Dostyq – turaqtylyqtyń altyn arqaýy

Qazaqstandy mekendegen ult pen ulystardyń bereke-birligine qazir álem elderi  qyzyǵa da qyzǵana qaraıtyny shyndyq. Onyń da reti bar. Elimizdegi yntymaq pen tatýlyq ekonomıkalyq damý men saıası turaqtylyqtyń kepili ekenin Qazaqstandy mekendegen júzden astam ulttar men ulystar ókilderi aıqyn sezinip keledi. Ras, ótkenge kóz jibersek, ázirbaıjan halqynyń da talaı teperishti bastan ótkergeni tarıhtan belgili. Sonyń ishinde  1932-1938 jyldardaǵy saıası qýǵyn-súr­ginniń orny erekshe. Basqasyn bylaı qoı­ǵan­da, tek 1937 jyldyń ózinde  Ázirbaı­janda 29 myń kinásiz adam atylǵan eken. Bizdiń ult Qazaqstanda qýǵyn-súrginge ushy­raǵandardyń aldyńǵy qatarynda bol­dy. Derek kózderinen belgili bolǵa­nyn­daı,  qýǵyn-súrgin jyldary Qazaq­standa 150 myń ázirbaıjan qaza  bolǵan eken. Sonyń 28 myńy tergeý-tekserýsiz atylyp kete barǵan. Qalǵandary ár túrli merzimge sottalǵan. Shyny kerek, sol aýyr jyl­dary qonaqjaı qazaq  halqynyń qaıy­rym­dylyǵy arqasynda on myńdaǵan ázir­baıjan tiri qaldy.  Qazaq halqy jarty nanyn bólip, tórlerinen oryn berdi. Bul eshqashan umytylmaq emes. Soǵystan keıingi halyq sharýashy­ly­ǵyn qalpyna keltirý,  tyń ıgerý jyl­da­rynda da ázirbaıjandar qazaq jerine kóp­tep keldi. Olar halyq sharýa­shylyǵynyń alýan salasynda  Qazaqstandy mekendegen  basqa da ulttarmen, sonyń ishinde, baýyr­mal qazaqtarmen qoıan-qoltyq eńbek etip, bite qaınasyp ketti. Kóptegen ázirbaıjan osy jeruıyq mekende turaqtap qalyp, tamyryn tereńge jaıdy desem artyq bolmas. Qazaqtan qyz alyp, qyz berisip, qu­dan­daly-jekjat bolyp ketkenderi qan­shama. Áriden qozǵasaq,  eki halyqtyń tilinde, salt-dástúri men ádet-ǵurpynda, mádenıe­tin­de, dininde uqsastyq bar. Statıstı­ka­lyq derekter boıynsha, oblysta qazir 1 myńnan astam ázirbaıjan turady eken. Árıne, buǵan keshegi keńestik júıeniń ydyraýy da sebep bolǵany ras. Birqatar ázirbaıjan atamekenine oraldy. Olardyń ishinde  bilikti geologtar A.Halımov, N.Is­maıylov, IIM ardagerleri Sh.Abdrahmanov, Z.Mamedov, prokýratýra qyzmetkeri Iý.Javadov, dáriger E.Qa­symov jáne basqalary bar. Olardyń qaı-qaısynyń da osy jerde at jalyn tartyp minip, azamat bolǵany, kásibı sheberlikterin shyńdaǵany úshin qazaq halqyna degen rıza­shylyǵy sheksiz. Qazaqtaı baýyrmal halyq joq ekenin ózderi de moıyndap ketti. Qazir de oblysta turyp jatqan ázir­baı­jandardyń jas urpaǵy táýelsiz Qazaq­stannyń ekonomıkalyq damýy, saıası tu­raq­tylyǵy jolynda eńbek etip, oqyp óz úlesterin qosýda. Munyń ózi  Elbasy Nur­sultan Nazarbaevtyń sara saıasaty men kó­regendiginiń nátıjesi ekeni sózsiz.  Qazaq­standyqtardyń tatýlyǵy men birligin qa­lyptastyrýda Elbasy qyrýar sharýa tyn­dyryp keledi. Nursultan Ábishuly­nyń bastamasymen dúnıege kelgen Qazaq­stan halqy Assambleıasy ultaralyq qaty­nas­ty nyǵaıtýdyń taptyrmas qurylymy bolǵa­ny­na, ózara birlik pen yntymaqty  qalyp­tastyrýdyń biregeı tetigi ekenine qazir kózimiz anyq jetip otyr. Qazaqstan halqy Assambleıasynan saılanǵan depýtattar  barlyq ulttardyń múddesin qor­ǵaıdy. Assambleıanyń jaqynda Astanada ótken  «Táýelsiz Qazaqstan: Beıbitshi­lik­tiń, kelisimniń jáne jasampazdyqtyń 20 jyly» atty XVII sessııasy ózindik ereksheligimen este qaldy. Elbasy Nursultan Nazarbaev elimizde turatyn etnostardyń tili men mádenıetin saqtaýǵa, damytýǵa jan-jaqty jaǵdaı týǵyzylyp otyrǵanyn aıtty. Sondaı-aq, memlekettik tildiń qoldanylý aıasyn keńeıtýge erekshe nazar aýdardy. Elimizdiń órkendeýi úshin ózge ult ókilderiniń, ásirese, jastardyń memlekettik tildi meńgerýi qajettigine toqtaldy. Bul barlyǵymyzǵa qatysty sharýa ekenin eskerýimiz qerek. Bizdiń  etnomádenı birlestiktiń mindetteri men maqsattary  oblystaǵy tatý­lyq pen birlikti saqtaýǵa, ázirbaı­jandardyń quqyqtary men múddesin qorǵaýǵa, adamgershilik qaǵıdattaryna, qazaqstandyq patrıotızmdi qalyptas­tyrýǵa negizdelgen. Ortalyq jumysyna tálimgerler A.Gasanov, Sh.Ýmýdov, G.Mamedov, D.Lalakıshıev, V.Allahberdıev jáne basqalary belsene qatysady. Olardyń bári jas urpaqqa ónegeli tárbıe berýge turaqty atsa­lysady. Oblysta etnostardyń mádenıeti men tilin, salt-dástúrin damytýǵa barlyq jaǵdaı jasalyp otyr. Qazir  oblys  ortalyǵynda ashylǵan Dostyq úıinde on segiz etno­má­denı birlestik jumys isteıdi. Bizdiń orta­lyqta da ózara yńtymaq pen birlikti qa­lyp­tas­tyrý, salt-dástúr, máde­nıetimizdi ustaný baǵytynda biraz jumys­tar jasalýda. Orta­lyq janynda bı top­tary jumys isteıdi. Ánshilerimiz oblysta ótkiziletin mádenı-kópshilik sharalarda ázirbaıjan, qazaq jáne basqa tilderde án shyrqap, bı bıleıdi. Kór­kem­óner­paz­darymyz barlyq qalalyq merekeler men sharalarǵa belsene qatysady. Kóp­tegen baıqaýlarda júldeli oryndardy ıelenip júrgenderi de bar. 2008 jyly mun­da jeksenbilik mektep ashyl­dy. Qazir Qazaq­stan halqy As­sambleıasy oblystyq hatshy­ly­ǵy­nyń jáne oblystyq tilderdi damytý basqarmasynyń kómegimen jastar ana tilin jáne memlekettik tildi, sondaı-aq Ázirbaı­jannyń tarıhy men geografııasyn oqyp úırenedi. Oblys ákimi Eleýsin Saǵyndyqov jyl saıyn etnomádenı birlestikterge 75 myń teńge kóleminde grant berýi dástúrge aınaldy. О́ńir basshysy birlestikter jumy­syn uda­ıy nazarda ustap, sheshýin kútken máse­lelerge sergektik tanytyp otyrady. Men keńes armııasy qataryndaǵy áskerı mindetimdi aıaqtaǵan soń Aqtóbede qaldym. Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirdim, osynda eńbek ettim. Bolashaq jarym qazaq qyzy Sveta Murynovany da osynda kezdestirip,  úılendim. Zaıybym Sveta ekeýmiz qyryq jylǵa jýyq otbasylyq ómirimizde tórt bala ósirip, tárbıeledik. Shúkir, qazir jeti nemeremizdiń qyzyǵyna bólenýdemiz. Meni qazaqtardyń úlkenderi kúıeý bala dep qurmettese, kishileri jezde dep ázil jarastyryp jatady. Biz úıde ázirbaıjan, qazaq jáne orys tilinde erkin sóılesemiz. Ázirbaıjan men qazaqtyń  salt-dástúrin teń ustana beremiz. Bizge qaı-qaısynyń da jattyǵy joq. Ata-enemdi etene jaqsy kór­dim, qoldaryna sý quıdym. О́z qolym­men aqtyq saparǵa shyǵaryp salyp, batalaryn alǵanyma rızamyn. Qazirgi baqýatty turmy­symyz solardyń izgi nıeti, ıgi tileginiń nátıjesi  bolar dep te oılaımyn. Qazaqstannyń ekonomıkalyq damýdaǵy ǵana emes, qoǵamdyq-saıası yqpaldasýdaǵy sátti qadamdaryna damyǵan elderdiń ózi súısinip otyrǵany da shyndyq. Ártúrli saıası máselelerge ózindik ustanymyn bildirip, kerek jerinde túıindi jáıtterdi tarqatýǵa atsalysyp júrgen Qazaq­stan­nyń Eýropa­daǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtas­tyq uıy­myna tóraǵalyq etýi, uıymnyń jańa myń­jy­ldyqtaǵy, HHI ǵasyrdaǵy alǵashqy Sam­mıtiniń Astanada ótýi elimizdiń álem aldyn­daǵy bedelin taǵy bir kóterip tastady. Biz osyndaı beıbit jáne tatý elde turyp jatqanymyzdy maqtanysh tutamyz. Qazaq­standa barlyq ulttar naqty  qam­qor­lyqty aıqyn sezinip otyr. Bul Nur­sul­tan Ábish­ulynyń kósemdigi men kóre­gen saıasatynyń nátıjesi dep bilemin. Sondyq­tan da bolar, Elbasy bıylǵy prezıdenttik saılaýda aıqyn basymdyqpen jeńiske jetti. Munyń ózi bizdiń árqaı­sy­myzdan elimiz úshin ıgilikti isterge uıytqy bolýdy talap etedi. Biz de bar múmkin­digimizdi paıdala­nyp, Elbasy alǵa qoıǵan mindetter men maqsattardy júzege asyrý­ǵa úles qosamyz, eldiń damýyna qyzmet etemiz. Bizdiń táýel­sizdigimizdiń tarıhy – bul barlyq etnostar dostyǵynyń jyl­na­masy ispetti. Biz osy jyldarda buryn­ǵydan da yntymaqtasyp, tatýlyq tinin bekite tústik desem, artyq aıtqandyq bolmas. Sonyń nátıjesinde áýeli ekonomıka, sodan keıin baryp saıasat degen Elbasy qaǵıdasynyń júzege asýyna qol jetkizdik. Osyndaı birlik pen bereke ǵana bizdi bıikterge bastaı bermek. Shahbaz JAMALOV, «Ázirbaıjandar assosıasııasy» RQB Aqtóbe qalalyq fılıaly keńesiniń tóraǵasy. Aqtóbe oblysy.