Fızıka pánin oqytý erekshelikteri

Ýaqyt aǵymyna saı memlekettik ustanym bilimdi urpaq ósirý bolyp sanalady. Qashanda ozyq oı, tyń tájirıbe kórsetýmen erekshelenetin Nazarbaev zııatkerlik mektepterinde fızıka páninen bilim berý zamanaýı syndarly teorııaǵa negizdelgen tásilmen júzege asady. Maqsat – oqýshynyń pándi tereń túsiný qabiletin damytý, alǵan bilimin synyptan tys, kez kelgen jaǵdaıda tıimdi paıdalana bilýin qamtamasyz etý. Bul maqsatty júzege asyrý úshin pán muǵalimderi problemalyq (Problem-based learning) jáne zertteý arqyly oqytý (Inquiry Learning) tásilderin qoldanady. PBL tásili oqýshynyń oılaý qabiletin damytýǵa baǵyttalǵan. Oqýshy zertteý júrgizý arqyly jańa materıaldy meńgerip, tájirıbe júzinde de bilimin damytady. Ári jańa talapqa saı saýatty túrde salıqaly tájirıbe jasaýǵa úırenedi. Bul Blým taksonomııasyna sáıkes oqýshylardyń bilimdi meńgerý dárejesin 75 paıyzǵa deıin arttyrýǵa múmkindik beredi. Negizi oqýshynyń eńbegin ba­­ǵalaý oqytý men oqýdyń m­a­ńyzdy bir bóligi bolyp taby­la­dy. Qalyptastyrýshy taraý boı­y­n­sha jıyntyq, ishki, syrt­qy jıyntyq baǵalaýy oqý­shyǵa oqý maqsattaryna saı belgili bir daǵdyny júzege asy­rý­ǵa, óz bili­miniń qaı deńgeı­ge kó­te­­ril­genin anyqtaýǵa múm­kin­­­­dik beredi. Mu­ǵa­lim men oqý­­­­shy ara­syn­daǵy baı­lanys oqý­­shy­nyń ózi­ne degen se­nim­in nyǵaı­tady. Oqý barysyn­da pikirimen sanas­atynyna, máse­le­ni sheshýde pikirleri esepke aly­natyndyǵyna kózderin jet­ki­zedi. О́zindik bilim alý deń­geıin anyq­taıdy. Birlesip tal­qylaýǵa bo­latyn suraqtar aýqymyn ke­ńeı­tý, oqýshynyń mektep pen oqý­ǵa degen jaǵymdy kóz­qa­ra­syn qa­lyptastyrady. Oqýshylardyń oqý daǵ­dy­larynyń damýyna yqpal etý úshin túrli ádebıetterden, ǵa­lam­tor kózderinen shaǵyn má­tin­der alynady. Ony taldaý arqyly oqý­shylardyń kom­mýnıkatıvtik daǵdylaryn je­tildirip, ıgergen bilimderin ómir­de qoldanýǵa úıretemiz. Fızıka­lyq quby­lys­tar­dy ǵyly­mı tilde baıandaýǵa jat­­tyq­­­tyramyz. Mysaly 7-sy­nyp­­ta «Fızıkalyq shamalar jáne ólshem­der» bólimindegi «7.1.1.1 fı­zıkalyq qubylystar, fı­­zı­ka­lyq shamalar jáne ól­shem birlikterge mysaldar kel­tirý» oqý maqsaty boıynsha qa­­lyptastyrýshy ba­ǵa­laý júr­gizý úshin oqýshylarǵa Jer tý­ra­ly shaǵyn mátin usy­na­­myz. Oqý­shylar mátindi oqyp, on­­­da­ǵy fızıkalyq sha­malar, qu­­by­lystar men uǵymdardy ta­­ba­dy. Mysal retinde qa­lyp­tas­­tyrýshy baǵalaý usynamyz. Aı­talyq, Jer – Kún júıesindegi Kún­nen ári qa­raı sanaǵanda úshin­shi ǵalamshar adam­­zattyń tir­shilik etetin besigi. Jer ellıpstik (sobyqshaly) orbı­ta boıymen sekýndyna 29,765 km jyl­­d­amdyqpen 149,6 mln km orta­sha qashyqtyqta 365,24 ortasha kún táýligi ishinde Kúndi bir ret aı­nalyp shyǵady. Oqýshylardyń bilý jáne tú­si­ný daǵdylaryn qalyp­tas­ty­­rýǵa baǵyttalǵan, qubylys, zat, dene, fızıkalyq shamalar, ól­shem birlikteri boıynsha tú­sinik­terin ajyrata bilýge usyn­ǵan osyndaı úlgidegi tapsyr­ma­lar testik tapsyrmalarǵa qa­ra­ǵan­da, ıgergen bilimderiniń jat­tan­dy bolmaı, qoldanbaly sıpatta bolýyna jaqsy múm­kin­dik beredi. Qazirgi zaman mektepteriniń tú­lekterine joǵary dárejedegi qu­zyrettilikke ıe bolý, óz beti­men ómir súrý jáne kásibı shy­ǵar­­­­mashylyq turǵydan daıyn bo­­­­lý talaby qatań qoıylady. Son­­­­­dyqtan túlekterge mektep qa­by­­rǵasynda alǵan daǵ­dy­lary kez kel­­gen jaǵdaıda ta­bysty bolýǵa kó­­mektesýge qyz­met etýi tıis. Zııat­­kerlik mek­tepter túlekteriniń ada­­mı qundylyqtary joǵary bo­­lyp, ózderin eliniń patrıoty re­­tin­de tanyta bilýleri qajet. Olar – úılesimdi damyǵan, deni saý, ózin ózi damytýǵa jáne shy­ǵar­ma­shylyqqa umtylǵan, syn tur­ǵysynda oılaıtyn jáne pro­blemalardy sheshe alatyn azamattar. HHI ǵasyrdyń ja­han­daný jaǵdaıynda oqý­shy­lar­dyń problemalardy sheshý­de, taldamalyq, tanymdyq daǵ­dy­la­ryn damytý, synı turǵyda já­ne shyǵarmashylyq oılaýyn, bilim­de­rin óz betinshe úılestire bilýin já­ne aqparattyq keńistikte baǵ­dar­lanýyn damytý mańyzdy bolyp tabylady. Joǵary synypta fızıka pánin aǵylshyn tilinde sheteldik árip­testerimizben komandalyq oqy­tý arqyly iske asyramyz. Bul bizge úsh tuǵyrly til saıasa­tyn júrgizýge, oqýshylardyń pán­di oqytýdaǵy akademııalyq til­di qoldaný daǵdylaryna, lek­sıka-termınologııalyq tir­ke­s­terdi qoldanýdaǵy ke­der­gi­ler­di jeńýine, oqý­shy­lar­dyń ózin­dik qabilettiliginiń joǵary deń­geıine qol jetkizýine jaǵdaı ja­saýǵa múmkindik beredi. Búgingi tańda joǵary ınte­l­lekt óte qundy. Sebebi, ja­han­daný jaǵdaıynda mem­le­­ke­ti­­mizdegi ındýstrııanyń, eko­no­mıkanyń alǵa jyljýy zııatker, shyǵarmashyl adamdardyń sa­nyna baılanysty bolmaq. Táý­el­sizdigimizdiń tuǵyry bıik bolyp, memleketimizdiń órkendeýi biz­diń qazirgi shákirtterimizdiń bi­lim dárejesine baılanysty bo­latyny taǵy anyq. Sondyqtan ustazdar qaýymy oqýshylardyń sapaly bilim alýyna, ǵylym jetistikterin meńgerýlerine óz úlesimizdi qosa bermekpiz. Eráli BIJANOV, Jazıra IMANBAEVA, Taldyqorǵan qalasy fızıka-matematıka baǵytyndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebi fızıka pániniń muǵalimderi Almaty oblysy