Basymyzǵa baqyt qusy qonǵan kún

Adam balasy jaratylysynan qulashyn keńge sermep ómir súretin erkindikti, bodan bolýdan ada bostandyqty ańsaıdy. Álimsaqtan bergi adamzat balasynyń qanquıly soǵystary men tolassyz tartystarynyń túpki máni de táýelsizdikte jatyr. Al endi búkil bir eldiń táýelsizdik alýy, jeke memleket bolyp tarıh sahnasyna shyǵýy – qasıetti de qasterli oqıǵa ekeni daýsyz. Sonaý 1991 jyly elimizdiń «Táýelsiz Qazaqstan Respýblıkasy» dep jarııalanǵan sátine kýá bolǵanymyzdy biz maqtanyshpen eske alamyz. Sol kezdegi «Brejnev» alańyna jınalǵan halyq «Meniń Qazaqstanym» ánin shyrqady. Alań tórindegi prezıdıýmǵa Tuńǵysh Pre­zıdentimiz Nursultan Nazarbaev pen Úkimet músheleri shyǵyp, el Par­­lamentiniń «Qazaqstan Respýb­lıka­­synyń Táýelsizdigi týraly» Konstıtýsııalyq Zań­dy qabyl­daǵanyn, elimiz Táýel­siz memleket atanǵanyn habarlady. Halyq erekshe tolqyp, boıdy kernegen qýa­nyshtaryn jasyra almaı, bir-birin quttyqtap jatty. Elimizdiń Táýelsizdigin ózge memleketterden alǵash bolyp baýyrlas Túrkııa mem­leketi tanyǵany da osy alańda habar­lanǵany este qalyp­ty. Jeltoq­sannyń sýyq jańbyry­nyń astynda tursaq ta, boıymyzdy sózben aıtyp jetkize almaıtyn erek­she bir sezim jylytyp, «endi biz táýelsiz, erkin el boldyq» degen kóterińki kóńil kúımen alańnan tarqaǵan edik. Al endi arada shırek ǵasyr ýaqyt ótkende búgingi kúnniń bıiginen ótkenge kóz jibersek, elimiz tórt qubylamyz túgel tanyǵan, álem moıyndaǵan irgeli memleketke aınaldy. Osy jyldar ishindegi basty jetistikterimizdiń biri – Saryarqa tósindegi Aqmola qalasy elordaǵa aınalyp, álemdik sáýlet úlgisimen jańa qalanyń boı kóterýi der edik. Táýelsizdiktiń tól týyndysy – Astanamyz jyl ótken saıyn qul­pyryp, óresi bıik órkenıettiń úlgisin kórsetip turǵandaı. 1994 jyly Elbasy N.Á.Nazarbaev Parlament tórinen «en­­digi jerde Táýelsiz elimizdiń as­tana­syn Arqaǵa kóshirip, jańa qala salý kerek» degen usynys aıtqan kezde bireý senip, bireý senbegen bolatyn. Kelmeske ketken Keńes úkimeti kezindegi baılanystarymyz ydyrap, ekonomıkalyq jaǵdaıymyz shatqaıaqtap turǵan tusta, el astanasyn kóshirip, jańa qala salamyz deý – Elbasynyń asqaq armany men eren erligi edi! Osy tusta tarıh tereńinen el esinde ańyz bolyp saqtalǵan myna bir oqıǵa oıǵa oralady. HIV ǵasyrda Seıhýn men Jeıhýn atalǵan qos ózenniń boıyndaǵy Máýerennahr memleketiniń bıleýshisi bolǵan ataqty qolbasshy Ámir Temir bılikke jetken kúni saraıyna ýázirleri men ıgi jaqsylardy, aqylgóılerdi jınap, «alyp eldiń astanasy qaı qala bolý kerek?» degen másele qoıady. Árkim ártúrli pikir aıtyp, bir toq­t­amǵa kele almaıdy. Sol kezde Ámir Temir qyzmetshilerdiń birine tandyrda jabylǵan bir nandy aldyryp, aýmaǵy at shaptyrym keń saraıdyń tabanyna tóselgen qaly kilemniń ortasyna qoıdyrady da, «kimde-kim aıaǵymen kilemdi baspaı, ortada turǵan nandy alyp berse, erekshe syılyq beremin» dep habarlaıdy. Saraıdyń edenine tóselgen alyp kilemdi aınala qorshap otyrǵan kileń jaqsylar men jaısańdar oryndarynan qansha umtylsa da, aıaqpen kilemdi baspaı ortada turǵan nanǵa qol jetkize almaıdy. Bir kezde esik jaqta kúzetshi bolyp turǵan jas jigit Ámir Temirge qarap: «Taqsyr, ruqsat bolsa, nandy men alyp bereıin?» – deıdi. «Ruqsat!» – deıdi ámirshi. Álgi jigit úl­ken kilemniń bir shetinen jaqyn­dap keledi de, eki qolymen kilemdi orap, jınaǵan kúıi ortadaǵy nanǵa bir-aq jetip toqtaıdy. Kilemdi aıaqpen baspaı nandy alyp, tórde otyrǵan ámirshige aparyp beredi. Jigittiń tapqyrlyǵyna rıza bolǵan ámirshi: «Mine, meniń senderge qoıǵan saýalymnyń jaýabyn myna jas jigit tapty. Qaı eldiń bolsyn astanasy aınala qorshalǵan qorǵany bar, jaý kelse ońaılyqpen jete almaıtyn eldiń ortasynda bolýy kerek!» dep Samarqan qalasyn ózi bılep otyrǵan memlekettiń astanasy etip belgilegen eken. Uly babalar rýhynan qýat alǵan Uly Dala eliniń endigi maqsaty – Máńgilik El bolý. Al Máńgilik El­diń muraty – Otanǵa degen sheksiz súıis­penshilik, janqııarlyq eńbek, ata tarıhqa degen adaldyq. О́ıtkeni, ótkenge oı jiberý arqyly bolashaqty boljaımyz. Árbir qazaqstandyqtyń boıynda osy qasıetter bolǵanda ǵana biz uly murattarymyzǵa qol jetkizemiz. Ásirese, el bolashaǵy – jastarymyzdyń boıynda adam­gershilik asyl qasıetterdi tárbıeleý asa mańyzdy. Elbasymyz jastarǵa arnaǵan bir sózinde: «Bizdiń jastarymyz ǵylym men bilimge umtylyp, eldiń bolashaǵyn oılaıtyn bolsa, keleshegimiz kemel, táýelsizdigimiz baıandy bolady», degen bolatyn. Endeshe, árbir qazaqstandyq «Elim maǵan ne isteıdi emes, men elime ne isteı alamyn?» degen maqsatpen ómir súrgende ǵana alynbaıtyn asý, ba­ǵyn­baıtyn bıik qalmaıtyny sózsiz. Dúnıede baqyt degenniń ózi baǵalaı bilgenniń, barǵa asyp-tas­paı, joqqa sabyr saqtaı alǵannyń ǵana basyna turaqtaıdy eken. Táýelsizdik te baqyt qusy sııaqty emes pe, endeshe, táýelsizdik te baǵalaǵannyń basyna turaqtaıdy degen sóz.  Serik-Ibrahım ORYNBEK, jýrnalıst ASTANA