Atajurtqa ańsarymyzdy arttyrdy (Elbasy kitaby týraly pikirler)

Paıǵambarymyz Muhammed Mustafanyń (Allanyń oǵan ıgiligi men salaýaty bolsyn) «Bireýdi jaqsy kórseń, onyńdy bildirip qoı» degen hadısi bar. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly Dala ulaǵattary» kitabyn oqyp shyqqannan keıin osy hadıs oıyma oraldy. Nursultan Ábishuly «qalyń eli – qazaǵyn» shyn súıgen jan ekenin paıymdadym. Bul perzentiniń el-jurtyna aqtarǵan shynaıy syr-sezimi, bildirip jatqan lebizi eken.        – Men úshin elimdi damyǵan memleket­terdiń sapyna turǵyzyp, sanatyna qosý­dan úlken maqsat joq, – deıdi Elbasy. Shúkirshilik, Qazaqstan búginde álem­degi áleýetti elý memlekettiń ishin­de. Endi ozyq otyz eldiń qataryna kirýge nyq senimmen qadam basyp keledi. Biz, Qyrǵyzstanda mekendep qal­ǵan qazaqtar, meıli, tym jyraqta bolma­saq ta, atajurtymyzdan bizdi shekara bólip tur. Túpti elimizdiń tútini túzý ushyp jatqanyna táýbe etemiz. Túpki otany­myzdaǵy qajyrly halqy­myz­dyń ıgi­likteri, eńseli Elbasy­myz­dyń júr­gizip otyrǵan baısaldy saıasaty bi­zdiń atajurtymyzǵa qushtar­ly­­ǵy­­myz­dy arttyrady. Osydan bes jyl buryn Dúnıejúzi qazaqtarynyń besinshi quryltaıyna Qyrǵyzstan delegasııasynyń quramynda Astanaǵa barǵanymda ózim kýá bolǵandaı, Elbasy forýmdy ashyp, sózin aıaqtaǵan soń, minberden túsip zaldaǵy elmen qol alysyp sálemdesti. Sonda Elbasymen amandasýǵa ińkár bolǵan shet elderden kelgen baýyrlastarymyzdyń qýanyshy áli kúnge deıin kóz aldymda tur. Bizdiń kóńilimizdi ózgeshe burǵany kitaptyń «Qıyrdan kelse qandastar» dep atalǵan tórtinshi bóligi boldy. Munda shet elderde turyp jatqan qazaqtar, olardyń elge oralýy, kóshi-qon máseleleri qozǵalypty. Elbasynyń «Shet elderdegi baýyrlarymyzdyń ónerin, ádebı murasyn, halyqtyq qolónerin, ata kásibin damytýda arnaıy jumystar júrgizip kelemiz. Bul – adamı kapıtaldy Otanǵa oraltýdyń oń qadamdarynyń biri. Bul qadam jańylmaıdy, shekara jabylmaıdy. Uly kósh jalǵasa beredi. О́ıtkeni, álemdegi bar qazaq – bir qazaq», – degen sózderi bizdiń kókeıimizge qondy, mereıimizdi kóterdi. Iá, Prezıdent Nursultan Nazarbaev ózi Tóralqa tóraǵasy bolǵan Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵynyń uıytqy bolýymen shet elderde, onyń ishinde Qyrǵyzstanda turyp jatqan qazaqtardyń ana tilin, ulttyq salt-dástúri men máde­nıet­in saqtap qalýda aýqymdy ister atqarylyp jatyr. Elbasy kitabynda atamekenine saǵynysh pen súıispenshilikke toly per­zent­tik pák peıilderin sarqymaı saq­taǵan­dary úshin shet elderdegi baýyrlas­taryna alǵysyn aıtypty. Qyrǵyz­stan qazaqtary da Elbasyna atalyq qam­qor­lyǵy úshin rızashylyǵyn bildiredi.  Erǵalı ABDIKAIMOV, Qyrǵyzstan eli assambleıasynyń quramyndaǵy Qyrǵyzstan qazaqtary qaýymdastyǵy tóraǵasynyń orynbasary Bishkek

О́ner týraly óreli sóz

Qazaqstan Respýblıkasy­nyń Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń «Uly Dala ulaǵattary» týyndysy túpsiz muhıttaı tereń oıymen tań qaldyrady. Oqýǵa jeńil, tili kórkem. Qazaqtyń anadaıdan aına bulaqtaıyn jarqyrap jat­qan marjan sózine tánti bolasyń. Elin qulaı súıgen kemeńgerdiń óz basynan mysal keltire otyryp jazǵan jaqsy lepesine kóńil toıa­dy. Aq qaǵazǵa júgingen – ar-ımannyń aldyna júgingenmen birdeı dep jatady ǵoı. Qalam qur attaı qurdan-qur júıtkı jónel­meıdi. Abaı: «Kóńildegi kórikti oı aýyzdan shyqqanda óńi qashady», – dep eskertedi. Bataly erden ataly sóz týady. Ataly sózge arsyz ǵana talas qylady. Elbasy úshin keýdeńdi shynaıy maqtanysh sezimi kerneıdi. Uly júrek lúpili kitaptyń ár jolynan sezilip, keýdeńdegi jıilegen dúrsilge ulasyp jatady. Ár sózi ǵaqlııa, ǵıbratqa toly aqyl-keńes. «Oqýdy qoıǵan adam oılaýdy qoıady». Bul – Elbasynyń eskertýi. Azattyqtyń alǵashqy jyl­dary el úshin buryn-sońdy kórmegen sony súrleý sııaqty edi. Sondyqtan ilkide bulyńǵyr kóringen. Biraq soǵan qarap tutas rýhanı ómir esh budyrsyz ótti deý shyndyqqa janaspaıdy. Halqymyzdyń tarydaı shashylǵan tarıhyn taspıyhtyń tasyndaı móldiretip tizip jınaý sol kezde qolǵa alynǵan bolatyn. Aıdar taǵylǵan ataýly jyldar birinen keıin biri úzilissiz jalǵasyp jatty. Aqyr-aıaǵy byltyr Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy­­men shashaqtalyp kómkerildi. Endi, mine, el Táýelsizdiginiń shırek ǵasyr­lyq merekesiniń qarsańynda turmyz. «Eger biz memleket bolyp tur­ǵy­myz kelse, ózimizdiń mem­lekettigimizdi uzaq ýaqytqa meń­zep qurǵymyz kelse, onda halyq­tyń rýhanııatynyń bastaý­laryn túsingenimiz jón». Túgel baǵdarlamaǵa júk bolar­lyq tııanaqty tujyrym. «О́nerliniń eńsesi bıik, bási baǵaly», – degen joldardy oqyǵanda kún kózindeı tóbeńnen eljireı tóngen ata-ana elestep ketedi. Qulaq túbinen: «О́ner esiktegi basyńdy bala kúnińnen tórge shyǵarady, al eseıgende esil basyńdy bosaǵaǵa súıreý – ózińnen», – dep sybyrlap turǵandaı. О́rlik te – erliktiń bir túri. О́nerde júrgen jas óren, ór bol, biraq keń bol. О́zimshildik te, kúndestik te qaýipti. О́ner adamynyń quddy ar-ojdan Kodeksi dese bolǵandaı. Sypyra jomartsyp toı jasap, taıly-tuıaǵymyz qalmaı sypyrylyp barǵanda dombyra esiktiń kózinen syǵalap qalsa, kimnen kóremiz. Áýleki áýenge ózimiz aq ter, kók ter bolyp jer tepkilep bılep júrip, qazaq ánderiniń jaýharlary kózi jáýdirep bosa­ǵa­da tursa, aıypty kimge taǵasyń. Mundaıda: ulttyq mádenıetimizge qamqor bolý, onyń bolmys-bitimin saqtaý – halyqtyǵymyzǵa syn,- dep suńǵyla sóz qozǵaǵan Elbasynyń bıik parasaty men tereń paıymyna tánti bolmaı kórińiz. Urpaǵyń uran qylsa, qane. О́reli sóz shapaǵyn shashty. Abaı: «Sóz túzeldi, tyńdaýshym, sen de túzel», – demeıtin be edi. Dáýletkereı QUSAIYNOV, Batys Qazaqstan oblystyq mádenıet, arhıvter jáne qujattama basqarmasynyń basshysy

Bardy baǵalaǵannyń baǵy artyq

Elimizdiń búgingideı mamyrajaı zamanǵa jetýi týraly oı júgirter bol­saq, qazaqtyń órshil aqyny Juban Mol­daǵalıevtiń «Men qazaqpyn myń ólip, myń tirilgen» degen, qanatty sózge aınalǵan óleń joldary júregińdi terbeıdi. Tórt túlikpen janyn asyraǵan halqymyzdyń ulan-ǵaıyr jerine kóziniń suǵyn qadaǵandar talaı ret tozdyryp, qurtyp jibererdeı kúıge túsirdi. Patshalyq Reseı baýyryna tartqandaı kóringenmen esik kózindegi qulyndaı kórdi, kózine ilgen joq. Kedeıdi teńestirem degen Keńes úkimeti kezinde ashtyq pen repressııadan qynadaı qyryldyq. Jaýlyq bolmaǵanda 40-45 mln halyq bolýymyz kerek edi. Áıteýir, Alla jarylqap qolymyz táýelsizdikke jetti de jolymyz ońǵaryldy. Biraq, Táýelsizdik bizge ońaı kelgen joq. Elbasymyzdyń «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «Uly Dala ulaǵattary» eńbegin oqyp otyryp, tarıh tereńine taǵy da súńgidik. Keshe kim edik, búgin kimbiz? Elbasy­nyń kitabynan úzindi keltireıik. «1992 jyldyń kúzindegi AQSh-qa alǵashqy saparym kezinde Birikken Ulttar Uıymynyń Bas Assambleıasynda álemdik minberde birinshi ret baıandama jasaǵanda, kúlli dúnıe júzi bizge «mynaý qandaı el, bular kimder, qandaı maqsaty bar, bolashaǵy qandaı?» degen saýaldar kerneýinde otyrdy. Tosyrqap ta, jatyr­qap ta otyrǵandar boldy. Biraq biz jas­pyz dep jasqanyp, jolymyzdan jańylyp qalǵan joqpyz. Ol tusta biz álemdik órkenıet kóshine qosylǵan jańa memleket bolǵany­myzben, arǵy túbimiz tarıh tereńinde jatqan, ulttyq qundylyqtary bar ulaǵatty el ekenimizdi aıtýǵa múmkindik taptyq. Álemdegi eń úlken aýmaqtardyń birin alyp jatqan jurt ekenimizdi bildire otyryp, jeri baıdyń – eli baı ekenin de jatqa jetkize túsindirdik. Shańyraǵy­myz­dy shaıqaltpastan, baılyǵymyzdy eseleı alatyn el ekenimizdi az sózben uǵyndyrdyq. Oǵan da mine, shırek ǵasyrǵa jýyq ýaqyt ótti». Sol ýaqyt kóshinen beri tarıhymyzdy tarazylaǵanda keıbir memleketterdiń ǵasyrlap ótetin jolyn az ǵana ýaqytta basyp ótken ekenbiz. Keshe ǵana qazaq degen ult túgili Qazaq­stan degen memleketti estip, kórme­gen elderdiń búgin­de qaı-qaısy da ardaq tutatyn elge aınal­dyq. Elbasy­myz jańa shyǵarmasynda táýel­siz­­diktiń tal besi­ginde terbelgen halqy­myz­­­dyń ósý joldaryn álemdegi saıası jańa­lyq­­tar úrdisimen baılanystyra otyryp áńgimeleıdi. Nursultan Ábishuly Nazarbaev – Qazaq­stan­dy órkenıetti elder kóshine qosýmen qatar álemdegi beıbitshilik pen turaqtylyqty saq­taý­da da orasan eńbek sińirip, dúnıe júzi saıa­sat­ker­leriniń sanasatyn tulǵasyna aınaldy. Qazaqstannyń ósý satylary jaıly tolǵa­nys­­tan halqymyz alatyn taǵylym úlken. Son­dyq­tan, barymyzdy baǵalaı bileıik degim keledi. Baıdýlla QONYSBEK, Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Qurmetti azamaty, Qazaqstannyń Qurmetti jýrnalısi  Ońtústik Qazaqstan oblysy