О́mir boıǵy armanymdy jazǵan eken

Bul eńbekti oqyp shyǵyp, mem­lekettik tilge qatysty taraýlardy qaraı otyryp, «E, Elbasy meniń ómir boıǵy armanymdy jaz­ǵan eken» degen oıǵa keldim. Elbasynyń til týraly aıt­qanynan áli asyryp aıtqan adam joq. Memlekettik tildiń máselesi kóteriletin jerde «Qazaqtyń óneri barmaqtyń basynda, tildiń ushynda» degen sózdi jıi qoldanyp júretinmin. Sóıtsem muny da aıtqan Memleketimizdiń basshysy eken. Buryn da qazaq tiliniń sózi sóılenetin jerde aýzymyz jetkenshe shyryldap, aıtýdaı aıtyp kelemiz, jazýymyzda da kemistik joq. Biraq «Uly Dala la­ǵattarynda» osynyń bári son­shalyqty tolǵanyp, tebirenip, jetemizge jetkizilip, kúızelip te jazylǵan joldardy oqyp, júregim ezildi. Janym aýyrdy. О́ıtkeni til týraly sóz − eń jandy jerimiz ekenin Elbasymyz aıtyp keledi. Táýelsizdiktiń ózi bizge ońaı­lyqpen kelmegen bolsa, tilge memlekettik mártebe berilýi ólsheýsiz syı ekenin sanaly qazaq túısinedi. Biraq úlken qyzmet atqaryp otyrsa da, ana tiliniń haline júrdim-bardym qaraıtyndar áli jetkilikti ekenin Elbasymyz jazyp otyr. «Halyqtyń kóz aldynda jaýapty qyzmetterde otyrǵan qazaqtardyń ózderi memlekettik tildi mensinbeıdi» degen joldardy aıyzym qanyp oqydym. Biraq aınalaıyndar-aý, myna jahandaný zamanynda qazaq tiline ózimizdiń janymyz ashyp, ózimiz jalaýlatyp, ózimiz jarqyratpasaq, kim onyń syrttan kelip kósegesin kógertedi? Elbasy da osy kitapta, bárine kináli ulttyq namystyń azdyǵy ekenin aıtypty ǵoı. Men Elbasyn jan-dúnıem­men túsinemin, saıasatyn qol­daı­tynymdy, parasatyna bas ıetinimdi eshqashan jasyrǵan emespin. Alaıda janyma tıetini, osy til máselesine kelgende nege bir judyryqtaı jumylyp, memlekettik tilde bir kisideı sóılemeımiz? Kim kelip bizdiń aýzymyzdy jaýyp jatyr? Bul kitapta táýelsizdikke deıin de til úshin kúres pen teketirester júrgeni jazylǵan. Táýelsizdiktiń óne boıyndaǵy tildi damytý úshin júrgizilgen bastamalar da, baǵdarlamalar da qamtylǵan. «Qazaqtyń bolashaǵy – qazaq­tyń tilinde», «Qazaq qazaqpen qazaq­sha sóılessin» degendi de aıtqan Elbasy. Bul kitabynda sonyń bárin retimen eske túsiripti. Munyń bári meniń janyma óte jaqyn jaǵdaıattar bolǵandyqtan, osy taraýdaǵy Elbasynyń qasıetti til aldyndaǵy jaýapkershiligin, jan tebirenisterin sezemin. Sodan beri ne ózgerdi dep suraq qoıady avtor. Utqanymyz, umytqan tusymyz, tipti utylǵanymyzdy da aýyr da bolsa moıyndapty. Elbasy jahandaný jaǵdaıynda jalǵyz tilmen qala almaıtynymyzdy da bilip otyr. Endi tildi saqtaıtyn da damytatyn da − qazaqtyń shuraıly tili qalyptasqan orta, qazaqtyń óneri. Elbasy jazyp otyrǵandaı, qazaq tiliniń qanyq boıaýlary sińgen – halyq ánderi. Menińshe, tildi damytýǵa mádenıet salasy da, óner adamdary, myna siz ben biz, barshamyz jaýaptymyz. Endeshe aǵaıyn, til máselesine kelgende memlekettik tilge tilekshi bolaıyqshy. Osy aıtylǵandardyń kiltin taýyp, qazaq tiliniń ǵumyryn baıandy eteıikshi. Ana tili árkimniń ózi úshin kerek bolsa, memlekettiń tili uıys­tyrýshy negizgi faktor. Al biz keshegi nebir Alash arystary armandap ótkendeı, qazaq tilin Ata Zańmen tórge shyǵardyq. Endi qazaq tiliniń ǵumyry ǵasyrdan ǵasyrlarǵa jetip, til shattyǵy tarqamasyn, mundaı baqyt ortaımasyn máńgilik deıtin bolsaq, onda bizge úlken taban­dylyq kerek. Sondyqtan da atalmysh týyndydan men ózime keregimdi taptym, talmaı aıtyp júrgen armandarymdy oqydym. Asyly OSMAN, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri   ALMATY