Jetisý jeri bir silkindi

Mamyrdyń alǵashqy tańy atyp, kún uıasynan naıza boıy kóterilgen mezgilde Jetisýdiń jeri oqys minez tanytyp dir etti. Almaty alańyna merekelik sherýge aǵylǵan jurt tabıǵattyń to­syn minezin biri sezse, biri baı­qamady. Demalysyn úıde otyryp ótkizýdi kózdegen qalalyqtar áýelgide abdyrap qalǵany ras. Qazaqstan Respýblıkasy Ult­tyq ıadrolyq jáne geofızıkalyq zertteý ortalyǵy ınstıtýtynyń seısmıkalyq aqparattardy arna­ıy jınaqtaý jáne qorytý orta­ly­ǵynyń málimetterine kóz jú­girtsek, 1 mamyr kúni Astana ýa­qy­ty boıynsha tańǵy saǵat 8.31-de Almaty qalasynyń soltústik-shyǵysynda, shamamen 110 shaqy­rym qashyqtyqta terbelis qýaty 5,4 ball bolatyn jer silkinisi tirkelgen. Silkiný oshaǵy Almaty oblysy Eńbekshiqazaq aýdanyna qarasty Ekpindi eldi mekeni men Qapshaǵaı sý qoımasynyń aıma­ǵy. Jalpy, eki táýlik ishinde qala men oblys aımaǵynda 8 ret jer qyrtysynyń qozǵalysy baı­qal­ǵan. Tańǵy titirkenis tynysh jat­qan eldi turǵyzyp jibergenimen, odan keıin tirkelgen tolqyndar birinen keıin biri álsirep baryp múldem saıabyrsydy. Jerdiń uń­ǵyl-shuńǵylyn jabdyq-jaraǵy­men baqylap otyrǵan ǵalym­dar­dyń aıtýynsha, jáı kúnde 1-2, tipti 3 ballǵa deıingi terbelis­terdiń tirkelýi úırenshikti jáıt kórine­di. Ras-aý, pende bolǵan soń kózi­mizge kórsetip, qolymyzǵa ustat­pasa sene de bermeımiz. Al «pá­len­she aıtypty, alapat kele ja­tyr eken» dese aqparattyń anyq-qanyǵyna oı júgirtpesten elden buryn bas saýǵalaýǵa kirisip ketemiz. Shynynda da azanǵy terbeliste tura qashpaǵan qala­lyq­tar kún aýyp, kesh batqan kezde alyp-qashty áńgimeni izdep júrip tyń­dap, oǵan ózi de bir­de­ńe­lerdi qo­syp aıtyp, kelesi bir kisiniń aýy­zyna sóz salýmen bol­dy. Jasy­ryp qaıtemiz, qala jurty úıleri­nen shyǵyp aýlalarda top-toby­men túnniń jartysyn ótkizdi. Tipti, qaladan tezirek uzap ketkisi kelgender talaıdan beri at izin salmaǵan aǵaıyn­dary­na qaraı at basyn burǵanǵa uqsaıdy. Meıli ǵoı, árkimge óz jany qymbat. Alaıda terbelistiń araqashyq­ty­ǵy men barǵan saıyn álsireýi­nen-aq qara tanymaıtyn kisi bir­deńeni shamalar edi. Bul jolǵy eldi úrkitýdiń astarynda basqa bir maqsat jatqan sııaqty. Osy jerde byltyrǵy Taraz qala­synda «qyrǵyzdyń sý qoımasy jary­lypty-mys» deıtin qaýeset­ten keıin aldy-artyna qaramaı qash­­­qan jurtty eriksiz eske ala­syń. Betin ári qylsyn, elden esti­meı-aq ondaı apat bolsa qas pen kózdiń arasynda belsheden sý keship qalatynyn oılamastan jam­byldyq aǵaıyndar baspana­syn tastaı qashqan. Bekerge ala­ókpe boldy. Ertesine oblys boıynsha tirkelgen páter tonaý áreketi jyldyq «jospardy» bir-aq kúnde oryndap tastaǵanyn kór­setti. Eldiń óre túregelgenin paıdalan­ǵan urylar «altyn ýa­qytty» tekke jibermegen. Bir oıy­myz Al­matyda da pıǵyly jamandar el ishine iritki salýdy kózdedi me deıdi. О́tken sát, kól­beńdegen kó­ri­­nisterdi kóz aldyńa kelti­resiń, taǵy shoshısyń. Alma­ǵaıyp zaman bolsa azamattan góri, aramnan mal jıǵysy keletin ja­mandardyń qarasy kóbeıdi me dep. Bir nárse aqıqat. Jetisýdyń jeri minez kórsetti. Pálen-túgen deýden aýlaqpyz. Tabıǵat adamzatpen aqyldaspaıtyny jáne shyn­dyq. Sondyqtan da mamyr­dyń alǵashqy táýligi mamyrajaı náýmez kúı keshpeý kerek ekendigin uqtyryp tastady. Dereý atqa mingen tótenshe jaǵdaılar qyz­meti qalada qaýip týdyrarlyq jaǵ­daıdyń oryn almaǵanyn anyq­tady. Eshbir shyǵyn kelmegen, ıaǵnı, dúrligýge esh negiz joq. Seısmolog ǵalymdar planetanyń bir jerinde bolǵan iri jer silkinisiniń dúmpýi kórshiles elderge áseri bolady degendi aıtyp otyr. Bul bolǵan terbelis Japon jerindegi silkinistiń salqyny. Láıim solaı bolǵaı! Bir eskeretin jáıt, el aýzynda júrgen «pálen táýip boljapty, túgen kóripkel aıtypty» deıtin elirme sózge ere bermeı, Táńi­rimizdi oılap, táýbemizge kelip otyr­ǵany­myz abzal. El tynysh bolsa, jer de tynysh jatsa kerek. Nıeti durys elge naqaqtan náýbet kelmeıtinin áste esten shyǵarmaıyq. Qanat ESKENDIR, jýrnalıst.