Ana baqyty

О́ziniń ómir jolyn ǵylymǵa, jas­tar­dyń oqý-tárbıesine  arnaǵan pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent Bú­vı­han Alahýnovany shákirtteri qurmettep, maqtan tutady. Sondaı-aq qazaq halqynyń meırimin sezinip, salt-dástúrin bilý ar­qyly  ómir degen aıdyndaǵy sapary sátti bolǵan ana  da búgingi ómirine dán rıza. Búvıhan  Uıǵyr aýdanynyń Úlken Aq­sý aýylynda dúnıege kelgen. Onyń bala­lyq shaǵy shash al dese, bas alǵan  qyly­shy­nan qan tamǵan qýǵyn-súrgin zamanyna dóp kelipti. Tarıh paraǵyna náýbet jyl retinde jazylǵan 1937-1938 jyldardyń oıranyn kinásiz bala  Búvıhan da bastan ótkeredi. Ákesi, dıirmenshi Alahýn jeti ul-qyzyn áıeli Hýrsımahanǵa tapsyryp, sol jyldardyń qurbany bolyp kete barady. – Otbasymyzǵa qara bult úıirilgen sol shaqta men nebári bes jasta edim, – deıdi Búvıhan apaı.  – Ákem esimde qalmapty. Áıteýir, anamyzdan onyń kózi ashyq, kókiregi oıaý, meıirban adam bolǵanyn bilemiz. Mamyrajaı bir kúni beıqam eńbek etip jatqan dıqan uıǵyrlar aıaq astynan kazak-orys otrıady kele jatyr  degendi estip, dúrlige taýǵa qashady. Jurtpen birge ákem de qalyń aǵashqa boı tasalaıdy. Jol boıy halyqty qarýlarymen qorqytyp jetken qandyqol qaraqshylar aýylǵa kelip, er-azamattardy tappaı, aqyry olar­dyń boı tasalaǵandaryn estip, izderine tú­sedi. Keıin  qolǵa túsirip, bala-shaǵa­sy­men qoshtasýǵa da mursha bermeı alyp ketedi. Olardyń arasynda ákem Alahýn da bar eken. Bul – 1938 jyldyń aqpan aıy kóri­ne­di. Jazyqsyzdan jazyqsyz aıdalǵan­dar­dyń sońyna jylap-syqtaǵan áıelderi men shyryldaǵan balalary nala aıtyp qala bergen. Sol kúni kishkentaı Búvıhan eki ápkesimen birge kórshi aýylǵa qonaqtap baryp, qaıtar jolda qaraqshylar Úlken Aqsýdan ótetin kópirdi tas-talqan etip buzyp ketkendikten, ózennen óte almaı, sol aýylda qalyp qoıypty. Sodan áke­lerin qaı­­typ kóre almaıdy. Aýyrtpalyq ana­la­ry­nyń ıyǵyna túsedi. Alahýn zaıy­byna «Ba­lalardy oqy­typ, saýa­t­ty azamat etip ósir», dep amanattaǵan eken. Keıin jeti balany oqy­typ jetkizý de Hýr­sımahanǵa ońaıǵa tús­peıdi. – Úlken aǵam Áb­dý­­já­lıl de biraz qıyn­dyqty bastan ót­kerdi. «Halyq jaýy­nyń bala­sy» dep Sha­ryn aýy­lyn­da mektep dırek­tor­lyǵynan bo­s­atypty. So­dan basy­nan qan sor­ǵalap súı­retilip ketip bara jatqan ákesine aıa­ǵyn­daǵy kıiz etigin sheship bergen dep komsomol qatarynan shyǵa­ry­­lady. Ekinshi aǵam Ábý­bá­kir qor­lyq­qa shy­­­d­amady ma, álde ózi el qorǵaýǵa atsa­lys­qy­sy keldi me, áıteýir, soǵys bas­talǵan jy­ly suranyp,  maıdanǵa attana­dy. Keıin bir aıaǵynan aırylyp, jara­la­nyp qaıtty. О́mir­diń aǵyny qatty tolqy­nynda esh­te­ńege moıymaı, kerisinshe, qaı­rattana tús­ken qaı­sar anamyz árqashan balalaryna «Bala­larym, jaqsy oqyńdar! Qandaı jaǵ­daıǵa tap kelseńder de adal bolyńdar. Adal is, adal eńbek qana bárin jeńedi»,  dep aıtyp otyrýshy edi. Sol degenin ýa­qyt­tyń ózi dáleldegendeı, – deıdi Búvıhan ana. Suhbattasymnyń sózin bólip, balalyq shaǵynda bolǵan qyzyqty oqıǵalardy esińizge túsire alasyz ba,  dep suradym. Armanmen Almatyǵa attanyp, Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik pedagogıka ınstıtýtynyń qa­zaq tili men ádebıeti fakýltetine túsken. Onyń muǵalim bo­lýyna kezinde sabaq bergen bel­gili aqyn Zııash Qalaýova­nyń áseri bolypty. Apaıdyń aıtýynsha, ustazynyń sypa­ıy­lyǵy, kór­kemdigi, asqan má­de­nıettiligi ustaz bolýǵa jetelep, áde­bıetke degen qyzy­ǵý­shylyǵyn oıatqan. Sonymen birge, anasy­nyń «Muǵalim b­o­lyńdar, muǵalim – adam jany­nyń emshisi», degeni de óz yqpalyn tıgizgeni anyq. Sebebi, otba­syndaǵy jeti ul-qyz­dyń beseýi muǵalim maman­dy­ǵyn tegin tańdamasa kerek. Instıtýtta oqyp júrgende tarıh fakýltetinde oqıtyn Hakım Mashýrov atty jigitke turmysqa shyǵady. Dıplom aly­symen qaıta aýylǵa, Uı­ǵyr aý­dany­nyń Ketmen aýy­ly­na kelip, qazirgi Másh­úr Jálılov atyndaǵy mektepte qazaq, uıǵyr tilderi men ádebıeti pánderiniń muǵalimi bolady. Kúıeýi tarıhtan sabaq beredi. Keıinirek ol kisi mektep dırektorlyǵyna deıin kóteriledi. Al Búvıhannyń óziniń respýblıkadaǵy uıǵyr mektepterin baǵ­dar­lama, oqýlyq, oqý-ádistemelik nusqaý­lyq­tarmen qamtamasyz etýde atqarǵan jumystary birshama kórinedi. Uıǵyr mektepterine arnalǵan «Álippe» (1 synyp), «Ádebıet» (7 synyp) oqýlyqtarynyń jáne 120 baspa tabaqtan astam oqý-ádis­temelik quraldarynyń, ǵylymı maqala­lardyń avtory eken. Ol 1972 jyly kan­dıdattyq dıssertasııa qorǵap,  dosent atanady. Tanymal ádisker ǵalym Búvıhan Ala­hýnovanyń ǵylymı jetekshiligimen ǵyly­mı-zertteý jumystary júrgiziledi. Uıǵyr mektepterine arnalǵan teleradıo habarlar júrgizip, muǵalimderge leksııalar oqý­men qatar, qoǵamdyq jumystarǵa da belsene qatysady.   Kezinde ustaz-ǵa­lym El­ba­synyń qabyldaýynda bolyp, biraz kó­keıkesti máselelerdi ortaǵa salyp, óz oı-pikirlerimen bólisedi. Sonymen birge, qazaqtyń mańdaıaldy zııalylarymen kóp jyldardan beri aralasyp, eki aradaǵy syılastyq pen dostyqqa jol salynady. B.Alahýnova  «Eńbektegi erligi úshin» medaliniń ıegeri. Pedagogıkalyq qyzmet­tegi erekshe eńbegi úshin «Ybyraı Altyn­sarın» medalimen, «Qazaq KSR halyqqa bilim berý isiniń úzdigi», «KSRO oqý-aǵartý isiniń úzdigi» belgilerimen, Qazaq­stan Respýblıkasynyń Qurmet gramo­tasymen marapattalǵan. О́mirin ǵylymǵa, oqý-tárbıe jumy­syna arnaǵan Búvıhan – tórt balanyń anasy, on nemere, segiz shóbereniń súıikti ájesi. – Bárinen de men ózimdi baqytty ustaz sezinetinime qýanamyn,  – deıdi ol. Bul meniń ómirimdi bosqa ótkizbeı, urpaq tárbıeleýde jemisti eńbek etkenimdi bildiredi. Shákirtterim meni maqtan etip júrse, meniń de maqtan tutar shákirtterim kóp. Ustaz úshin shákirtiniń jemisti eńbegin kórý baqyt. Marqum jubaıym da res­pýb­lıkamyzdyń oqý-aǵartý salasynda uzaq jyl eńbek etti. Alǵashqy eńbek jolyn muǵalimdikten bastaǵan ol jaýapty qyz­metter atqardy. Áıteýir, kóńilge demeý bolary – balalary men nemereleri áke armanyn oryndap, ómirden óz oryndaryn tapty. Ana úshin bul da úlken baqyt. Shamshıdın AIýPOV. Almaty oblysy.