Otandyq týrızmniń olqy tustary qandaı?

Qazaqstan – tabıǵı resýrstar men paıdaly qazbalarǵa asa baı el. Bizde Mendeleev kestesindegi elementterdiń barlyǵy bar. Tabıǵat bizge jeti qat jerdiń qoınaýyndaǵy baılyqty ǵana emes, sonymen qatar, kózge ásem kórinetin alýan túrli relefterdi de syılaı salǵan. Buǵan endi ejelgi saq, ǵun, úısin zamandarynan beri sabaqty jibi jalǵasqan tamyry tereń tarıhymyz ben san ǵasyrlar boıy órken jaıyp kele jatqan mádenıetimizdi jáne etnogra­fııamyzdy qossaq, ulan-baıtaq jerimizdi Eýrazııa endigindegi tálimdi týrızm ortalyǵyna aınaldyrýǵa ábden bolar edi. Negizi, bul taqyryptaǵy áńgimeniń kóterilip júrgenine biraz ýaqyt bolyp qalǵanymen, oǵan qatysty jumystar, ókinishke qaraı, sol sóz júzinen áli tym kóp ilgeri jyljyp kete qoıǵan joq. Al bul salany damytý bolashaqta jurttyń ózin ózi jumyspen qamtý máselelerin sheship alyp, mundaǵy shaǵyn jáne orta bızneske keńinen óris ashýǵa múmkindik bergen bolar edi. Sebebi, týrızm aldaǵy onjyldyqtar bederinde elimizdiń ekonomıkasy ósýine yqpal etetin birden-bir sala bolýy tıis. Týrızm – jumys oryndaryn qurý, tómengi jáne orta bilikti qyzmetkerlerdi jumys ornymen qamtý, ekonomıkany jan-jaqty damytý. Ol áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń mańyzdy tetigi bolyp tabylady. Mundaǵy básekelestikte artyqshylyqtar durys paıdalanylsa, ol bul ındýstrııaǵa tikeleı tartylǵan kólik, baılanys, qurylys, aýyl sharýashylyǵy sııaqty 32 salany damytýǵa tikeleı nemese janama áser etýi múmkin eken. Týrızm qazirgi tańda álemniń kóptegen elderi ekonomıkasynda mańyzdy ról atqarady. Jer sharyndaǵy árbir 11-shi jumys orny týrızm negizinde qurylǵan. Álemniń jıyntyq ishki jalpy óniminde týrızmniń úlesi 9,4 paıyzdy quraıdy. Bul 6,8 trln AQSh dollary kólemindegi qarjyny kórsetedi. Taǵy bir mysal, Túrkııa qajetti zańna­malyq sharalar men salyqtyq jeńildikterin qabyldaý arqasynda ishki jalpy ónimniń 10,9 pa­ıyzyn osy saladan alyp, 2 mln adamǵa jumys ta­ýyp berip otyr. Al Birikken Arab Ámirlikterinde bul kórsetkish tipti 14,3 paıyzdan asyp túsip, eldegi jumys ornynyń sany 383 myńnan asyp jyǵylady. Shyny kerek, sońǵy jyldary bizde salany órkendetý kerek ekeni jıi aıtylyp júrgenine qaramastan, oǵan qaldyq qaǵıdatymen qarajat bólýshilik úrdisi toqtatylmaı keledi. Bizdegi týrızm salasynda áli kúnge deıin jumystarmen júıeli túrde aınalysatyn birtutas derbes ýákiletti organ joq. Ras, budan eki jyl buryn Memleket basshysynyń tapsyrmasynyń aıasynda Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi salany damytýdyń 2020 jylǵa deıingi tujyrymdamasyn jasap, bekitken bolatyn. Biraq odan qarqyn alyp, damyp ketken sala joq. Nege? Bizdińshe, munyń ótken joly baıandalǵannan da basqa birneshe obektıvti sebepteri bar. Qazirgi tańda salanyń damýyna kedergi keltirip otyrǵan birneshe máseleni atap ótýge bolady. Atap aıtqanda, birinshiden, týrıstik qyzmet quny áli de bolsa joǵary, ekinshiden, týrızm ınfraqurylymy qalyptaspaǵan, úshinshiden, kórsetiletin qyzmet dárejesi tómen, tórtinshiden, vıza júıesi men kóshi-qon tártibi kúrdeli, besinshiden, charterlik áýe tasymalyna qatysty da problemalar bar. Al bulardyń báriniń basynda otandyq týrızmdi nasıhattaý isi bizdiń qajet etkenimizden kóp tómen ekendigi tur. Munyń aldynda osy másele salany damytýdaǵy basty kedergilerdiń biri ekeni retinde aıtylǵan bolatyn. Endi sol sóz jalǵastyrylar bolsa, eń aldymen ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń otandyq týrıstik ındýstrııanyń jaǵdaıyn jaqsartý jóninde úılestirilgen qandaı da bir aıqyn is-qımyl jospary joq ekenin aýyzǵa alar edik. Sondyqtan, jýyq ýaqyt sheńberinde syrttan keletin jáne ishki týrızm kólemin ulǵaıtý esebinen turǵyndardy jumyspen qamtý, memleket pen halyq kirisiniń turaqty ósimin qamtamasyz etý úshin básekege qabiletti týrıstik ındýstrııa qurý kezek kúttirmeıtin mindet bolǵany abzal. Munyń birinshi qadamy óńirlik deńgeıde jappaı jeke týrızm basqarmalaryn qurýdy qolǵa alý bolsa kerek. Bul rette Úkimet pen jergilikti atqarýshy organdar salanyń tartymdylyǵyn arttyrý úshin vıza rejimin, kóshi-qondy jáne sheteldikterdi tirkeýdi ońaılatyp, quqyqtyq tártipti, densaýlyq saqtaýdy jáne sanıtarlyq-gıgıenalyq jaǵdaılardy baqylaýǵa alýdy kúsheıtýi, «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń arnasynda shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektilerine kredıt berý sharttaryn jeńildetýi, memlekettik-jekemenshik seriktestik pen ınvestısııalyq preferensııalar berý tetikterin jetildirýi tıis. Serik PIRNAZAR, «Egemen Qazaqstan»