О́ńirlik jáne álemdik ózekti máseleler arqaý bolǵan kezdesýler

Gambýrgte ashylǵan Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna (EQYU) múshe elder Syrtqy ister mınıstrleriniń jyl saıynǵy keńesi aldynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysovtyń qatysýymen «S5+1» pishiminde Ortalyq Azııa elderi men AQSh syrtqy saıasat vedomstvolary basshylarynyń kezdesýi bolyp ótti, dep habarlady Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti. Qazaqstan delegasııasynyń basshysy, sondaı-aq, Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna (UQShU) múshe elder Syrtqy ister mınıstrleriniń dástúrli kezdesýine de qatysty. «S5+1» kezdesýin asha kelip, AQSh-tyń Memlekettik hatshysy Djon Kerrı áriptesterin Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵymen quttyqtady jáne AQSh tarapynyń óńirmen yntymaqtastyqqa úlken mańyz beretinin atap kórsetti. Ol óńirdegi barlyq eldermen ózara ashyq únqatysý qalyptastyrylyp otyrǵanyn aıta kelip, kópjaqty áriptestiktiń tıimdi jaqtary týraly áńgime qozǵady. E.Ydyrysov Astananyń Orta­lyq Azııadaǵy óńir­lik yntymaq­tastyqty nyǵaıtýǵa baǵyt us­ta­natynyna toqtaldy. Osy rette ol Qazaq­stannyń BUU Qaýipsizdik Keńesindegi jumysynda da atalǵan máselege basa nazar aýdaratynyn kólde­neń tartty. Bul jerde E.Ydyrysov amerı­kalyq árip­tesiniń óńirdegi áriptestikti yntalan­dyrýdyń mańyzdy ekenine qatysty pikirimen kelisetinin bildirdi. Osy arada, «S5+1» alań­yn paıdalanýdyń da mańyzy zor ekenine nazar aýdardy. Kezdesýge qatysýshylar, son­daı-aq, qaýip­sizdik, terrorızm­men kúres, saýda-sattyq, kólik, ekonomıka jáne energetıka sala­lar­yndaǵy birlesken jobalar­dy júzege asyrýdyń joldaryn talqylady. Kezdesý barysyn­da qatysýshylar «S5+1» sheńbe- r­indegi ózara is-qımyl aıasyn keń­eı­týge baılanysty pikirlerimen almasty. О́ńirdegi sý-energetıkalyq keshenge qatysty máseleniń kókeıkestiligi atap kórsetildi. Tutastaı alǵanda, syrtqy saıa­sat vedomstvo­larynyń basshy­lary únqatysý alańyn­daǵy baı­lanystardyń damý qarqynyna qanaǵat­ta­natyndyqtaryn bildirdi. Máselen, «S5+1» iske qosylǵan 2015 jyldyń qarashasynan beri mınıstrlik deńgeıinde tórt kezdesý ótken. Dj.Kerrı alańdy damytý perspektıvalaryn oń baǵalap, AQSh-tyń jańa ákimshiligimen qol jetken ýaǵdalastyqtardy nyǵaıtý boıyn­sha óziniń jumys isteý nıeti bar ekenin málimdedi. UQShU-ǵa múshe elder syrt­qy ister mınıstrleriniń kezde­sýine Armenııa, Belarýs, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Reseı jáne Tájikstan syrtqy saıasat vedomstvo­larynyń basshylary qatys­ty. Olar «EQYU-nyń jal­py­eýropalyq qaýipsizdik júıesin­degi tıimdiligin arttyrý týraly» birlesken málimdemeni qýatta­dy. Qujatta jalǵasyp kele jat­qan jalpyeýropalyq qaýipsiz­dik júıesindegi daǵdarysqa alań­daý­shylyq bildiriledi. Jaǵdaıdy halyqaralyq terrorızm men uıymdasqan qylmys, mıgrasııalyq daǵdarys kúrdelendire túsip otyr. Osy oraıda, 2010 jyly Astanada ótken  EQYU sammıtinde alǵa qoıylǵan mindetterdi paıdalaný óz tıimdiligin bergen bolar edi. Kezdesýge qatysýshylar, sondaı-aq, 26 jel­toq­sanda Sankt-Peterbýrgte ótedi dep josparlanyp otyrǵan UQShU Ujymdyq qaýip­sizdik keńesiniń kezekti sessııasyna daıyndyq máselesin qarastyrdy. Al 8-9 jeltoqsan kúnderi E.Ydy­rysov EQYU Syrtqy is­ter mınıs­trleri keńesiniń 23-shi oty­ry­syna qatysty. Shara, jo­ǵa­­ryda atap kórsetkenimiz­deı, Ger­manııanyń Gambýrg qala­synda ótti. 2016 jyly EQYU-ǵa nemis tarapy tóraǵalyq etýde. Tóraǵalyqtyń urany «Únqa­tysýdy jańartyp, senimge qaıtadan ıek artý jáne qaýipsizdikti qalpyna keltirý» boldy. Osy oraıda, kezdesýge qatysýshylar eýroat­lan­tıkalyq jáne eýrazııalyq qaýipsizdik júıesiniń kókeıkesti máseleleri men uıymǵa múshe elder ara­syn­daǵy senimdi qalpyna keltirý joldaryn talqylady. О́ziniń sózinde E.Ydyrysov Qazaqstannyń uıymǵa qatysty kóz­qarasyn usyndy. Sondaı-aq, eli­mizdiń uıym qyzmetindegi  basym­dyqtaryn belgilep berdi. Qa­tysýshy elderdi 2010 jyly EQYU-nyń Astanada ótken sammıtinde qabyldanǵan deklarasııanyń ere­jelerin júzege asyrýǵa shaqyrdy. Eske sala ketsek, Astana deklarasııasynda qoǵamdastyqtyń qazirgi zamanǵy syn-qaterlerge laıyqty qarsy turýǵa qabiletti kózqarasy aıqyndalǵan bolatyn. Qazaqstan syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy atal­ǵan máselege oraı EQYU HHI ǵasyrdyń syn-qater­lerine tıimdi jaýap qaıtaryp, daǵdarysty jaǵ­daıdan shyǵýdyń joldaryn kórsete bilýi kerek­tigin atap ótti. Bul úshin uıym ınstıtýttary men qurylymdarynyń jumysyn jetildirý qajet. Gambýrgte E.Ydyrysov EQYU qazirgi tóraǵasynyń bastamasy – «Eýropanyń qaýipsizdigi úshin qarý-jaraqqa baqylaý ornatýdyń ózektiligi» taqyrybynda ótken sharaǵa qatysty. Budan bólek, ol EQYU-nyń Bas hatshysy Lam­berto Zanermen dástúrli kezde­sý ótkizip, ony EQYU-nyń Astanada óte­tin EKSPO-2017 kórmesine arnal­ǵan ekonomıkalyq-ekologııa­lyq konferensııasyna qatysýǵa shaqyrdy. EQYU-nyń Demokratııalyq ınstıtýttar jáne adam quqyqtary jónindegi bıýrosynyń dırektory Mıhael Lınkpen kezdesýinde taraptar jekkórýshilik, ıslamo­fobııa jáne etnostyq, dinı tóz­beýshiliktiń basqa da túrleri negi­zindegi qylmyspen kúrestiń mańyzyn talqylady. Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń alańdarynda E.Ydy­ry­sov, sondaı-aq, Avstrııa, Ázer­baı­jan, Andorra, Armenııa, Belgııa, Ven­grııa, Germanııa, Grýzııa, Ispa­nııa, Italııa, Mońǵolııa, Reseı, Por­týgalııa, AQSh jáne Fransııa dele­gasııalarynyń basshylarymen kezdesip, halyqaralyq saıasat­tyń jáne ekijaqty yntymaq­tas­­tyqtyń kókeıkesti másele­lerin talqylady. Bul jerde shetel bıznesi men memlekettik qury­lym­darynyń Astanada ótetin EKSPO-2017-ge qatysýlary men Qazaq­stannyń 2017-2018 jyldarda BUU Qaýipsizdik Keńesindegi jumysyna baılanysty máseleler de nazardan tys qalǵan joq.