máselesin sheshýde jergilikti bılik oryndary men «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» aksıonerlik qoǵamynyń ónege bolarlyq isteri az emes
Jaıly ómir súrý
baqytyna ár qazaqstandyqtyń qol jetkizer kezi alys emes
Elbasynyń halyqqa arnaǵan Joldaýlarynda adamı áleýetti damytýǵa erekshe mán berilip, 2020 jylǵa deıingi strategııalyq is-qımyl josparyna basty basymdyq retinde engizildi. Osynaý negizgi kapıtaldy ekonomıkalyq ósý faktory emes, ony ilgeriletý túsinigi retinde qalyptastyrýǵa úlken nazar aýdaryldy. Onyń ishinde negizgi kúsh-jigerdi ómir sapasyn arttyrý jónindegi sharalar keshenin júzege asyra otyryp, halyqtyń turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartý jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq ınfraqurylymdy jańǵyrtý, qoljetimdi turǵyn úı alý tetikterin odan ári jetildirý saıasatyn iske asyrý qaǵıdattary belgilendi. Osyǵan oraı elimizde negizgi áleýmettik máselelerdi keshendi túrde qamtıtyn baǵdarlamalar naqty talaptarmen oraılastyrylyp, biliktilikpen sheshilip keledi. Jaıly ómir súrý sapasy sandyq kórsetkishtermen ǵana emes, adam úshin eń qajetti – basyńda baspanańnyń, úıde sý men jaryqtyń, jylý men baılanystyń bolýymen, sapaly kommýnaldyq qyzmetterdi paıdalaný faktorlarymen de ólsheneri anyq. Bulardyń ishinde baspanaly bolý baqytyn árkim birinshi kezekke qoıady desek, artyq aıtqandyq emes. Osy turǵydan sóz qozǵaıtyn bolsaq, sońǵy jyldary halyqtyń álsiz toptary úshin áleýmettik qyzmet kórsetý júıesi jetildirilip, nyǵaıa túskenin ańǵaramyz. Onyń belgili standarttary engizilip, qoldaý aýqymyn ulǵaıtýdyń úlgileri qalyptasty. «Qazaqstan jańa jahandyq naqty ahýalda: ósim, reformalar, damý» Joldaýynda atap ótilgendeı, serpindi ekonomıkalyq ósim kóptegen jyldar boıy belsendi áleýmettik saıasat júrgizip, adamdardyń ómir sapasyn birneshe ese arttyrýǵa múmkindik berdi. Barlyq daǵdarystardyń teris yqpalyna baılanysty ekonomıkamyz tap bolǵan qıyndyqtarǵa qaramastan respýblıka turǵyndarynyń ál-aýqaty jaqsara tústi. Elbasy memlekettik jáne salalyq barlyq baǵdarlamalardyń oryndalýyna óńirlerdi damytýdyń basymdyqqa ıe mindetterin sheshý men úılestirý talabyn qoıdy. Osy oraıda «Nurly jol» ınfraqurylymdy damytýdyń 2015–2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde jergilikti atqarýshy organdar (JAO) men «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ-tyń qoıan-qoltyq jumys isteý tájirıbeleri úlgi etýge turarlyq. Byltyr eki taraptyń birlese kúsh biriktirýiniń arqasynda oblysta 12, 9 myń sharshy metrdi quraıtyn 145 páter paıdalanýǵa berilgen bolatyn. Biz jaıly baspana qyzyǵyn kórip otyrǵan Saıat Zaǵyparovamen sóılesken edik. Ol 2007 jyly salymshy retinde tirkelip, arnaıy esepshot ashqan. Qajetti qarajattyń tıisti mólsherin jınaǵannan keıin jalpy tártip negizinde konkýrsqa qatysqan. Arnaıy komıssııa onyń tólem qabilettigin rastap, ne kerek, bir bólmeli páterge qol jetkizgende qýanyshy qoınyna syımaǵan. Negizgi qaryzdyń jartysyn quıdym. Alty jyldyń ishinde qoljetimdilikpen óteıtinime senimdimin, deıdi zeınet jasynan assa da, ózin shıraq sezinetin salymshy. Sholpan Sharıpova da jeńildikti baǵdarlama arqyly eki bólmeli jaıly páter alǵan. Ásel Qarmandaeva da – solardyń biri. Qaı-qaısysy bolsyn turǵyndar úshin Úkimet tarapynan kórsetilgen qoldaýlarǵa rıza. Búginde oblys boıynsha 14 myńdaı adam baspana kezeginde tur. Turǵyn úı máselesi qansha ózekti sanalsa da, turǵyndardyń áleýmettik jaǵdaıy ońalyp kele jatqanyn ańǵarý qıyn emes. Kúrmeýi qıyn salanyń problemasy oılantsa kerek, qala qurylysy keńesiniń jaqynda ótken otyrysynda aımaq basshysy E. Sultanov Petropavl shahary úshin bas josparǵa ózgertýler engizý jobasyn qoldap, birqatar tapsyrmalar júktedi. Úlken mańyzǵa ıe bas jospar qala qurylysynyń egjeı-tegjeıli josparlanýynyń, sáýlet qurylystary kompozısııasynyń, abattandyrylýynyń, kólik jáne ınjenerlik baılanys, kógaldandyrylýynyń negizi sanalsa, turǵyn úı salý jaıyna aıryqsha nazar aýdaryldy. Aldaǵy ýaqyttarda qala turǵyndarynyń sany 400 myńǵa jetetini, sol sebepti shaǵyn aýdandardy tıimdi ornalastyrý, adamdardyń jaılylyǵy men ómirleriniń qaýipsizdigi máseleleri barynsha eskerildi.
Qoljetimdi baspana alý
quqyǵyn ıelenýshilerge jasalatyn jeńildikter az emes
Jýyrda «Nurly jol» ınfraqurylymdy damytýdyń 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy aıasynda petropavldyq 220 salymshyǵa sý jańa páterlerdiń kiltteri tabys etildi. «Bereke» shaǵyn aýdany jas shańyraqtardyń shattyǵyna, sábılerdiń kúlkisine toldy. Saltanatty sharaǵa oblys ákimi Erik Sultanov pen «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Aıjan Medeýova qatysyp, qýanyshtan júzderi bal-bul janǵan úlken-kishige jyly lebizderin arnady. – Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy qarsańynda 55, 75 jáne 90 páterli úsh úı qoldanysqa berilip otyr. Ár adam úshin jaıly baspana – turaqtylyqtyń, berekeniń kepili. Prezıdent halyqty qoljetimdi turǵyn úımen qamtamasyz etý jaıyn nazardan tys qaldyrǵan emes. Oblysta turǵyn úı qurylysyn salý jaıy qarqyndy damyp keledi. Byltyr barlyq qarjylandyrý kózderi esebinen 140,4 myń sharshy metr turǵyn úı turǵyzylsa, bıyl ósim 20 paıyz bolyp, 170 myń sharshy metrge jetip otyr. Bul salaǵa ulttyq qordan 6 mıllıard, jergilikti qazynadan 802 mıllıon teńge bólindi. Tuńǵysh Prezıdent kúni 198 páter óz qonystanýshylaryna esikterin aıqara ashty. Budan bólek Jýkov kóshesinde eki 79 páterlik turǵyn úıdiń qurylysy júrgizilýde. «Jas О́rken» shaǵyn aýdanynda 100 páterlik turǵyn úı turǵyzýǵa, jeke turǵyn úıler úshin «Solnechnyı» kentinen ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylym, «Bereke-2» shaǵyn aýdanynda ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylym júrgizýge jobalaý-smetalyq qujattar ázirlendi. Bank basshysynyń orynbasary A.Medeýova da jınalǵandardy ulyq merekemen quttyqtap, otbasylyq tabys tiledi. Onyń aıtýynsha, 2016-2017 jyldary óńirde jalpy aýmaǵy 69,3 myń sharshy metrdi quraıtyn 823 páterlik 10 úı salý kózdelse, úsh úı paıdalanýǵa berilgen. Qalǵan 603 páter – kelesi jyldyń enshisinde. Oblystaǵy 24 myń salymshy 10 mıllıard teńge qarajatyn bankke senip tapsyrǵan. Búginge deıin 2700 salymshy turǵyn úılerin jaqsartqan. Baspananyń bir sharshy metri – 125 myń teńge. Salymshylarǵa áleýmettik baspanany turǵyn úı, aralyq jáne aldyn ala zaem túrleri boıynsha satyp alý múmkindikteri qarastyrylǵan. Nesıeniń jyldyq mólsherlemesi 3,5-5 paıyz aralyǵynda. Zaem turǵyn úı qunynyń kemi 30 paıyzy jınalǵan jaǵdaıda beriledi. Munyń bári jas memleketimizdi samǵaý bıikterge bastap kele jatqan Elbasymyzdyń eren eńbeginiń nátıjesi. Kópten beri páter qıynshylyǵyn tartyp kelgen otbasylardyń arman-tilegi oryndalyp, máre-sáre bolysty. Solardyń biri – Petropavl qalasyndaǵy № 23 mektepte deneshynyqtyrý pániniń muǵalimi bolyp isteıtin Raýan Serikulyn úlken tolqý ústinde jolyqtyrdyq. Páter kezeginde 12 jyl saryla turypty. Aqyry «Nurly jol» baǵdarlamasyna qatysýdy jón kóripti. Zaıyby ekeýi salymshy retinde kirip, endi, mine, 3 bólmeli páter alyp, kóńilderi shat. – Esil aýdanynyń Mektep degen aýylynda turamyz. Ulyq meıram aldynda baspanaly bolý múmkindigin týdyrǵan Elbasymyzǵa alǵysymyz sheksiz, – deıdi Raýannyń ákesi Serik aqsaqal. Páter alǵandardyń deni – jastar. Júzderi jarqyn. Úsh bólmeli páterdiń kiltin alǵan Gúlnár Beısenova da ózin óte baqytty sezinedi. Qalalyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bóliminiń basshysy Jolaman Bákishevtiń aıtýynsha, memlekettik qordan turǵyn úı alýǵa muqtajdar esebine 12646 adam tirkelgen. Olardyń bireýi – Uly Otan soǵysynyń ardageri, 65-i – basqa memleketter aýmaǵynda soǵys áreketterine qatysýshylar, 1506-y – ata-ana qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar, 4531 – Uly Otan soǵysyna teńestirilgen tulǵalar, múgedek bala tárbıelep otyrǵan otbasylar, aýyr syrqatqa ushyraǵandar, kópbalaly otbasylar, birinshi jáne ekinshi toptaǵy múgedekter, 6407-i – memlekettik, bıýdjettik qyzmetshiler, taǵysyn taǵylar. Jalpy kezekte turǵandardy memlekettik turǵyn úı qory arqyly qamtamasyz etý esh múmkin emes ekeni aıtpasa da túsinikti. Buǵan jeńildigi bar sanattaǵylardy qossaq, úı alý mashaqatynyń kúrdelene túseri anyq. JAO kezegindegiler arasynda jańa baǵytpen «2020 jyldarǵa deıin aýmaqtardy damytý», «Qazaqstan ıpotekalyq kompanııasy» AQ-tyń turǵyn úı» baǵdarlamalary júrgizilgenimen, sharttaǵy talaptarǵa 1938 ótinish qana sáıkes kelgen. Jurtshylyqtyń úlken úmiti – «2015-2019 jyldardy qamtıtyn «Nurly jol» baǵdarlamasynda! Bul jobany iske asyrýǵa salynǵan nesıelik turǵyn úıdiń 50 paıyzy JAO kezegindegiler arasynda bolsa, qalǵan 50 paıyzy «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ salymshylar arasynda bólinedi. Qujattar AQ-ta rettelip, sodan keıin salymshylar tapsyrylǵan páterlerdiń menshik ıesi bolyp qalatyndyqtan, áńgimege banktiń oblystyq fılıalynyń tóraıymy Raıhan Ábdirahmanovany tartqan edik. Bizdiń suraǵymyzǵa Raıhan Tilekqyzy bylaı jaýap berdi: – Ekinshi deńgeıli bankterden nesıe alýǵa kez kelgen adamnyń shamasy jete bermeıdi. Sol sebepti Turǵyn úı qurylys jınaq banki tólem júıesiniń jeńildetilgen joldaryn usynyp otyr. Onyń basty maqsaty – úı-jaıǵa bolmasa jer telimderine qajetti qarajatty jınaýǵa múmkindik jasaý. Tek esepshottaǵy qarajat mólsheri páterdiń jarty qunyn quraýy tıis. Qajetti qarajat 8,5 jylda jınalsa, 4 paıyzdyq, 15 jylda tolyqtyrylsa, 3,5 paıyzdyq jyldyq ósimmen beriledi. Mine, osyndaı artyqshylyqtar kóp. Balalary, nemereleri úshin arnaıy esepshot ashyp, qarjy jınaqtap jatqan ata-analar az emes. Máselen, aı saıyn 15 myń teńgeden quıyp otyrsa, 18 jyl ishinde qansha qarajat túsetinin esepteı berińiz. Jyldyq salymnyń 20 paıyzy mólsherinde úkimettik syıaqy jáne qosylyp otyrady. Demek, óte tıimdi degen sóz. Ulttyq qordan 603 páter turǵyzýǵa 3 mıllıard 399 mıllıon teńge bólindi. Jalpy aýmaǵy 48,5 myń sharshy metrdi quraıdy. Qurylys jumystarymen «Sevımstalkon», «Osnovanıe», «Stroıkompanııa» sııaqty senimdi merdigerlik uıymdar aınalysady. Búgingi kúni 4 úıdiń qabyrǵalary órilip, 3 úıdiń irgetasy qalanýda. Jyl ótken saıyn jeńildikti áleýmettik baǵdarlamaǵa qatysýshylardyń sany artyp keledi. Salystyrý úshin aıta keteıin. 2011 jyly 2454 kelisimshart jasalsa, byltyr 7017-ni qurady. Bıyl 3 mıllıard 824 mıllıon teńgeniń nesıesi úlestirildi. Búgingi kúni «О́z úıim» baǵdarlamasyna iri qurylys uıymdaryn tartý maqsatynda kelissózder júrgizilip, kottedj qalashyǵyn jáne 9 qabatty 2 úı salýǵa ýaǵdalasyldy. Fılıalda 35 qoǵamdyq keńesshi, 5 keńes berý pýnkti jumys isteıdi. Rıeltorlik kompanııalarmen de tyǵyz qarym-qatynastamyz. Bir sózben aıtqanda, memleket tarapynan usynylyp otyrǵan baǵdarlamanyń oıdaǵydaı oryndalýy bárimizdi qanattandyrady. Jergilikti atqarýshy organdar tarapynan aıryqsha qoldaý kórsetilip otyrǵanyn basa aıtqym keledi. О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan» PETROPAVL Sýretterdi túsirgen Talǵat TÁNIBAEV
