Forýmǵa qatysýshylar lebizderi

Tórtkúl dúnıeniń tórt buryshynan jınalǵan, ekonomıkanyń jiligin shaǵyp, maıyn ishken kásibı mamandar men Nobel syılyǵynyń laýreattary jınalǵan mańyzdy sharaǵa kelgen jıynnan ne kútetindikterin suraǵanymyzda, suhbattasýshylarymyzdyń negizgi deni ózderin ótken álemdik daǵdarystardyń salqyny men bolýy múmkin dep boljanyp jatqan jańa daǵdarystyń sheshimi ne bolmaq degen suraq qyzyqtyratyny baıqaldy. * * * Manen OMAROV «Turan-Profı» halyqaralyq akademııasynyń rektory: – Forým ekonomıka sa­la­syndaǵy álemniń eń myq­ty ǵalymdary men Qa­zaqstannyń úzdikterin jınap otyr. Kúterimiz kóp. Sonyń biri – ekonomıkalyq daǵdarystan shyǵý týraly usynystar. О́ıtkeni, sońǵy kezderi daǵdarystyń jańa tolqyny qaýpi barlyǵy jıi aýyzǵa alynyp júr. Osy oraıda Qazaqstannyń bolashaǵyn tek álemdik ekono­mıkamen qatar damý ústinde kórgimiz keletini aıan. Ekinshi jaǵynan bul forýmda mańyzy joǵary, paıdaly paneldik seksııa­lar ótýde. Sonyń biri týrızmniń, onyń ishinde umy­ty­lyp ketken túri aýyl sha­rýashylyǵy týrızmi­niń  damýy. Elimizde bul salany damytý úshin áleýet jetkilikti degen oıdamyn. Biz sony qolǵa alyp, na­sıhattamaq oıdamyz. * ** Hanon BARABANER, Ecomen Ekonomıka jáne basqarý ınstıtýtynyń rektory, «Ǵalymdardyń eýrazııalyq ekonomıkalyq klýby» qaýymdastyǵynyń quryltaıshysy: – Meniń pikirimshe, ótip jatqan Astana eko­nomıka­lyq forýmy eń be­deldi saraptaý-taldaý suh­bat alańdary­nyń qataryna endi. Tipti, Davos jáne Sankt-Peterbýrg forýmdarymen salys­ty­rý­ǵa bolady desem, artyq aıtqandyq emes. Artyqshylyqtaryna keler bolsaq, salany biletin kásibı mamandar kóptep keledi. Son­­dyq­tan bolar alys-jaqyn pers­pek­tı­va­ǵa jasalar boljamdar barynsha naqty, dá­lirek. Fo­rým jyldan-jylǵa óz ıntel­lek­týaldy kú­shin arttyryp kele jatyr. О́tken árbir forým bul alys-taıaý bolashaqqa taldaý jasaý múm­kindigi. Soǵan baılanysty bul alańda da ha­lyq­aralyq qaýymdas­tyq­tar­ǵa ár túrli jaǵ­daı­larǵa baılanysty is-qımyldardyń júıe­sin jasap shyǵarýǵa bolady. Forým alańy daǵdarysty qalyptan shyǵýǵa biriktiretin is-áreketke shaqyrady. * * * Gerbert GRÝBEL, Saımon Freızer atyndaǵy ýnıversıtettiń ekonomıka jónindegi qurmetti professory (AQSh): – Halyqaralyq forýmdarmen salystyrsaq, árı­ne, mańyzy jaǵynan da, sapasy jaǵynan da joǵary. Fo­rým­dy qoǵamǵa ákeler lebi men mańyzy jaǵynan Shanhaı forýmymen salystyrar edim. Búginde álemniń eko­nomıkalyq elıtasy Astana eko­no­mıkalyq forýmyn tanı bastady, moıyn­dap keledi. Soń­ǵy kezde aımaqtaǵy bul eki forým kótergen taqyryp júgimen, mańyzymen álem ekono­mıs­te­riniń nazaryn ózderine aýdarýda. Ishki jáne syrtqy faktorlary eseptelip, jyl saıyn jo­ǵary dárejede  uıymdastyrylyp keledi. Ishki faktor bul Astana qalasynda uıym­das­tyrylý mańyzy desek, syrtqy faktor úl­ken ǵalym­dar­dy ákelip, pikirin bilý, oı bólisý. Mine, osy eki faktor jete astasyp jatyr der edim. * * * Valerıı KÝShLIN, RJA akademıgi, RF eńbegi sińgen ekonomıst: – Kúntizbeniń basynda alǵashqy bop bastalatyn fo­rýmdardyń biri – dás­túr­li Astana ekonomıkalyq fo­rýmy. Munan keıin bizde, ıaǵ­nı Re­seıdiń Sankt-Pe­ter­býrg eko­no­mıkalyq forýmy bas­ta­la­dy. Mańyzdy delinetin álemdik eko­no­mı­kalyq tal­qylaýlarǵa osy astanalyq forým al­ǵashqy bop tyńnan túren salyp, jol ashyp beredi. El Prezıdenti bastamasymen jáne ózi kelip bastan-aıaq qatysýy arqyly forým mańy­zyn aıqyndap berdi dep oılaı­myn. Al Nobel syılyǵynyń jeti ıegerleri, Robert Mandell jáne taǵy da basqa álemdik beldi tulǵalar, ekonomıkanyń sýperelıtasy shoǵyrlanǵan forým bul joly osynysymen erekshelenip otyr. Olardyń ne aıtatyny, qandaı ıdeıa usynatyny qyzyq. О́ıt­keni, qazir jahandyq qaýip-qaterler kóp, ári má­seleler túıdektelip qaldy. Olardy qalaı sheshý kerektigin eshkim bilmeı jatyr. О́zderiniń oıyn tyqpalaıtyn amerıkalyqtar alańy sekildi emes, sebebi ol barlyq  máselelerdiń sheshimi bola almaıdy. Al Astanada jan-jaqtan kelgen ekonomıst sarapshylardyń kóp bolýy sebepti álem daǵdarystan keıin memleketter qandaı is-qımylda bolý kerektigin oılanýǵa, qaıta qarap shyǵýǵa múmkindik beredi. * * * Djordj fon FIýRSTENBERG, Indıana ýnıversıtetiniń ekonomıka professory, (Kanada): – Qazaqstan týraly bu­ryn kanadalyqtar az biletin. Al sońǵy jyl­dary men jáne birqatar kanadalyqtar Astana ekonomıkalyq forýmyna qatysqaly beri elimizge úlken ásermen qaıtyp, onda pikirlerimizben bólisip júrdik. Sodan keıin Qazaqstan týraly biraz tanı bastady. Bul joly biz forým arqasynda Qazaqstanǵa sıyrlardyń etti-sútti tuqymyn ákelip otyrmyz. О́zderińiz baıqaǵandaı, munda forým aıasynda túrli bıznes bastamalar kóterilip jatyr, biz de ákelgen jobamyzdy engizetin bolamyz. * * * Anatolıı SPISYN, Reseı jaratylystaný ǵylymdary akademııasynyń vıse-prezıdenti: – Ekonomıka  boıyn­sha suhbat alańdarynyń barly­ǵy da óte ma­ńyz­dy. Árqaısysynyń óz orny bar. Ǵalym retinde aıtarym, as­tanalyq fo­rým­nyń ǵylymı energetıkasy, saıası energe­tıkasy, bıznes-energetıkasy ózgesheligi­men ýaqyt ótken saıyn nazar aýdartýda. Árıne, forýmnyń negizgi júgi, rýhy Pre­zı­dentterińiz Nursultan Nazar­baevtyń kóter­gen máselesi álemdi zamanaýı ja­ńartý jóninde, onyń strategııasy, jańa rezervtik qarjy qurý týraly basta­masynda jatyr dep oılaımyn. Sebebi, ótken daǵdarys saldarlary áli kúnge deıin adamdardy tynysh uıyqtatpaıdy. Jańa daǵdarystar týý qaýpi, rezervtik valıýta týraly pikirler kóterilýde. Bul nazar aýdarýǵa turarlyq qyzyqty taqy­ryptar.