Oılap qarasańyz, alaqandaı aýyldyń ózine kúni keshe jalańaıaq júgirip júrip, endi búgin arman qýyp qalaǵa ketken kez kelgen perzenti ystyq. Al eger ol el men jer qamyn kúıttegen úlken tulǵaǵa aınalsa she..? Tulǵa demekshi, mansap jolynda biraz bıikterdi baǵyndyrǵandardyń kóbi alǵashqy mamandyǵyn eske túsirýge qulyqsyzdaý keledi. Al Nursultan Ábishuly, kerisinshe, metallýrg bolyp bolat balqytqan shaqtaryn saǵynyshpen eske alyp, eńbek jolyn qarapaıym kásipten bastaǵanyn maqtan tutady. Osyndaı dárejege jetýine Qazaqstan Magnıtkasy berik negiz bolǵanyn únemi aıtyp júredi.
Temirtaý men Qaraǵandydaǵy aǵa býyn ókilderi kezinde jap-jas jigittiń KOKP OK Hatshylyǵynyń arnaıy otyrysyn ótkizýge muryndyq bolyp, sonda Nursultan Ábishuly keltirgen derek-dáıekter negizinde metallýrgterdiń turmys deńgeıi kúrt kóterilgenin áli kúnge zor rızashylyqpen aıtyp otyrady. Ol kisiniń Máskeýdegi sózinen keıin Temirtaýda jyl saıyn ondaǵan myń sharshy metr turǵyn úıler men áleýmettik ınfraqurylym nysandary paıdalanýǵa berilip otyrǵan.
– Túsime domna peshiniń aýzynda turatyn kezderim jıi kiredi, – dep edi Nursultan Ábishuly 2010 jyly Temirtaýǵa kelgen saparynda. – «Munysy qalaı? Men Prezıdent emespin be, bul jerde neǵyp turmyn?» dep oılaımyn sosyn. Bul meniń ótkenimdi umytpaýym úshin, halyqtyń meni qandaı dárejege kótergenin esten shyǵarmaýym úshin kerek bolar.
Sondyqtan da men sizderge jaqynmyn, Qazaqstanda qandaı jetistik bolsa da qarapaıym eńbek adamynyń qolymen jasalatynyn umytpaý kerek... Shynynda da, qazaqtyń Aıaz bı jaıly ańyzyn eske salatyn taǵylymy mol áńgime. «Handa qyryq kisiniń aqyly bar» degen sóz de beker emes-aý! Sodan arada jyl ótkende, temirtaýlyqtar Memleket basshysyn Tuńǵysh Prezıdenttiń tarıhı-mádenı ortalyǵynyń ashylý saltanatyna shaqyrdy.
Bul Ortalyq Nursultan Nazarbaevtyń ómirbaıany arqyly táýelsiz Qazaqstannyń qalyptasý joly men Qazaqstan Magnıtkasynyń tarıhy jaıly jan-jaqty baıandaıdy.
…Nursultan Ábishuly 1977 jyldyń naýryz aıynda Qaraǵandy oblystyq partııa komıtetiniń ónerkásip jónindegi hatshysy, kóp uzamaı ekinshi hatshysy bolyp saılanǵany belgili. Qaraǵandy qalasynyń qurmetti azamaty, professor Sultan Dosmaǵambetov óziniń «Ortalyq Qazaqstan: tabıǵaty men tabıǵı resýrstary, oqıǵalar men adamdar, reformalar men damýy» atty eńbeginde N.Nazarbaev oblystyń joǵary partııalyq qyzmetinde bolǵan kezinde Qaraǵandy men basqa da qalalarǵa jylý men sýdyń úzdiksiz berilýin jolǵa qoıyp, eńbekshi halyqtyń turmysyn jaqsartýǵa kóp eńbek sińirgenin jazǵan.
Al Sosıalıstik Eńbek Eri, Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń rektory Ábilqas Saǵynov óz esteliginde kezinde Nursultan Nazarbaev júrgizgen «Qaraǵandykómir» birlestiginiń jumystaryn tereń zertteý negizinde kómir basseınin damytý boıynsha tıimdi sharalar qoldanylǵany týraly aıtady. Kómir kenderin tarıhta alǵash ret ashyq ádispen óndirý qolǵa alynǵan kezde Nursultan Ábishuly Qazaqstan Mınıstrler Keńesiniń osy oraıda sheshim qabyldaýyna yqpal etti.
1979 jyly Bórili ken ornyn barlaý men ıgerý jumystary bastaldy. «Molodejnyı» dep atalǵan osy kómir kenishinde 1980 jyldyń ózinde eki mıllıon tonnadan astam energetıkalyq kómir óndirildi. Budan keıin de Shubarkól ken ornynyń kómiri ashyq ádispen óndirile bastady. Oblystyq partııa komıtetiniń hatshysy Qaraǵandy kenshileriniń baspana máselesin sheshýdi de umytqan joq. Shahterler qorjyn tamdardan jappaı jaıly páterlerge kóshe bastady. Sol kezderde kómir ónerkásibi artta qalǵan salalar qatarynda bolǵandyqtan, Nazarbaev kómir óndirisin birtindep ulǵaıtý máselesin alǵa tartty. Nátıjesinde, Qaraǵandy basseınindegi kómir ónerkásibi KSRO aýmaǵyndaǵy jetekshi alyptardyń birine aınaldy.
1978 jyldyń qańtarynda Qaraǵandy kómir basseınine qarasty «Severnaıa» shahtasynyń kenshileri mıllıardynshy tonnasyn óndirip shyǵardy. О́tken ǵasyrdyń 80-shi jyldarynyń sońyndaǵy ekonomıkalyq daǵdarys, ásirese, Qaraǵandy kenshilerine qıynǵa soqty. Turmys taýqymetinen qınalǵan olar alańǵa shyǵyp ketti.
1989 jyldyń shildesinde ereýilge shyqqan qaraǵandylyq shahterlermen til tabysý tek Nursultan Ábishulynyń ǵana qolynan keldi. О́ıtkeni, onyń kenshiler aldyndaǵy eńbegi de, bedeli de zor edi. Onyń ústine sol kezde nebári 49 jastaǵy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan kompartııasy OK Birinshi hatshysy qyzmetine endi taǵaıyndalǵan bolatyn. «Ereýilshilerdiń talaptary bir kúnde, bir ǵana sheshimdermen, tipti, Qazaqstan sheńberinde ǵana oryndala qoıatyn jeńil-jelpi talaptar bolǵan joq. Olardyń talaptaryn oryndaý úshin qyrýar qarjy, uzaq merzimge júıeli jumys qajet edi. Talaptar saıası-ekonomıkalyq júıeniń qordalanǵan problemalarymen, áleýmettik suranystarmen tikeleı baılanysty boldy. Áıtkenmen de, ereýilmen, tolqýmen tirshilik jasala qoımaıtyny da belgili.
Dál sol sátte ereýilshilerdi sózge toqtatyp, olarǵa senim uıalatyp, ymyraǵa keltirý qıynnyń qıyny edi. Osy is N.Nazarbaevtyń qolynan keldi», – dep eske alady sol kezde Qaraǵandy oblystyq partııa komıtetiniń ıdeologııa jónindegi hatshysy bolǵan Qýanysh Sultanov. Qaraǵandy óńirine kelgen saıyn Elbasy baıyrǵy áriptesterimen, metallýrg-shahterlermen mindetti túrde kezdesedi. Ol qazirgi shahterlerdiń de jumys barysynan, turmys ahýalynan jaqsy habardar. Qaraǵandylyqtar Prezıdent qoldaýyn jaqsy sezinip, oraıy kelgende rızashylyqtaryn bildirýge tyrysyp otyrady.
2002 jyly dástúrli mereke Shahter kúni qarsańynda Qaraǵandy qalalyq máslıhaty Elbasyna «Qaraǵandy qalasynyń qurmetti azamaty» degen joǵary ataq berdi. Memleket basshysy men Qaraǵandy óńirin, áıteýir, bir kórinbeıtin jip jalǵap turatyndaı. Qazaqstan tarıhyndaǵy jańa mereke – Tuńǵysh Prezıdent kúni 2012 jyldyń 1 jeltoqsanynda alǵash ret atalyp ótkende Nursultan Nazarbaev ádeıilep Qaraǵandyǵa keldi. Dál sol kúni temirtaýlyqtardyń aldynda sóılegen ol kisi «21 jyl buryn qazaqstandyqtar búkilhalyqtyq saılaýda Prezıdentin saılaǵan edi, sonyń arqasynda men elimizdiń táýelsizdigin habarlaý múmkindigine ıe boldym. Sodan bergi ýaqytta kóz aldymyzda elimiz de, jerimiz de ózgerdi. Sizderdiń baqyttaryńyz ben ıgilikterińiz úshin odan ári de eńbek ete beremin», – dep edi.
Seksen jyl ishinde Qaraǵandy oblysy san belesti artqa tastap, óz elimiz úshin ǵana emes, birqatar memleketter úshin de metallýrgııa men ken óndirisiniń negizgi ortalyǵyna aınaldy. О́ńirimiz, sonymen qatar, ǵarysh aılaǵy retinde de álemge tanymal. Halyqaralyq ǵarysh stansııasynan oralatyn ǵaryshker-zertteýshiler bizdiń qonaqjaı topyraqqa kelip qonady. Al qazirgi ınnovasııalyq tehnologııalar zamanynda Qaraǵandy oblysy elimizde robototehnıkalardy damytýshy negizgi aımaq retinde qarastyrylyp otyr. Burynǵynyń úlkenderi sóz alsa, eń aldymen el aman, jurt tynysh bolsyn deýshi edi. Shynynda da, bastysy, zamanymyz beıbit bolsyn. Aspany ashyq halyq bárine de qol jetkizedi. Beıbit eldi basqaryp, álemge tanytyp otyrǵan dana Prezıdentimiz de Allanyń alqaýynda bolǵaı!..
Qaırat ÁBILDINOV,
«Egemen Qazaqstan» QARAǴANDY
