Halyqaralyq jańa joba joralǵysy

Kez kelgen demokratııalyq jáne quqyqtyq memleket óz ishindegi buqaralyq aqparat quraldaryn damytyp, azamattyq qoǵamda onyń basymdyqqa ıe bolǵanyn qamtamasyz etedi. Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 20-babynda sóz bostandyǵy men shyǵarmashylyq erkindikke kepildiktiń bar ekendigi kórsetilgen. Osy rette Eý­ro­odaqtyń qoldaýymen Qazaqstan krımınalogııalyq assosıasııasy Almaty qalasynda «BAQ-tyń halyqaralyq standarttary jáne ulttyq zańnama» atty jobany talqylaýǵa arnalǵan kezdesý ótkizdi. Kezdesýge Prezıdent Ákimshi­ligi basshysynyń orynbasary T.Donaqov, Konstıtýsııalyq keńes tóraǵasy I.Rogov, Parlament Se­natynyń depýtaty B.Imashev, Jo­ǵarǵy Sot tóraǵasy B.Beknazarov, Bas prokýrordyń orynbasary I.Merkel, Syrtqy ister mınıs­trliginiń Almaty qalalyq ókil­diginiń basshysy B.Ospanov, Baı­lanys jáne aqparat mınıstriniń orynbasary N.Orazov, Qazaq­stan­daǵy Eýroodaq ókildiginiń joba­laýshy mamany E.Levchenko, BUU-nyń Ortalyq Azııadaǵy adam qu­qyqtary jónindegi aımaqtyq bóli­miniń ókili qatysty. Jınalystyń basynda-aq sóz alǵan úkimettik emes uıymdar men kommersııalyq BAQ ókilderi elimizdegi buqaralyq aqparat qural­da­ryndaǵy til máselesin túsin ózgertip ózderine tıimdi sıpatta kóterýdi kózdedi. Olardyń aıtýyn­sha, memlekettik tilde beriletin baǵdarlamalardyń artýy jekelegen aqparat quraldarynyń ózge tilde jumys isteýine jáne ekono­mıkalyq ahýalyna áser etedi-mis. Iаǵnı, jarnama arqyly tolyǵatyn ishki qarjylyq jaǵdaıyna nuqsan kelmek. Alaıda, olardyń mundaı ushqary paıymyna Konstıtýsııa­lyq keńes tóraǵasy I.Rogov «Ata Zańnyń 7-babynda Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń memlekettik tili qazaq tili dep kórsetilgen. Memlekettik mekemeler men jergilikti ózin-ózi basqarý oryndarynda qazaq tilimen qatar orys tili de erkin qoldanylyp otyr. Konstı­týsııalyq keńestiń 2004 jylǵy 21 sáýirdegi sheshimine sáıkes radıo jáne televızııalyq BAQ-ta apta­lyq jáne táýliktik habar taratý aýqymyna  memlekettik tildi engizý ózge tilderdiń mártebesi men tara­lýyna shekteý jasamaıdy» degen jaýabyn bere otyryp, elimizde erkin taralyp, jumys istep otyrǵan ózge memlekettik BAQ-tar men táýelsiz sarapshylardyń bizdiń zańda­rymyzdy syılap jáne ba­ǵyna otyryp áreket etýleri kerektigin qadap aıtty. Ekinshi bir qyzý talqyǵa túsken taqyryp jýrnalısterdiń aqparat alý máselesi boldy. Zań júzinde kez kelgen memlekettik organ buqaralyq aqparat quraldarynyń menshik túrine qaramastan memlekettik qupııaǵa jatpaıtyn aqparat­ty merziminde berýge tıis. Desek te, keıingi kezderi adam ómirine qaýip týdyrǵan máseleler men tabıǵı apattarǵa qatysty málimet­ter, ekologııa, densaýlyq, bilim, mádenıet, aýyl sharýashylyǵy, jem­qorlyq pen memlekettik qyz­metkerler tarapynan bolǵan zań buzýshylyqtar jónindegi oqıǵa­lar­ǵa qatysty aqparattardy alý múmkindigine kórinbeıtin tosqa­ýyl­dar qoıylǵan. Osy másele tóńireginde úlken pikirtalas týyn­dap, nátıjesinde keıbir jekelegen sheneýnikterge qatysty zań buzý­shylyqtardyń oryn alatyndy­ǵymen qatar BAQ ókilderi tara­pynan da óz quqtaryn elemeýshilik nemese keı rette asyra paıda­lanýshylyqtardyń kezdesetindigi aıtyldy. Sonymen qatar, BAQ-ty qurý, tirkeý jáne habar taratýǵa baılanysty suraqtar qoıylyp, oǵan Baılanys jáne aqparat mınıstriniń orynbasary N.Orazov jaýap berip otyrdy. Osy taqyryp aıasynda tulǵany ǵaıbattaý jáne tulǵaǵa qatysty jalǵan aqparat taratý, maǵlumatty qasaqana bur­malaý máselesi jóninde de aıtyldy. Memleket qaýipsizdigine jáne jeke tulǵalardyń moraldyq quqyǵyna nuqsan keltiretin osyn­daı áreketterge qatysty álemdegi kóptegen elderdiń tájirıbesinen mysaldar keltirilip, bizde de bu­qaralyq aqparat quraldarynyń aqparatty taratý isinde jaýapkershilikti birizdilikke túsirý sharasyn qolǵa alý usynyldy. Konstıtýsııalyq keńes tóraǵa­sy Igor Rogov myrzadan eldegi sóz bostandyǵynyń jaıy men jańa joba týraly pikirin sura­ǵanymyzda sóz bostandyǵy deıtin qundylyq Qazaqstan Respýb­lıka­synyń Konstıtýsııasynda mańyz­dy orynǵa ıe jáne aıryqsha qarastyrylǵan. Osy bir uǵym bolmasa eshbir demokratııalyq, quqyq­tyq memleket tolyqqandy memleket bola almaıdy. Alaıda, kez kelgen qoǵamda syn kótererlik úzdik jetistik bolýy múmkin emes. Múddeler qaıshylyǵy, jekelegen tulǵalardyń quqyǵy týraly sóz qozǵalǵanda mindetti túrde másele zańǵa baryp tireledi. Taǵy bir aıta ketetin jáıt, sóz bostandyǵy men memleket qaýipsizdiginiń arajigin anyq bilgen jón. BAQ-ta barlyq pikirdi qozǵaýǵa bolady, mazalap júrgen oıdy ashyq bildirýge bárimizdiń quqyǵymyz bar, biraq memlekettik qupııany jarııa etýge eshkimniń qaqysy joq. Barlyq elde bul másele muqııat qamtylǵan. Sondyqtan da, sóz bostandyǵy degenimiz memlekettik qupııany ashyq aıtý, adam quqyǵyna nuqsan keltire berý kerek degen sóz emes ekendigin árqaısymyz bilgenimiz abzal, dep jaýap berdi. QR ulttyq zańnamasy BAQ salasynda halyqaralyq standart­tarǵa sáıkes damý jolymen úzdik­siz jyljyp keledi. Táýelsizdik alǵaly beri Qazaq eli sóz bostan­dyǵy men adam quqyǵy jónindegi kóptegen halyqaralyq kelisimderge qol jetkizdi. Halyqaralyq qu­qyq qorǵaý uıymdary men jýrnalıstik qaýymdastyqtar tarapynan laıyqty baǵalanyp, bolashaqta damýdyń jańa kezeńderinen kóri­netindigin baıqatyp otyr. Eýro­odaqtyń qoldaýymen Qazaqstanda ótkizilip otyrǵan «BAQ-tyń ha­lyq­aralyq standarttary jáne ulttyq zańnama» atty joba osy sózimizdiń aıǵaǵy bola alady. Qanat ESKENDIR.