Korrýpsııa júgendelip keledi

El bolyp eńsemizdi kótergenimizge, táýelsizdigimizdi alyp, barsha álemge tanylǵanymyzǵa nebári jıyrma bes jyl ýaqyt ótti. Bul tarıh úshin az ýaqyt bolsa da, sol bir táýelsizdik alǵan ýaqytta dúnıege kelgen sábıler qazirgi tańda bir-bir otbasynyń ákesine, anasyna aınalyp, bir-bir shańyraqqa ıe bolyp otyr. Dana babalarymyz eldikti qalyptas­tyrý baǵytynda kóptegen danalyq sózder qal­dyryp ketken bolatyn. «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joq» degen naqyl sózdi tý qylyp usta­ǵan Tóle bı, Qazybek pen Áıteke bıler qara qyldy qaq jaryp, týra joldan aınymaǵan. Soǵan oraı «El bolamyn deseń besigińdi túze» degen jaqsy sóz bar. Týra joldan aınymaı, jas memleketimizdiń irgesin nyǵaıtýǵa árbir Qazaqstan azamaty úlesin qosar bolsa, damyǵan 50 el emes, al­ǵashqy ondyqtan kórinerimiz aqıqat. Ol úshin Elbasy tarapynan memleketimizdi nyǵaıtý jolynda jasalyp jatqan ómir­lik mańyzy joǵary baǵdarlamalar men jobalardy qoldaı otyryp, qaterli indet – sybaılas jemqorlyqpen kúres jolynda «bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp» iske kirisýimiz qajet. Búginde qoǵamnyń bas aýrýyna aınalyp otyrǵan jemqorlyq sózi (corruptio) latyn tilinen aýdarǵanda «satyp alý» maǵynasyn beredi. 1989 jyly álemniń damyǵan 37 memleketi halyqaralyq bıznestegi jemqorlyqqa qarsy kúres týraly konvensııaǵa qol qoıdy. Qazaqstan sol konvensııaǵa qosyla otyryp, 1998 jyly 2 shildede TMD elderi arasynda alǵashqylardyń biri bolyp «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres týraly» Zań qabyldady. Qazaqstan Respýblıkasynyń zańna­ma­laryna sáıkes, sybaılas jemqor­lyq qylmysqa, negizinen, laýazymdy qylmystar jatatyny belgili. Jalǵan aqparat berý, eki taraptyń ymyrashyldyq áreketi jáne qyzmettik laýazymdy jeke bas múddesine paıdalana otyryp qyzmettik jalǵandyq jasaý, para berý, alý tárizdi ister qazirgi qoǵamnyń keseli. Sondyqtan qoǵam dertine aınalǵan sybaılas jemqorlyqpen kúres bir nemese eki adamnyń qolynan kelmeıtinin, munymen búkil qoǵam bolyp kúresý qajet ekendigin Elbasymyz halyq aldynda az aıtyp júrgen joq. Buǵan qosa, sybaılas jemqorlyqpen kúresý maqsatynda kóptegen baǵdarla­malar men qaýlylar shyǵarylyp jatyr. Atap aıtar bolsaq, Qazaqstan Res­pýblıkasy Prezıdentiniń 2009 jylǵy Jarlyǵy negizinde «Qazaqstan Respýb­lıkasynda qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúresti kúsheıtý jáne quqyq qorǵaý qyzmetin odan ári jetildirý jónindegi qosymsha sharalar týraly» qaýly shyǵarylyp, Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti 2011 jyly Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl jónindegi 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan salalyq baǵdarlama bekitti. Al 2014 jyly Prezıdent Jarlyǵy­men «Qazaqstan Respýblıkasynyń 2015-2025 jyldarǵa arnalǵan sybaılas jem­qor­lyqqa qarsy strategııasy» bekitildi. Bul bes bólimnen turatyn baǵdarla­mada ózekti máseleler qamtylǵan. Ási­rese, baǵdarlamadaǵy «Túıindi baǵyttar, negizgi tásilder jáne basym sharalar» atty bóliminde Qoǵamdyq baqylaý ınstıtýtyn engizý tarmaǵy qarapaıym halyq arasynda qyzý qoldaýǵa ıe bolýda. Demek, nátıje de joq emes, bar. Bir maqtanatyn jerimiz, halyqaralyq sa­rapshylardyń baǵalaýynsha, Qazaqstan sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmettiń deńgeıi jóninen postkeńestik keńistikte aldyńǵy orynda keledi eken. Bul, árıne, qýanarlyq jaǵdaı.  Sábıt PÁRMENQUL, Otyrar memlekettik arheolo­gııa­lyq qoryq-mýzeıi arheologııa jáne tarıhı eskertkishterdi qorǵaý bóliminiń meńgerýshisi