Keshe Aqordada Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev pen elimizge alǵash ret resmı saparmen kelgen Izraıl Premer-mınıstri Bınıamın Netanıahý kezdesti. Kezdesý barysynda ekijaqty yntymaqtastyqtyń ózekti máseleleri talqylandy.
О́tken shaqqa qysqasha sholý jasaı sóılesek, Qazaqstan Respýblıkasy men Izraıl memleketi arasyndaǵy dıplomatııalyq qatynastar 1992 jyldyń 10 sáýirinen bastaý alady. Desek te, eki el arasyndaǵy salmaqty qarym-qatynastar Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 1995 jyly jeltoqsan aıynda Izraılge jasaǵan resmı saparynan keıin júzege asyryla bastady. Memleket basshysynyń sol saparynda Qazaqstan men Izraıl arasyndaǵy ózara qarym-qatynastar negizindegi Deklarasııaǵa qol qoıylǵan-dy. Sonymen qatar, ınvestısııa, qorshaǵan ortany qorǵaý, aýyl sharýashylyǵy men densaýlyq saqtaý salalary boıynsha ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkizilgen bolatyn. Budan bólek, Elbasynyń osy elge jasaǵan 2000 jyldyń sáýirindegi resmı saparynda da ekijaqty yntymaqtastyqtyń negizgi máseleleri qarastyrylyp, taraptardyń yntymaqtastyǵy men ózara túsinistigin damytý týraly Deklarasııa bekitilgen. Sondaı-aq, keden isi, kásipkerlik, ınvestısııa salalaryndaǵy ózara yqpaldastyqty damytý baǵytyndaǵy kelisimder túzilgen.
Al 2009 jylǵy 30 maýsym – 1 shilde kúnderi Izraıl Prezıdenti Shımon Perestiń Qazaqstanǵa jasaǵan memlekettik sapary taraptardyń ózara baılanystaryn odan ári óristete tústi. Sol sapar sheńberinde Qazaqstan-Izraıl bıznes-forýmy ótip, onda mańyzdy alty kelisimge qol qoıylǵan. Odan keıin de, ıaǵnı, 2013 jyly 14 naýryzda Izraıl basshysy Shımon Peres Astanaǵa resmı saparmen kelip, Elbasymen kelissózder júrgizgen-di.
Mine, memleketter basshylary deńgeıindegi osyndaı mańyzdy kezdesýler eki eldiń ózara tyǵyz baılanys ornatýyna keńinen jol ashty. Munyń barlyǵy ótken shaqtyń enshisindegi oqıǵalar bolǵanymen, qos taraptyń búgingi ózara yqpaldasýynyń negizi sanalady.
Barshaǵa belgili, qazirgi tańda zamana aǵymy, ýaqyt talaby kún saıyn jańa sıpatqa ıe bolyp otyr. Soǵan sáıkes, árbir memleket óziniń syrtqy jáne ishki saıasatyn ýaqyt aǵymyna oraılastyra júrgizýi óte mańyzdy. Bul máselede Qazaqstan sergektik tanytyp, óziniń burynnan tyǵyz baılanys ornatyp kele jatqan elderimen túrli salalardaǵy baılanystaryn qaıta jańǵyrtyp otyrýǵa múddeli.
Kúni keshe Aqordada ótken Qazaqstan men Izraıl memleketteri basshylarynyń shaǵyn quramda ótkizgen kezdesýinde eki el áriptestiginiń basty baǵyttary, saýda-ekonomıka, ınvestısııa, sondaı-aq, ınnovasııalyq tehnologııalar salalaryndaǵy yntymaqtastyqtyń negizgi máseleleri talqyǵa tústi. Bulardan bólek, taraptar kún tártibindegi meılinshe ózekti halyqaralyq jaıttar turǵysynda da pikir almasty.
О́z kezeginde Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Izraıl Premer-mınıstri Bınıamın Netanıahýdiń sapary barsha qazaqstandyqtar úshin aıtýly mereke – Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵy qarsańynda ótip otyrǵanyna nazar aýdardy.
– Osy jyldarda Qazaqstan men Izraıl arasynda jyly qarym-qatynas saqtalyp keledi. Qazaqstanda turyp jatqan kóptegen evreı dıasporasy ókilderi men Izraıldegi qazaqstandyq qaýymdastyq halyqtarymyz arasyndaǵy syndarly qarym-qatynastyń dánekeri bolyp otyr, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Odan ári Memleket basshysy Qazaqstannyń Izraılmen iskerlik baılanystardy ári qaraı damytýǵa múddeli ekenin aıta kele, bul sapar ekijaqty qarym-qatynas aıasyn keńeıtýge tyń serpin beredi dep úmittenetinin bildirdi.
Izraıl memleketiniń Premer-mınıstri Qazaqstanǵa Táýelsizdik mereıtoıy qarsańynda kelgeni ózi úshin zor mártebe ekenin jetkizdi.
– Qazirgi kezde álem úlken ózgeristerdi bastan ótkerýde, qaýipsizdik salasynda kóptegen syn-qaterler paıda boldy. Sonymen birge, bul ózgerister negizinen ekonomıkanyń kez kelgen salasymen tyǵyz baılanysty jańa tehnologııalardyń zor múmkindikterine jol ashýda, – dedi B.Netanıahý.
Premer-mınıstr Izraıldiń qaýipsizdik pen jańa tehnologııalar salasynda zor tabystarǵa jetkenine nazar aýdardy.
– Osyǵan oraı Qazaqstan damýy-nyń strategııalyq josparlary men Izraıldiń múmkindikterin eki eldiń ıgiligi jolynda ushtastyrýdy usynamyn, – dedi B.Netanıahý.
Memleket basshysy Izraıl Premer-mınıstriniń usynysy Qazaqstan tarapynyń josparlarymen úılesetinin atap ótti.
– Izraıldiń ınnovasııa men jańa tehnologııalar salasyndaǵy jetistikteri bizge jaqsy tanys. Búginde 270 kompanııa ekonomıkanyń túrli salalarynda Qazaqstan kásiporyndarymen yntymaqtasa jumys júrgizýde. Siz usynǵan format boıynsha yntymaqtastyq ornatý týraly másele búgingi bıznes-forým aıasynda qyzý talqylanady dep oılaımyn, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Budan keıin memleketter basshylary keńeıtilgen quramda kelissóz júrgizdi. Onda taraptar Qazaqstan men Izraıl áriptestiginiń formasyn ártaraptandyrý máselelerin talqylady.
– Sizdiń búgingi saparyńyz jáne bıznes-forýmnyń ótýi Qazaqstan men Izraıl arasyndaǵy iskerlik qarym-qatynas aıasyn keńeıtip, ony jańa sapaly deńgeıge kóteredi dep senemin, – dedi Nursultan Nazarbaev. О́z sózin odan ári jalǵaǵan Memleket basshysy ekijaqty yntymaqtastyqty tájirıbelik turǵydan damytýdyń negizgi úsh baǵytyn aıqyndap berdi.
– Birinshiden, aýyl sharýashylyǵy. Bizde aýyl sharýashylyǵy bıznesin júrgizýge biregeı jaǵdaı jasalǵan, al Izraılde ozyq tehnologııalar bar. Sizderden tájirıbe retinde alǵymyz keletini – agrarlyq ónimdi qaıta óńdeý, jer sýarýdy únemdeý isi. Ekinshiden, Izraıl ınnovasııa men ozyq tehnologııalar salasynda álemdik kóshbasshy bolyp sanalady, al Qazaqstan – tabıǵı resýrstarǵa baı el. Shıkizat resýrstaryn ozyq tehnologııalarǵa almastyrý jóninde naqty kelisimder ázirleý úshin biz sarapshylardyń arnaýly tobyn jiberetin bolamyz, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Sondaı-aq, Nursultan Nazarbaev quramyna álemdik deńgeıdegi kolledj ben ýnıversıtet kiretin Almaty qalasyndaǵy Qazaqstan-Izraıl ınnovasııalyq tehnologııalar ortalyǵy qurylysynyń mańyzdylyǵyn atap ótti.
Úshinshi baǵyt – densaýlyq saqtaý salasyndaǵy yntymaqtastyqqa arnalǵan.
– Qazaqstannyń myńdaǵan medısına qyzmetkerleri Izraılde bilim aldy. Sizdiń mamandaryńyz jyl saıyn elimizdiń medısına ortalyqtary bazasynda sheberlik synyptaryn ótkizýde. Biz bul yntymaqtastyq aıasyn keńeıtý qajet dep sanaımyz. Osyǵan baılanysty, elimizdiń birqatar ýnıversıtettik klınıkalaryn Izraıl mekemelerine senimdi basqarýǵa berý múmkindigin qarastyrýǵa daıynbyz, – dedi Memleket basshysy.
Kelissóz barysynda Izraıl tarapy ekijaqty yntymaqtastyqty nyǵaıtý úshin Qazaqstannyń kólik-tranzıttik áleýetin paıdalanýǵa múddelilik bildirdi. Budan bólek, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵymen ózara is-qımyl ornatý perspektıvasy, sondaı-aq, jańǵyrmaly energııa kózderi salasyndaǵy Izraıldiń ozyq tehnologııalaryn Astanadaǵy EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesinde belsendi túrde tanystyrý máselesi talqylandy.
Keńeıtilgen quramdaǵy kezdesý barysynda B.Netanıahý Qazaqstanǵa shaqyrǵany úshin Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaevqa alǵys aıtyp, halqymyzdy Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵymen quttyqtady.
– Búgingi kezdesý elderimizdiń yntymaqtastyǵy jolyndaǵy qaryshty qadam bolyp sanalady. Sondaı-aq, biz Siz aıqyndaǵan úsh baǵyttaǵy seriktestik qarym-qatynasymyzdy damytýǵa nıettimiz, – dedi Izraıl Premer-mınıstri.
Sondaı-aq, B.Netanıahý tájirıbe almasý jáne Hi-Tech salasyndaǵy startap jobalar ázirleý úshin Qazaqstannan Izraılge bilikti jas azamattar tobyn jiberýdi usyndy.
Izraıl memleketi Premer-mınıstriniń resmı saparynyń qorytyndysy boıynsha tómendegideı qujattarǵa qol qoıyldy:
– Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Izraıl memleketiniń Úkimeti arasyndaǵy Aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisim;
– Eki el úkimetteri arasyndaǵy Bıometrıkalyq ulttyq pasport ıelerin vızalyq talaptardan bosatý nıeti týraly birlesken deklarasııa;
– Qazaqstan Respýblıkasy men Izraıl memleketiniń áýe qatynastary salasyndaǵy bıligi arasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandým;
– «Tehnologııalyq damý jónindegi ulttyq agenttik» aksıonerlik qoǵamy men Izraıldiń «Matımop» ónerkásiptik ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumys ortalyǵy arasyndaǵy Indýstrııalyq zertteýler jáne ázirlemeler salasyndaǵy ózara túsinistik pen yntymaqtastyq týraly memorandým;
– Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi men Izraıl memleketiniń Memlekettik qyzmet komıssııasy arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly memorandým.
Izraıl Premer-mınıstri saparynyń aıasynda joǵarydaǵy qujattarǵa qol qoıylǵannan keıin Nursultan Nazarbaev pen Bınıamın Netanıahý kelissózder qorytyndysy boıynsha BAQ ókilderi úshin brıfıng ótkizdi.
Elbasy mártebeli qonaqpen júrgizilgen kelissózderdiń ashyq ári syndarly bolǵanyn aıta kelip, eki el arasyndaǵy búgingi qatynastyń negizgi ózegin sóz etti.
– Bizdiń elderimiz arasynda erekshe qarym-qatynastyń ornaýy da tosynnan emes. Oǵan Qazaqstannan shyqqan ondaǵan myń ızraıldikter septigin tıgizýde. Olar soǵys kezinde Qazaqstanǵa jer aýdarylyp, osy jaqtan qamqorlyq kórdi jáne otandaryna qaıta oralǵannan keıin de baýyrmaldyq qarym-qatynasty saqtady. Men Tel-Avıvke barǵanymda jaqynyndaı qarsy alady. Olar búginde dostyqtyń kópiri bolyp sanalady jáne bizdiń yntymaqtastyǵymyzǵa kómektesedi, – dedi Elbasy.
Qazaqstan Prezıdenti Izraıl Premer-mınıstrimen ótken shaǵyn jáne keńeıtilgen quramdaǵy kelissózderdiń qorytyndysyna kóńili tolatyndyǵyna ekpin berdi.
– Qazir ǵana Bınıamın Netanıahý myrzamen kelissózder aıaqtaldy. Ol ashyq ári senimge toly ótti. Biz ekijaqty ózara is-qımyldyń, halyqaralyq kún tártibiniń, lańkestikpen kúrestiń jáne ózge de jaıttardyń keshendi máselelerin talqylap, ózekti túıtkilderge qatysty pikir almastyq, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Sondaı-aq, Elbasy kezdesý qorytyndysyna sáıkes, Qazaqstan men Izraıldiń kóptegen aýqymdy máseleler jóninde ózara tıimdi is-qımyl jasaı alatynyn tolyq senimmen aıtýǵa bolatynyn jetkizdi.
Nursultan Nazarbaev pen Bınıamın Netanıahý saýda-ekonomıka máselelerine aıryqsha nazar aýdaryp, jahandyq naryqtyń jalpy saýda aınalymyndaǵy tıimsiz ahýalynyń keri áserin atap ótti. Osyǵan baılanysty, taraptar ózara ekonomıkalyq is-qımyldy jandandyrý úshin qandaı múmkindikterdi paıdalaný qajet ekenin talqylady.
– Elderimiz arasyndaǵy tikeleı áýe qatynasyn qalypqa keltirý jáne vızasyz rejimdi engizý máselesin pysyqtaý jónindegi ýaǵdalastyqqa qol jetkizildi. Mundaı sharalar bıznes salasyndaǵy ekijaqty baılanystar men týrızm salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa septigin tıgizýge tıis, – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezıdenti Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen Izraıl arasynda erkin saýda aımaǵyn qurý eki eldiń iskerlik baılanystaryn damytýǵa eleýli yqpal etetinin jáne qazir bul jóninde naqty kelissózder júrgizilip jatqanyn atap ótti.
– Búgin halyqaralyq jáne óńirlik máseleler jóninde de qyzý ári ashyq pikir almastyq. Birikken Ulttar Uıymy, Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes jáne basqa da kóptarapty uıymdar men forýmdar ózara is-qımylymyzdyń mańyzdy orny retinde qarastyryldy, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy kezdesý qorytyndysy boıynsha taraptardyń saıası únqatysýdy udaıy qoldaý, baılanystardy barlyq deńgeıde damytý, sondaı-aq, seriktestikti jańa sapaly deńgeıge kóterý úshin birlese kúsh-jiger jumsaý jóninde kelisimge kelgenin málimdedi.
– Ýaǵdalastyqtardyń qarqyndy túrde iske asýy búgin biz talqylaǵan barlyq baǵyt boıynsha ekijaqty ózara is-qımyldy odan ári damytýǵa yqpal etedi dep senemin, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Brıfıngtiń sońynda Nursultan Nazarbaev dostas Izraıl halqyn aldaǵy kele jatqan Hanýka merekesimen quttyqtady.
Aıta keteıik, 2016 jyldyń qańtary men qyrkúıek aılary aralyǵynda eki el arasyndaǵy taýar aınalymy 237 mıllıon dollardy quraǵan. Al 2005 jyl men 2016 jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵy arasynda Izraıl tarapynan elimizge jalpy 213,3 mıllıon dollar kóleminde tikeleı ınvestısııa kelgen. Osy arada erekshe toqtalyp óter jaıt, sońǵy 10 jylda qazaqstandyq myńnan astam dárigerler men meıirbıkeler Izraıldiń aldyńǵy qatarly medısınalyq ortalyqtarynda mamandandyrylǵan. Sondaı-aq, ızraıldik mamandar jyl saıyn Qazaqstannyń medısınalyq ortalyqtarynda otyzǵa jýyq master-klastar ótkizedi. Bul kórsetkishter, árıne, eki el arasyndaǵy qarym-qatynastyń oń baǵytta júrgizilip otyrǵanyn sıpattaıdy.
Joldybaı BAZAR,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretter Prezıdenttiń baspasóz
qyzmetinen alyndy
