Qıyndyqtardan shyńdalyp shyqtyq

Meni Táýelsiz Qazaqstannyń birinshi premer-mınıstri dep ataı­dy. Tarıhı derek qoı, Qazaq­stan Táýelsizdik alǵan 1991 jyl­dyń 16 jeltoqsany kúni bul qyzmetke taǵaıyndalǵanymda, ıaǵnı Qazaq KSR-niń premer-mınıstri qyz­metin atqaryp júrgenime attaı 2 aı tolǵan. Sondyqtan da Táýelsizdiktiń al­ǵash­qy kúninen bastap biz jańa baǵyt­ta jumys istedik. Bolashaq re­for­ma úshin zań aktileri aıǵaqta­lyp, baǵy­tymyzdy belgilep aldyq. Jasyratyn nesi bar, eń aýyr kún­derge tap keldik. Halyqpen bir­­ge kútpegen qıynshylyqtardy ba­sy­myzdan ótkerdik. Olaı deıtin se­bebim, biz eń aldymen buryn-sońdy kez­despegen joıqyn ınflıasııa­nyń daýy­lyna ushyradyq. Búgin aıtsaq, buǵan bireý sener, bireý senbes, 1992 jyly ınflıasııa kórsetkishi 2000 paıyzdan asyp tústi. Aqshanyń quny ketip quldyrap, eń tómengi shegine jetti. Qazaqstanda, tipti, satyp alatyn da, satatyn da zat tapshylyǵy baıqaldy. «Jyǵylǵan ústine – judyryq» degendeı, dál osy kezde Reseı baǵany bosatyp ji­­ber­di. Al biz ol kezde rýblge táýel­­di edik. Aqsha Reseıdiń ortalyq banki­­­niń qambasynda jatty. Olar qalaı degende óz saıasatyn júrgizip baq­ty. Bir sózben aıtqanda, eń basty problema – aqsha jetpedi, elde gı­per­ınflıasııa bastaldy. О́zimizdiń tól teń­gemiz dúnıege kelgenshe eki jyl boıynda sondaı qıyndyqtarmen kúresýge týra keldi. Ol jaıynda Pre­­zıdentimiz Nursultan Nazarbaev jas memleketimizdiń júrip ót­ken jol­dary týraly óziniń tarı­hı shy­ǵar­malarynda jazdy da. Ol jyldardaǵy qıyndyqtardyń qaısybirin taldap, ekshep aı­typ jatasyń? Aıtqanǵa ǵana jeńil. Keńes Odaǵynyń menshigin muralaǵan respýblıkamyzda agrarlyq sala bo­ıynsha ozyq tehnıka men mal tuqy­myn asyldandyrý múldem artta qalǵan tus. Egistikke tuqym daıyn­daýda da qolda barǵa maldandyq, kórsetkishterimizge kóńil tolmady. Shyndyǵynda, bárin de basynan bastaýǵa týra keldi. Ol – tarıh. Qazirgi Qazaqstannyń óndiristik-sharýashylyq jaǵdaıy adam tany­mastaı ózgerdi. Jańarǵan ón­diristik tehnologııa 90-shy jyldary bizdiń túsimizge kirmegen. Aqıqatyn aıtar bolsam, osynaý ótken shırek ǵasyr ishinde eń bastysy adamdar da óz­gerdi. Olar jerdiń jaıyn jaqsy bile­di. Bul kúnderi respýblıkanyń agrar­lyq sharýashylyq salasynda jańa býynnyń ózindik qoltańbasy anyq biline bastady. Qazaqstan sońǵy jyldary ózin aýyl sharýashylyǵy ónimderimen, atap aıtqanda, azyq-túlikpen tolyq­taı qamtamasyz etetin dárejede. Sút te, et te jetedi. Un satýda álemde birin­­shi orynǵa shyǵý da biz úshin tań­syq bolmaı qaldy. Aýyl sharýshylyǵynyń tynysy maǵan bala kezimnen jaqsy tanys. Sharýashylyqta bilekti túrip tastap tańdy-tańǵa uryp qyzmet etkenim esimde. Úkimettiń birinshi basshysyna deıingi qyzmette men sharýashylyqty basqarý salasynyń barlyq satysynan óttim. Sondyqtan da búgingi kúni Táýelsizdiktiń jeńis­teri men jemisterin shyn júrek­ten baǵalaımyn. Elimizdiń agrar­shy­laryn Elbasy – Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Á.Nazarbaev árkezde de qoldap, memleket tarapynan kóp kómek kór­setip keledi. Jekelgen kásipker­ler­diń qaramaǵyndaǵy bilikti ma­man­dar, qýatty tehnıkalar da kóz qýantady. 1994 jyldan Halyqaralyq «Integrasııa» qorynyń prezıdenti qyzmetin atqardym. Qordyń negizgi mindeti – jas memleketimizdiń álem keńistiginde biregeı ekonomıkalyq, saıası jáne mádenı salada shet memelekettermen ózin-ózi teń dárejede kórsetý edi. Qordaǵy 150 enshi­les fırmanyń barlyǵy da negizi­nen aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý jáne satý isimen aınalys­ty. Osynyń ózi elimizdiń agrarlyq saıa­sattaǵy aýqymdy baǵdarlamasyn tanyt­sa kerek. Qazaqstannyń bolashaǵy asa iri agrarlyq qurylymdardyń qýaty men kúshinde degen meniń bastapqy pikirim men kózqarasym búgin de ózgergen joq. Táýelsizdiktiń ótken 25 jylynda elimizdiń eńbekker­leri ony san ret dáleldep berdi de. Biz jerdi ıgerýdi bilemiz. Qazaqta «Jeri baıdyń – eli baı» degen halyq maqaly beker aıtylmasa kerek.  Sergeı TEREShENKO, Qazaqstannyń Eńbek Eri, Táýelsiz Qazaqstannyń birinshi premer-mınıstri (1991-1994 j.j.) ALMATY