Baýyrjan Momyshuly: «Adal ul er bop týsa – el tiregi»

IIM Ishki áskerler áskerı ınstıtýtynda «Táýelsizdik jemisteri: berik qorǵanys, áskerı bilim berýdiń máseleleri jáne damý joldary» degen taqy­ryp­ta halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa ótti. Ol El Táýelsizdiginiń 20 jyl­dyǵyna arnalyp, qamtylǵan taqyryptardyń ózektiligimen, sa­nalýandylyǵymen erekshelendi. Konferensııany atalǵan oqý ornynyń bastyǵy, ishki ás­ker polkovnıgi, áskerı ǵy­lym­dar doktory Jumabek Ahmetov kirispe sózben ashyp, Prezıdent N.Nazarbaevtyń «Men sol­tústik klımattyq jaǵ­daı­ynda tárbıelenip, bilim alǵan kýrsanttar áskerı jaǵynan shyń­dalyp, bolashaqta Qazaq­stan Respýblıkasynyń ofıserlik quramynyń negizin qu­raıtynyna senimdimin, degen sózderin keltirdi. Iá, osydan 14 jyl buryn Petropavl joǵary áskerı ýchılıshesi shańyraq kótergende El­basy – Qarýly Kúshterdiń Joǵarǵy Bas qolbasshysy N.Nazarbaev osynda arnaıy bolyp, Jaýyngerlik týdy saltanatty jaǵdaıda tapsyrǵan bolatyn. Sodan beri ofıserler men kýrsanttar Memleket basshysynyń senimin abyroımen aqtap keledi. Bú­ginde áskerı ınstıtýt degen már­tebeli atqa ıe bolǵan oqý or­da­syn 1800-deı túlek bitirip shyq­ty. Olardyń 153-i úzdik aıaqtasa, 20-sy «Áskerı oqý ornyn ozat bitirgeni úshin» keýde belgisine ıe boldy. Instıtýt bazasynda komanda­lyq-taktıkalyq, komandalyq-tak­tıkalyq tárbıe jáne áleý­met­tik-quqyqtyq jumys, áskerlerdi ra­ke­­ta­lyq-artıllerııalyq qamta­ma­syz etý, komandalyq-taktıkalyq avtomobıldik áskerler, koman­da­lyq-taktıkalyq áskerlerdi tyl­­dyq qamtamasyz etý ma­man­dyqtary boıynsha bolashaq mamandar ázirlenedi. Eki jyldan beri Qyrǵyzstan jáne Tájik­stannyń ókilderi de joǵary bilim alyp keledi. Jumabek Hatıol­la­uly talqylaýǵa 135 baıandamanyń túskenin, olardyń arasynda 12 ǵylym doktory baryn, Reseı, Ýkraına, Qyrǵyzstan, Belarýs, Qazaqstannyń joǵary oqý oryn­darynyń, áskerı qura­lym­dary­nyń ókilderi óte-móte belsendilik tanytyp otyrǵanyn atap kórsetti. Birinshi sózdi áskerı ǵy­lym­dar doktory, professor Kım Serikbaev aldy. Elimizdiń qorǵanys salasyn nyǵaıtýǵa zor úles qosqan ardager áli saptan qala qoımaǵan. Qorǵanys mınıstrligine qarasty joǵary oqý ornynda qyzmet atqaratyn baýyr­jan­ta­ný­shy­nyń baıandamasyn jınalǵan­dar uıyp tyńdady. Ol qazaqtyń dańqty uly Baýkeńniń áskerı, soǵys strategııasy men tak­tı­kasyn jınalǵandarǵa qarapaıym tilmen túsindirip berdi. El qaýip­sizdigin qamtamasyz etýdiń ma­ńyzdy máselelerin jipke tizgendeı baıandap, taldaı bildi. Ofıserler men jaýyngerlerdiń sheberligin jetildirý joldaryn ómir­lik tá­jirıbemen baıla­nys­ty­ra oty­ryp urpaqtar arasyn­daǵy dástúr sabaqtastyǵy tý­ra­ly oılaryn naqty mysaldarmen órbitti. Ás­kerı salanyń ǵylym­men baı­la­nystylyǵy, qazaq­stan­dyq pat­rıo­tızmdi jastar boıyna darytý, kásiptik armııa qurý, ás­kerı quramalarda tártip pen talapty arttyrý, áskerı kadrlarmen tolyqtyrý, joo-larda al­ǵash­qy áskerı daıyndyq kafe­dra­laryn qaıtadan ashý, tehnı­ka­lyq mektepterdi kóbeıtý turǵy­synda da aıtary az bolmady. M.О́temisov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıver­sı­tetiniń dekany, tarıh ǵylym­da­ry­nyń doktory, baýyrjantaný­shy Qaıyrly Muhambetqalıev B.Momyshulynyń «Soǵys psı­ho­lo­gııa­sy» týyndysy joǵary oqý oryndarynyń oqý baǵdarlama­syna engizilgenin jetkize kelip, tárbıe mektepten bastalaty­nyn, Otanǵa, elge, jerge degen súıispenshilik sezimderin ot basy, oshaq qasynan qalyptas­tyrýdyń mańyzyna nazar aýdar­dy. Ulttyq sezim, el ta­rıhyn zerdeleý, adam­ger­shi­lik-tanymdyq máseleler tó­ńi­reginde oı órbitti. О́z sózin Baýkeńniń «Ejelden er tilegi – el tilegi, Adal ul er bop týsa – el tiregi» degen qanatty tu­jy­rymymen aıaqtady. Ishki ás­ker­lerdiń tárbıe jáne áleýmettik-qu­qyqtyq basqarmasynyń bas­ty­ǵy Muqamedqalı Satov, pedagogıka ǵylymdarynyń dok­to­ry, professor Alma Myrza­lı­nova, tarıh ǵylymdarynyń kandı­daty Gúlnár Muqanova, taǵy bas­qalarynyń baıanda­ma­la­ryn­da aıtylǵan pikirler óz­ara ún­destik tapty. Sóz ara­synda ás­kerı ınstıtýt basty­ǵynyń oqý jáne ǵylym má­se­leleri boı­yn­sha orynbasary Qanatbaı Álıev­tiń qazaq tilinde jasaǵan baıandamasy da áserli shyqqa­nyn aıta ketken oryndy. Konferensııaǵa qatysýshy­lar Qazaqstannyń memlekettiligin, ulttyq derbestigin jáne tutastyǵyn nyǵaıtýdaǵy, derbes Qarýly Kúshter qurýdaǵy, áskerı salany reformalaýdaǵy Elbasynyń rólin aıryqsha atap kórsetti. «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz!» Joldaýynda bilim berýdiń mazmunyn jaq­sartýǵa baǵyttalǵan mindetter aıasynda ofıserler quramyn jas kadrlarmen tolyqtyrý ta­lap­taryn jańashyl úrdis­ter­men tolyqtyra berýge ýaǵdalasty. О́mir ESQALI. Soltústik Qazaqstan oblysy.