Bıiktiktiń qaıta oralýy

...Birese, tabany qaq-qaq aıyrylyp, qańsyǵan kól. Qaırańda qalǵan som balyqtar. Qujynaǵan shybyn-shirkeı. Qaptaǵan qurt-qumyrsqa, baqa-shaıan... Birese, ıen shól dala. Aıtaqyr... quıyn... surqııa, jeksuryn ýil. Bir top qorqaý qorǵansyz kıikti par­shalap, qanyn shashyp jatyr. Salaq­taǵan qan­dy tilderimen jer syzyp, qyńsylap, aınal­shyqtap júrgen shıbóriler. Bylaıyraqtaǵy sheń­gelderdiń arasy toly sasyq-kúzender, jylt-jylt etip, tynym­syz shaqalaqtaıdy... Bul – onyń qaıbirde kórgen túsi edi. Ol kórgen tústerin jadyna tut­paıtyn, jańǵyrtyp, álektenip jatpaıtyn. Sol túsi qurǵyry... qat­talynyp qalypty. Qan­shama «tús – túlkiniń b...» degisi-aq kelgenimen, ishteı borkemiktenip, alasuryp, jaısyzdanyp júrdi. Ol, árıne, taǵy-taǵy talaı-talaı tústerińizdi túgendep, kelmeske attandyryp salǵan. Al… myna biri – ótken túngisi júregine jyly uıalap, jan sirin jipsitip, sanasyna jup-jumsaq jaıǵasqandaı. «Aıda júr. Anasy ekeýi. Ekeýi de shat! Alla nuryna shomylǵan Aı-ana da kóńildi, ǵajap!.. Danyshpan, qart Qarataýy – О́giztaýy da osynda eken. О́giztaýy – báz-baıaǵy, ákesiniń áserli de ádemi áńgi­melerindegideı,  ertegidegideı! Tartylǵan bal-bulaq­tardyń kózderi ashylǵan; burq-sarq qaınap, tastan-tasqa tentektene shorshyp, bultyńdap, buldyrańdaı domalaıdy. – Balam, esińde me «aspandaǵy aıdy áper» deı beretiniń? – Jyp-jyly kúlimsiregen sútteı appaq anasy ǵoı. – Iıa... apa! – Bul da uıańdana kúlip, anasynyń ystyq qushaǵynda mamyraqan terbetiledi, baýyryna emirene tyǵyla túsedi. «Astapyralla! Munda qalaı jetken?» Jar salyp, dárýish júr: – Patsha tús kóripti, túsin dóp joryǵanǵa at basyndaı altyny, at-tony, syı-sııapaty bar! Qurýly turǵan dardyń da baryn umytpańdar!.. Bir úńgirden shyǵa kelgen jylan munyń jolyn kes-kestep: – Patshanyń túsinde ne kórgenin aıtsam, altynyńdy menimen bóliser me ediń? – deıdi. Bul: – Rahym etińiz... – deıdi qash­qaqtap. Sol sátinde jylan aqsa­qal­dy qarııa keıpine enip: – Men Qyzyr paı­­ǵambar edim, ııa, balam, óz boıyńnyń baı­­lyǵy jeterlik eken, aldyńnan, alda­ryń­nan jarylqasyn! – dep ǵaıyp boldy...» * * * E-e-e!?. Sonymenen... * * * Iá, sonymenen, alań júrektiń aıańy alaburtqan jeliske aýysqan, beıma­zańqy, úshinshi táýliktiń júzi edi. Kóktem de qotyrashtanyp, sepken dán tyrbyqtanyp, qylqynyp, maýsym aıy bel ortasynan aýǵan, shilde kirer alapat ottyń mazdap turǵan kezi-tin. Tal tús. Áıelim túkpirdegi qarań­ǵy bólmede tumshalanyp, men aýyz­ǵy kireberiste gazet-jýrnal aýd­a­­­rys­tyryp otyrǵanmyn. Úıde – ekeý­­miz, balalar oqýda, syrtta. Ja­ly­­­ǵyp, pysynańqyrap ta, «qoı… jurt qatarly myzǵyp alaıyn», dedim. Edendegi taqyr tósenishke qatty jastyq­tarymdy ýmajdaı sulap, uıqy shaqyrmaqqa «Qazaq ádebıetin» qamys kemirgendeı qaıtara-qaıtara ezbeleımin. Qaraımyn, kirpik aıqasar túri joq; qaıta, jýaldyz tirep qoı­ǵandaı kózderimniń shaqyraıyp ketkeni. Bilmeımin… túlen túrtti me, álde­ne, qaraptan-qarap, elirip, joq jerde jelik jabysqandaı. Shalqamnan jatqan kúıi aıaq-qoldarymdy aspanǵa kóterip, úsh-tórt márte serpile átken­shek teptim de, yrǵyp turdym. Oınaq­taǵan kári túıedeı qýtyń-qýtyń etemin. Muzdatqyshqa jetip baryp, saýsaqtarymdy qaıshylaı suǵyp-aq jiberip… Ol raıymnan tez qaıttym. Gra­fındegi qaınaǵan jylymyq sýdan lyqyldata jutyp, qımas qý serigim sıgarymdy qulaǵyma qystyra, tyqyrshı tysqa umtyldym. …Dala – órt! Kún – sheńberiniń shyrqaý sheginde – tastóbeńde sháń­gekke ilingendeı salbyrap, shaqshıyp, aqılana toqtap qalǵan; qumǵa bók­ken máshıneniń gaz bergenindeı, lapyldaǵan jalynyn yshqyna úr­leıdi. Tunshyǵa shıqyldaǵan shó­jeler, oqta-tekte yzyńdaǵan shybyn­dar, zyńyldaǵan aralar, tosyn ǵyrqyldaǵan alaqanattardan ózge tirshi­lik ataýlynyń ıisi sezilmeıdi. Kógeris bitken qan-sólsiz sazaryp, demin ishine tartqan. Ábden ońyp, jıdip, úlbiregen shyt matadaı  óńsiz aspanda shoqyp alar qylaý kórinbeıdi. Úıdiń aldyndaǵy órilgen júzimderdiń kóleńkesi – aýasy qurǵaq qart ta áz Qarataýymnyń etek baýraıy... Shyp-shyp tershitip, tańdaı-tanaýyńdy qýyra qaqtaıdy. Áıteýir, ázirge beımálim bir ózgeristiń ny­shany baıqalatyndaı ma? Áne-mine, taǵatsyzdana, ýaqyt-sátin kútip te turǵan­daı ma?.. Tylsym tynyshtyqty qora jaq­tan qylqyna qaqyldaǵan – jún-jurqadan tap-taza, syp-sıdań mekıen taýyqtardyń ishterindegi túr-turpatyna qaramastan qaǵynǵan biriniń ashy úni qaq aıyrdy. Oǵan úzdige qoqaqtaǵan qotyrash qoraz qosyldy. Búksheńdeı úıge súńgip, jınap qoıǵan salqyn sýdan quman toly alyp shyqtym. «Jandary bar ǵoı… obaldaǵy-aı!?» Temir tumsyqtaryn baqa­sha kergen taýyqtardyń bastary qyl­tyldap, tamaqtary qylq-qylq etedi; súp-súıir súıek tilderin shoshaıtyp alǵan. «Kim biledi... bálkim, shy­jyǵan kúnde tar torda qapastanyp, qorlanyp, bir zamandardaǵy erkin­dik­terin, keń jaıylym­daryn ańsaýda, elegizýde de bolar?..» Taban astynda taýyqtardyń aldyn­da qarabettenip, kúnáharlanyp qalsam da... pisýge shaq qalǵan juqanaq jumyrt­qalaryn tergilep, borsha-borsham shyǵyp, eńkekteı kóleńkeme oraldym. Tushynbasam da, júzimniń astynda sıgarymdy sorǵylap, serik etip, kólik kútken kósher adamdaımyn,  «jol saý­ǵalaıtyndaımyn». Kúzeý shashta­rymnyń ara-arasynan jybyrlaı jorǵalaǵan jylǵalar bet-aýzymdy aıǵyzdaı tilgilep, jelke-samaılarymnan jylystaı moınyma quıylýda. Iegimnen taqyr jerge byrt-byrt úzilgen monshaq tamshylar  qumǵa sińgendeı… Búkil qurylysym kólshiktenip ketken. Bir saýaptysy, ter aqqan saıyn saraılarym ashylyp, jeńil tartyp, ájeptáýir adamǵa uqsap-aq qalǵandaımyn. Kúnniń aptabynan múldem beıqammyn. Eshteńeńnen tipten beıhabardaımyn, «quny kók tıyn!» Alapestengen tórt-bes jyldyń qara­­sy jylystap edi, kenetten densaý­lyǵymnyń qııýy qashyp, tóbemdi qara bult torlaǵany. «Sen tur, men ataıyn» em-domshy keremet aǵaıyndar «olaı» degen, «bulaı» degen. Nebir kóńirsigen kúnderińiz, san alýan alań túnderińiz ótti-aý, shirkin, buıyrǵan. «Úı kúshik» te atandyq. «Gúrildek» edik – «sháýildekke» de aınaldyq. Qyryq kesilgen jylan­nyń kesirtkelik qaýqaryn mise qyldyq. Qudiretke «quldyq» aıttyq... Osy kún­deri ózim sezetindeımin, aıan sııaqty: «Jaıyma júrmeı el-jurttyń iship-pysh­qanyna deıin, bári, jalǵyz maǵan ǵana tirelip turǵanyndaı shaptyǵa berip­pin, aspandaǵy aımen arazdasyppyn!» I-ı-ııa ıa ıa, kúndiz ótirik kólgirsip, tún ba­lasy tynymsyz dóńbekshı bersem kerek, júıke jul­malanyp, tútelenip ket­se kerek. «Eh! ótti-ketti… qaıran kún­der qaıyr­ylmastan, endigisin aldan jarylqasyn.» …Bul – «júırik at, ótkir pyshaq, qyran qus, alǵyr tazy» degen­derińizdeı jónimen jyǵylatyn jaqsy áıelge, senimdi serikke eshteńe jetpeıdi eken ǵoı; áýeli Alla! – ish alalyqtan ada, ony-munyda sharýa­sy joq, mańdaıyma bit­ken keshirimdi de meıirimdi kem­pirimniń arqasynda ǵana aman qalǵan­daı­myn-aý, keseldiń bet-álpeti ońǵa­rylǵandaı-aý. Beıkúná beıbaq tańerteń ketedi jumy­syna elpektep, keshke keledi salpaqtap, jaltaqtap ta keledi-aý: «Osy… qaıtip otyr eken, qas-qabaǵy qalaı eken?» dep. Domalanyp júrip, ish qyp-pish qyp balalaryn baǵady; meniń mardymsyz «járdemaqym» ne turady – men de... «bir balasymyn». Sóıte tura, ótkendi ysyryp tastap, «qan ba, jyn ba, arýaq pa, áldene», qoqılanyp, aqılanyp, ysqyrynyp shyǵatyn eski ǵadet te qaıta qylań bergen. Ondaıda, áıelim baıaǵysynsha ún­demeı qutylýǵa árekettenedi. Men, jyn­danyp: «Únde!..» – aq-qarasyn aqtar, párshekte, uq; úndemegen ishke búgýshilik, qudaısyzdyq» deımin be, áıteýir… selkildep shyǵamyn ǵoı burynǵymsha. Son­daǵym: «á-á-á… otaǵasy, sizdikiniń bári kámil kórinedi, jón eken, aqylymnyń kúıken­taılyǵynan meniki múlt ketipti» degen sııaqty suranyp alardaı suı­qyltym sóz-beıbaqtardy estý ǵana eken-dá, qurǵyr. Al, anyǵyna kelsek, qudaıshylyǵyn aıtsaq, bul: «taz ashýyn tyrnadan aladynyń» – ózińdi-óziń aldarqatýdyń naǵyz bir porymy! – aqymaqtyǵyńnyń da-aý. Buǵan da mundaı quqaılaryńyzdy qalasa da, qalamasa da qabyldar kónteri pendeniń barlyǵyna, mynaý jalǵanda sheginer sońǵy soqyr qýysyńnyń qalǵanyna «myń da bir quldyq!..» «Ǵyrq-ǵyrq» etken alaqanat órik aǵashqa quıyla súńgip, qanattarymen japyraqtardy satyrlata sabalap, an­daǵaılap ótti. Arǵy jaǵynan shúıilgen ekin­shisi de sóıtti. «Daýys­taryn-aı... bálelerdiń!» Jan ushyra ǵyrqyldaǵan jeksuryn alaqanattar osy tirlikterin birneshe dúrkin qaıtalaǵan. «Tegin emes?..» Erikkenge – ermek, jelikkenge – sebep. Endi, bar zeıinimdi órik aǵashyna aýdar­­dym. Moıynymdy ystanbaýsha sozǵy­lap, árli-berli buraǵyshtaımyn. Alaqa­nattar taǵy da bir márte shúı­likkende, dáý sary ala ury mysyq órilgen júzimge sekirip tústi. «Á-á-á, myqtym, sen ekensiń ǵoı soıqaqtap júrgen. Jetpeı tur eń?..» Alaqanattar órik aǵashynyń bu­taq­tary janasqan shatyrdyń qýy­syna uıa salsa kerek. Sary ala my­syq ta aýlanyń buryshyndaǵy alabotanyń arasyna balalaǵan. Ekeý­leriniń de ańdyǵandary – et, keı-keıde qaryz-paryzǵa ákelgen jarym-jarty jilik qyzylyńdy sýy sorǵysyn dep jaıyp qoısań, kózińdi ala bere, qaǵa jóneledi. Ási­rese, ala­qa­nattiki joıqyn! Tórt kó­zińdi baqyraıtyp qoıyp-aq jaı­paı­dy, túkti de talǵamaıdy!.. «Sazaı­la­­ryńdy bir Alla bergir, biriń ólip, biriń qalmaǵyr, alapester, jebirler!» …Joq-jerde órik jegim kep ketpesi me. Júzimderdiń tý syrtynda sereıip turǵan jalǵyz túp sary óriktiń qol jeterlikteriniń jeıtinin jep, qaına­tatynyn qaına­typ, «qazanǵa» jaqyn­dap qalǵan. Qytyq-jelik, elirý esersoq­tyqqa ulasqandaı. Bir qarasam, óriktiń túbinde turmyn. Sary óriktiń basqa órik aǵashta­rynan ózgesheligi, tek jemisiniń iriliginde emes, butaqtary shanshyla, úkilene ósedi, – sypyrǵynyń basyndaı. Bul beıbaq aǵash jastaý, tákappar da edi. Bujyr-bujyr diń butaqtarǵa alaqandarymdy jelimdeı japsyryp, jerden keýdelik tustaǵy ashalardyń birine aıaǵymdy laqtyra astym. «Áýp!» dep serpile, ashaǵa shyqtym. Tizelerim dyz-dyz etkendeı. Osy mezette baryp tolyqtaı túsinip-túısingendeımin – ózimniń ne istemegimdi? Minez… úkili úmit qalýshy ma edi: «Á-á-á… kári tarlan, baıaǵyda ne quz-jartastarda arqardyń quljasynsha qoqyraımap pa eń?! Ne nán aǵashtarǵa «Tarzan» fılmindegi keıipker sekildi órme­­lemep pe eń?! Solaryńdy, – «jyn­dy jelge baǵyshtaǵandaı», – as­falt­ta ónip-ósken bala-shaǵańa, ótken-ketkenge jyrlap ta otyrýshy eń…». Men lypyp eki-úsh butaq kóteril­­genimde, jer men eki ara­lyq­ta kózge kórin­beıtin bir qyl úzilgendeı-di. Endi tizelerim ǵana emes, búkil denem dýyldap, shaptarymnyń aralyǵy dyzyldap, tóbe shashtarymnyń aqyraıyp sala bergeni. Salmaqsyzdanyp, úlpek tıse ushyp-aq keterdeımin… «Jorǵalap qyrat-qyr­qalarǵa, baı­pańdap baspaldaqtarmen kóp qa­batty úılerge, zyrǵyp lıftimen «Qa­zaqstan» qonaq úıiniń 25-qabatyna kóterilgeniń túk te emes eken ǵoı. Qandaı ǵajap!.. Táıiri, kosmostaǵy kosmonavtaryńnyń óz­deriniki ne? Olar­dyń temir jumyrtqaǵa qamalyp alyp, qalqyp qana júrgendikteri… Bolyp-tolǵandardy tipten qoıshy!?.» Árqaısysy balanyń judy­ryǵyndaı, menmundalaǵan sary órikterge qol jet­kizý úshin taǵy jarym-jarty butaqty tabanǵa basý kerek. Bir sát kúdikti oılar arbap ótkendeı. «Jo-joq, ondaı kári tar­lanyń men emes!..» Degenmen, alǵa­shynda nemquraıly silteı salǵan «bissi­millámdi» qaıtadan baıybymen úsh qaıy­ryp, joǵaryǵa qyran kózderimdi qapysyz qadadym: «Qaı tustan tıissem eken?..» Oıpyr-aı!  kók aspan qol sozymdaı-aq, átteń, jarty shókim bult joq, áıtpese… ýmajdap-ýmajdap «úp!» deıtin. Shaptarymnyń aralyǵynyń qaıta zeńigenin jyldam qýyp tas­tap, yńyldaı-ysqyryna áýendetip alyp, butaqtardyń yńǵaılylaý birin dittedim. Top juldyzdaı shoǵyr órik kóz úıi­redi. «Dorba almaǵanymdy qarashy!? Eshteńe etpeıdi, kóıle­gimniń ishki jaǵyna jiberemin. Sóıtpeýshi me edik, baıaǵyda…». Osy qalpymda, men, jerden múldem qııandap, ońasha, tamasha, basqa bir álemde turǵandaımyn. «Ke-re-met!.. Aspan – alaqanyńda. Tek… sha­qyraıǵan kúnge qolyń batpaıdy-aq». …Men, tipten de órik jegim kep ólip bara jatqan joqpyn. «Máre – pyr­tyldatyp úzý-aý… áıteýir.» Bir qolymmen jas butaqty syǵymdaı qysa ustap, ekinshi qolymmen qyz­ǵylt-sary altyn órikterdi kóıle­gimniń ishki jaǵyna súńgite ber­dim. Bir ýaqytta, qolymnyń ushyn ysh­qyna soza bergenimde, ystanbaýym­nan kóılegimniń etekteriniń bosap ketkeni. Bir qolym butaqta, bir qolym­nyń ushy órikte, aıaqtarymnyń ushtary da astymdaǵy balǵyn butaq­qa tıer-tımes, eki ortada qalt-qult ilinip turǵan jelbaý denem ańdaý­syzda satyr-sutyr sabalanǵan jabaıy dybystardan úrkip te ketip – ushqanym!.. «Shúkir!..» Bul jaǵy da eske­rilgen ǵoı, denemdi kókónis ósken jumsaq atyz­dar­ǵa laqtyryp úlgerip­pin. Erte egilgen, shóp basyp, uıys­qan mamyq pomıdor­lardyń ústine qulappyn, – qusha­ǵyna alypty jaryq­tyqtar. Tentek órik aǵa­shynyń qara berish egeý qabyqtary men butaq­tarynyń piste tikenekteri ústi-basymdy shıedeı etipti. Alla ábúıir berip, beti-basym aman, synǵan-shyqqannan da saý sııaqtymyn. Tek, ish-qurylysym… basqa bir belgisiz jaq­tarǵa qaraı aýnap, aýyp ta adasyp ta ketkendeı me? «Meıli… eń bastysy – jelbýaz ińkár-kóńil jaıyn­da ǵoı!..» «Qulaı bilý de – óner!» Shúkir, taǵy da. Kezinde sambońyzdy da, basqańyzdy da kórgenbiz ǵoı, onyń ústine, jolaı butaqtarǵa soqty­ǵysqan bar, bir-ekeýin ile túsken bar… jambasqa jaılyraq kelse kerek. «Á-á-á… jaman emes, kári tar­­lan! Qulaýdyń da qulaýy bar. Osy kún­dergi qaraptan-qarap isinip-kep­ken tóbeshik bermes japalaqtar qulap kórsinshi! Sol qulaǵandarynan qaıtyp turmasyn. Beıshara, bos-keýdeler! «Ush­paq osy, bolǵannyń jóni osylaı» dep qalbańdap júr­genderi – qaı jerde jal­pań eterleri, qaraý qaryndarynyń qan-jyn­dary qalaısha aqtarylary qaperlerine de kirmeı. «Boq domalatqan – bes kúndik qońyz! Tifáı, kápir, bet­terińe!..» …Ishten shyqqan áıelim kerile-sozyla esinep, dúr silkinip alyp, shaıtan jáshiktiń tetigin basty. «Habardyń» 5-tegi jańalyqtary endi bastalǵan eken. Bul degenińiz: «ekindige áli erterek, kún jaryqtyq – «sepken adal dánge de, aram shópke de, jaqsyǵa da jamanǵa da birdeı» – kúshinde, qaınap tur!» degen sóz. «Qaınaı bersin… qaınaı bersin! Biz de kem soǵyp jatqan joq-py-e-e-zz! Sor­ly emes-pe-e-e-zz!.. Qudaı qalasa.» Áıelim bıpyńdaı basyp, muzdat­qyshqa bardy. Esigin ashyp, ári-sári qara­ǵyshtap turdy da... tars japty. Ústin­degi grafınnen bokalǵa shoryldatty… Men úndeı qoımaǵan soń, ózi til qatty: – Fý-ý-ý… aýa qalmapty ǵoı! Qaı­tip jatyrsyń… burqyratyp, kók tútinge oranyp?! Jaqsy-jaqsy tús-túlkishekter kórip, jaıly-jumsaq turǵany, qulshynyp turǵany aıdan anyq-aý – shymshym tanaýyn shıyryp, shal­qalaqtap, bolyp tur. Jaı, teginnen-tegin, fason qyp qana emes, kózińiz... ásirese, ashqaraq ta ynsapsyz bógde kóz oqys búlinerlikteı-aq jaırap tur: qyp-qyzyl sháıi halatynyń aldyn aıqara ańqıtyp tastaǵan; uzynsha ádemi shashyn kól-darııa jaıyp jibergen; omyraýy kórikshe kóterilip-basylyp, bult-bult etken aq sazandaı – baltyr-sandary lyp-lyp kúmis jarqyl shashady; betteri alaburtyp, kózderi oınań-jaınań qaǵady… «Oıda-joqta, kópe-kórineý, birdemeden... dámeli de me ózi? Oı, káz­zap-oı! – naısap-oı! Qoıa tur, sál sabyr, qo­ryqpa, pálem – qur qalmaısyń… qurǵaq qalmaısyń álem.» Men eshteńe sezbegensip: – Unap jatyr… – dedim, súlesoq, ázil-shyny aralas, «meni qashan baıqar ekensiń» degendeı. Jaryqshaq únim sezik aldyrdy ma, jaıraǵyrym – «kelisti kórkinen tabanda aırylyp qalyp» – kánigi barlaýshydaı aıaqtarynyń ushtarynda syrǵyp kelip, eski dıvannyń shetine, úırenshikti jaıyna jaıǵasty. Demin ishine tarta, urlana, bet-poshymymdy birneshe qaıtara súzgilep ótti de: – Tynyshtyq pa?.. – dedi mút­táıimsı, mına izdegen saperdaı da asa bir saqtyq­pen. – Jaman shalyńdy kosmonavt bolýymen quttyqtap qoısań qaıter-di?! Meniń tarǵyldana, dúńkildeı shyqqan daýysym onyń sezigin aıǵaqtaı túskendeı. Beıkúná boıjet­kenniń álpetindeı – betterim de qalqyp-kólkip, alqyzyldana jalaý­latsa kerek. Endi ol, birshama ańy­raıyp qalyp baryp, – jańa álgide-ǵanaǵy keremet kúıimen birjolata qaıyr-qosh­tasyp, – arǵy-bergime kádimgideı jana­shyrlyq keıippen shuqshııa úńildi: – Aýyrǵannan saýmysyń? Saý jatys pa? Ne bop qaldy taǵy da… taban astynda?! Mynaý ne… jyrym-jyrymyń shyǵypty ǵoı!? – Aıttym ǵoı, – ázirge aıdyń bergi betinen… barlap qana qaıttym. El-jurt ornynda, eserlerge sabyr berip, amanshylyq bop jatsa, arǵy astyn da adaqtap, ózine de qonaq­tarmyz áli. Kóresiń… qara da tur! Men eriksiz, ártistene kúlgensi­genimmen, aýzymdy toltyra toqtyq­pen, baıbat­shalyq keıippen baıan­dadym-aý kó­rgen-kósegenderimdi, «eren erlik­terimdi». Bolǵan jaıtqa qanyqqan áıelim, erte kóktemgi darııadaı jaıylyp, jaıpap kep bersin: – Aýrýmyn-aýrýmyn dep ábden erigip bitkensiń! Úırenip alǵansyń daıyn­ǵa! Jumys isteseń kórer em aǵashqa órme­legenińdi!? Kúshińdi kórsetpeısiń be odan da… asyp-tasyp bara jatqan!? Elýge kelgende qaı esiris… estigen jurt ne deıdi-á, a-á?!. «Já, jaqsy boldy, jeńildep, jumsaryp, bosap qalatyn boldy beıbaq! Sonysy kerek maǵan da, – birazǵa deıin qulaǵyma beıbitshilik ornap, tynysh júretin. Áıtpese... qulap jatyp kúle­tin kúldi-badam jurtyń-purtyń, qo­qaıyń-noqaıyń kerek edi!? Taǵy da, túkirgenim!..» «Jo-joq!.. Qudaı saqtasyn, ondaı kópshilikke kúl shasharlyqtaı kúpirshilikten, tákapparlyqtan. Qaı nárseniń de óz orny, shegi-shekarasy bar. Tákapparlyq sheginen shyqqanda kesirlikke, kisápirlikke ulasady. Ol degenińiz, «Qudaı emespin» dege­nińizben – qosaq qosýshylyqtyń dáp ózi bolyp shyǵady. Munyń ekinshi aty – menmendik nemese órkó­kirektik,  sasyqkókirektik te. Mine... bizdiń kóp aǵaıynnyń aýrýy, bolma­ǵyrlyǵy; eldiń de keseli, ońba­ǵyrlyǵy – osy. Adamzattyń basty qasiret­­teri­niń biri osy! Al, meniki... «jalǵan qudaı­shyldarǵa – shyn Qudaıyn kózderine shuqyp turyp dáleldep kórseteıin!» deýshilikten ǵana ǵoı...» Men, oqta-tekte ókpe-baýyrym­nyń sýyra solqyldatqanyn, jaýy­rynymnyń astynyń naızasha súńgilep, júregimniń tepsine tepirek­tegenin elep te, eskerip te jatqan joq edim. Qaıta, bul múshelerimniń – basqalarynyń da, taǵy… nelerimniń de bar ekendigine, jalpy, oıda-joqta ózimmen qaıyra qaýyshqanyma qýanyp, tipten masaırap, telegeı tolaıyp ta jattym. Qudaıdyń keń­digine razylanyp, qudiretiniń shek­sizdigine myń-san qul­dyǵymdy ba­ǵyshtap ta bildirip jattym. ...Kún ekindiden áldeqashan aýyp qalǵanymen, shilde kirer aptap shap­tyǵyp, áli de ot búrkip turǵan-dy. Biraq-ta, qalaı degenmen de, so-o-o-naý shyǵys tustan, qart ta áz Qarataýymnyń tóbesinen qylań bergen kóńildi qońyrqaz bulttar birte-birte tastúıindenip, qanattaryn serpip, osylaı qaraı shólirkegen egistik alqapty qaraýyldaı, asyǵa-aptyǵa, búırekteri búlkildeı, sýyt bet alyp qalǵan mezgil de edi. Keremet bir shaq edi!.. Igilik ÁIMEN