Osy jaǵdaıdy aıtyp páter ıeleri kooperatıvine habarlassańyz, sý basqarmasyna nemese jylý-elektr ortalyqtaryna silteıdi. Dármensiz. Bul máseleni sheshýge shama-sharqy joq. Onsyz da juqarǵan júıkeńdi tozdyryp, amal joq, telefon tutqasyn alyp tıisti oryndarǵa bir emes, birneshe ret qońyraý soǵýyńa týra keledi. Odan nátıje shyqsa jaqsy-aý, sharshap-shaldyǵyp, kúderińdi úzip, qolyńdy bir-aq silteıtin sátter de bolady.
Jasyryp keregi ne, kúndelikti ómirde kórip júrmiz, kóp qabatty úılerdiń turǵyndary balalary esikten engenshe baıyz tappaı, alańdap-eleńdep otyrady. Alańdaýǵa negiz bar. О́ıtkeni, kóp úılerde lıft eski. Kez kelgen sátte isten shyǵyp, jarty jolda toqtap qalýy múmkin. Lıftiniń ishinde eki-úsh saǵattap qamalyp qalǵandar da bar. Tipti, lıfterdiń durys jumys istemeýi saldarynan turǵyndar mert bolǵan jaǵdaılar da kezdesti. Munyń bári adamnyń júıke júıesine áser etetini anyq. Ata-analar da balalarynyń jazym bolyp qalmaǵanyn oılaıdy. Esik-terezeden qaıta-qaıta qarap, alańdap, eleńdep otyratyny sol. Bul – Qazaqstannyń kóptegen qalalaryndaǵy kóp qabatty úılerdiń turǵyndary kún saıyn bastan ótkerip otyrǵan jaǵdaı. Osyny aıtyp páter ıeleri kooperatıvine habarlassańyz, ózderine shań jýytpaıdy, lıft sharýashylyǵyna habarlasýǵa «keńes beredi».
Bizdiń oıymyzsha, kóp qabatty turǵyn úılerdiń osyndaı sansyz máselelerimen PIK aınalysýy tıis. О́ıtkeni, turǵyndardyń kóbi jumysbasty. Taýsylmaıtyn kommýnaldyq máselelermen shuǵyldanýǵa ýaqyty joq. Bul páter ıeleri kooperatıvteriniń kún saıyn tııanaqty júrgizetin ári qadaǵalaıtyn jumysy bolýy kerek dep oılaımyz. Álde olar turǵyndar tarapynan jınalatyn qarjyny ǵana qadaǵalap, shóp basyn syndyrmaı otyra berýi kerek pe?
Osy taqyrypty jýrnalıstik zertteý barysynda mynadaı bir jaǵdaıǵa tap boldym. Birneshe jumys berýshi agenttikterdiń saıttaryn bir emes, birneshe márte qaradym, eshqaısysynan «PIK tóraǵasy kerek» degendi kezdestirmedim. «Basqarýshy dırektor kerek», «Kommersııalyq dırektor qajet»... Munan basqa da laýazymdy qyzmetterge mamandardy shaqyrǵanyn baıqadym, al PIK tóraǵasy qyzmetine shaqyryp jatqan eshkim joq. Nege? Sebebi, PIK tóraǵasy degen eń bir janǵa jaıly jumys bolyp shyqty. О́zi bı, ózi qoja. Barlyq PIK tóraǵalary osyndaı degennen aýlaqpyn, árıne. Biraq, kóbi kooperatıvtiń jumysyn óz qalaýynsha júrgizedi. Olardan kooperatıvtiń esep-qısaby, kiris-shyǵysy týraly aqparat alý múmkin emes. Kerek deseńiz, kóptegen kooperatıvte tóraǵa men bas býhgalterdiń qansha aılyq alatynynyń ózi qupııa. Az aılyq almaıtyny aıan. Aılyǵy shaılyǵyna jetpeı otyrsa, ornyn op-ońaı bosatyp bere salar edi-aý. Bir ǵana mysal. Astana qalasynyń ákimi Áset Isekeshevtiń saıtyna PIK jumysyna qatysty túsken aryz-shaǵymdardyń 70 paıyzy páter ıeleri kooperatıvterinde qarjylyq ashyqtyqtyń joqtyǵyna baılanysty bolǵan. Osynyń ózi kóp nárseni ańǵartsa kerek.
Jumysty júrgize almaı otyrǵan tóraǵalardy ornyn ysyrý úshin aq ter, kók ter bolýǵa týra keletinine senimdimin. О́ıtkeni, olardyń «ólispeı-berispeıtini» anyq. Tóraǵalyq oryn maıshelpek bolǵandyqtan bosatqysy kelmeıdi. Ony ornynan alý úshin turǵyndardy jınap, jańa saılaý ótkizý kerek. Bul da áýre-sarsańy kóp jumys. Tipti, turǵyndar jańa tóraǵa saılaǵan kúnniń ózinde «eski» tóraǵalardyń ornyn bosatpaı, sotqa júginip, daý-damaıǵa ulasyp jatqan jaǵdaılar keıbir qalalarda kezdesip otyr.
Jalpy, qaı qalada bolsyn páter ıeleri kooperatıvteriniń jumysyn jaqsartý kún tártibindegi ózekti máselelerdiń biri ekeni anyq. Negizi PIK-terdiń jumysyn retteıtin tıisti zańnamalyq qujattar bar. Soǵan sáıkes, jergilikti atqarýshy bıliktiń «qulashyn keń sermeýge» múmkindigi joq. Zańnama boıynsha qordalanǵan máselelerdi sheshý – turǵyndardyń ózderiniń quzyrynda. Biraq, soǵan qaramastan, Astana qalasynyń ákimdigi PIK-terdiń jumysyn jaqsartýdy myqtap qolǵa alyp otyr. Qazirdiń ózinde Astana qalasynda 419 PIK tirkelgen eken. Bul kooperatıvter 2,5 myńǵa jýyq kóp qabatty úılerdiń turǵyndaryna qyzmet kórsetedi. Aldaǵy ýaqytta PIK qatary taǵy da artatyny anyq. О́ıtkeni, jańadan salynyp jatqan turǵyn úıler kóp. Sondyqtan, Astanada kommýnaldyq máseleler kóbeımese azaımaıtyny sózsiz. Osyny eskergen bolýy kerek, Astana qalasynyń ákimdigi elordany damytýdyń 2020 jylǵa deıingi damytý baǵdarlamasy aıasynda «Elektrondy páter ıeleri kooperatıvin» qolǵa alyp otyr. Munyń artyqshylyǵy nede? Birinshiden, PIK-terdiń jumysyna baılanysty barlyq aqparat qoljetimdi bolady. PIK pen turǵyndar arasynda tikeleı baılanys portal arqyly júzege asady. Tipti kerek deseńiz, turǵyn úı jáne kommýnaldyq máselelerge, PIK-terdiń jumysyna baılanysty qansha aryz-shaǵym tústi, onyń oryndalýy qalaı, osynyń bárin ákimdiktiń tıisti qurylymdary qadaǵalap, saraptama jasaı alady.
Ǵalym Omarhan,
«Egemen Qazaqstan»
