talabyna saı jańa aýdannyń qurylysy bastaldy. Bul qaladaǵy sáýlet-qala qurylysy talaptaryna barlyq qyrynan sáıkes keletin jańa aýdan bolady. Sonymen birge, Semeıde jáne óńirdegi basqa qalalarda jańadan salynatyn qurylystarda ár úı men páterge 1,5 orynnan kólik turaǵyn salý eskerilip otyr. Sondaı-aq, barlyq turǵyn úı janynan áleýmettik nysandar boı kóteredi. Oblys basshysy aǵymdaǵy jyly Semeı qalasynyń adam tanymastaı ózgeretinin jetkizdi. Sonyń ishinde ózen jaǵalaýy, ortalyq alań sııaqty biraz oryndar ózgeredi. Ol qalanyń problemalary men álsiz tustaryn jaqsy biletinin, jaqyn arada qalanyń jeke turǵyn úı qurylysy salasynda jaqsy serpin bolatynyn atap ótti.
Sonymen birge, jolaýshy tasymaldaýshylar men shuryq tesik bolǵan jol máselesiniń jeke qadaǵalaýynda ekenin jetkizdi. Men tasymaldaýshylarmen kezdestim. Semeıdi uzaq jyldan beri áýre-sarsańǵa salyp kele jatqan jol máselesi tamyz aıynda sheshiletinine sóz berdim, degen óńir basshysy qozǵalys kestesi men sapaǵa baılanysty máseleler bar ekenin jetkizdi. Aıtýynsha, tasymaldaýshy kompanııalardyń eshqaısysy kóligin jóndegisi kelmeıdi nemese jańa, sapaly avtobýs satyp alǵysy kelmeıdi. Qozǵalys kestesi joq. Qolynda GPS bolsa da, kestesinen qalyp keledi. Oblys basshysy osy oraıda óńirdegi tasymaldaýshylarǵa básekelestik orta týdyrýǵa nıetti ekenin jetkizdi. Biz muny básekelik negizde qurý úshin Eýropa qaıta qurý jáne damý bankimen kelissózder júrgizýdi aıaqtap qaldyq. «SemAZ» zaýytynan eki júzden astam avtobýs satyp alyp, shynaıy básekelik orta quramyz, dedi. Osylaısha, joldar jóndelip, kólikter sapasy jaqsaryp, júrý kestesi jolǵa qoıylyp, barlyǵy bir izge túsken soń qoǵamdyq kóliktegi jolaqy quny da kóteriletinin atap ótti. Iаǵnı, jolaqy quny naryq talabyna saı bolýy tıis, dedi.
EKSPO qarsańynda óńirdiń týrıstik áleýeti týraly sóz qozǵaǵan oblys basshysy birqatar týrıstik nysandardy jańǵyrtýǵa mańyz berilip otyrǵanyn jetkizdi. Sonyń biri – Alakól. Bıyl kól jaǵalaýyn abattandyrýǵa 550 mıllıon teńge qarajat bólindi. 147 qonaq- úıdiń qojaıynymen ǵımarattardy sanıtarlyq, órt qaýipsizdigi jáne basqa da talaptar boıynsha qalypqa keltirý jónindegi memorandýmǵa qol qoıyldy. Olar óz mindettemelerin oryndamaıtyn bolsa, bıylǵy maýsymda qyzmet kórsetý quqyǵynan aıyrylatynyn da atap ótti. Sondaı-aq, byltyr 300 myńǵa deıin týrıst kelse de jaǵalaýdaǵy kásipkerler bar-joǵy 28 mıllıon teńge salyq tólegen. Sondyqtan salyq túsimin retteý máselesi de nazardan tys qalmaıtynyn jetkizdi.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
