Táýelsizdik deklarasııasy – taǵylym alar tarıhymyz

Yntymaqtastyqtyń eýrazııalyq kópiri

Qazaqstan halqy bıyl tirshilik­tiń qaı sala­syn­da bolsyn aıryq­­sha ser­pilis ústinde. О́z táýelsizdi­gin eselengen qulshynys­pen tuǵyr­­landyryp, jahan júzin­­degi úlgi tutar mem­leketke aınalýy Qazaq eliniń bıik murattar jete­ginde eken­digin aı­ǵaq­­taıdy. Meni erekshe qýan­­tatyny, halqy­myz­dyń beıbit jáne alańsyz ómirin qamtamasyz etý másele­siniń únemi birinshi kezekke qoıylyp kele jatqandyǵy. Bul kúni keshe qabyldan­ǵan Táýel­sizdik Dekla­rasııa­syn­da oryndy atap kórsetildi. Deklarasııanyń ón boıynan Qazaq­stan­nyń álem tynyshtyǵyna baǵyt­talǵan 25 jyldyq qyzmeti kórinis taýyp otyr. Bul jóninde qazaqstandyq úlginiń balamasy joq ekendigi de aıqyn. «Qazaqstan ıadrolyq qaýipsizdik reı­tınginde eń qaýipsiz elderdiń qataryna kiredi. Prezıdent N.Nazarbaev Qazaq­standy elimizdiń ulttyq múddelerine nuqsan keltirmesten ıadrolyq qarýsyz memleketke aınaldyrý jónindegi tarıhı mańyzdy mindetti sheshe bildi.1991 jyl­ǵy 29 tamyzda Elbasy Semeı ıadro­lyq polıgonyn japty. Qazaqstan Prezı­denti óz eliniń ǵana emes, sondaı-aq, búkil adamzattyń taǵdyry úshin ózine jaýapkershilik ala otyryp, álemdik deńgeıdegi saıasat­ker retinde tanyldy», degen sóz­der Deklarasııanyń tarıhı mańyzyn arttyra túsedi. Atalǵan qujattyń Táýel­siz­digimizdiń 25 jyldyǵy qarsańynda qabyldanýy alańsyz tirshiligimizdiń baıandylyǵyna senim qalyptastyrady. О́ıtkeni, biz keler kúnderden jaq­sylyq kútken, sol úshin aıanbaı eńbek etip, úlgili kúres júrgizip otyrǵan halyqpyz. Biraq, ýa­qyt aǵymy, jahandyq teketires asyl oılardyń arnasyn joıqyn tolqyn­darmen terbetip turǵany da málim. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń: «Bar­­sha adamzat HHI ǵasyrǵa jahandyq yn­ty­­maqtastyqtyń jańa dáýiri retinde úmit artty. Biraq búginde bul elestiń saǵymǵa aınalýy yqtımal. Álemge taǵy da qater tónip tur jáne onyń aýqy­myn eskermeýge bolmaıdy», dep ashyq aıtýy sondyqtan. Munyń astarynan joı­qyn zardaptardy baıqaýǵa bolady. Mıllıondaǵan bosqyn­dar, qalalardyń qıraýy, qundy tarıhı eskertkishterdiń joıylýy – osynyń bári ádettegi kóri­niske aınalýda. Ekonomıkalyq sank­sııalar men saýda-sattyq maıdany da qalyp­ty qubylys bolyp otyr. Jaý­ger­shilik pıǵyl búkilálemdik aýqymdaǵy qasiretke aınalýy ábden múmkin. Buǵan eshqashan jol berýge bolmaıdy jáne munda Qazaqstannyń belsendilik róli arta túspek. Qarapaıym halyq, onyń ishinde dáriger retinde bizdiń de teledıdardyń kúndelikti habarlarynan janymyz túr­shigetin jaǵdaıǵa jettik. Muny musyl­man álemimen tikeleı baı­la­nys­tyratyndar da jeter­lik. Bul pıǵyldyń múl­dem teris ekendigin, ony óz paıdasyna jaratý­dyń jaqsylyqqa alyp kel­meıtindigin Elba­sy­myz­dyń bıik min­ber­li sózderi­nen, Táýelsiz­digi­mizdiń 25 jyl­dy­ǵyna arnalǵan Dek­la­rasııa jol­darynan baıqap otyr­myz. Biz buǵan kúmánsiz qosy­lyp, qoldaý bildiremiz. Bul rette, Deklara­sııa­da «Qazaqstan óńirlik jáne jahan­­dyq prosesterdiń belsendi qatysý­shysy bola otyryp, halyqaralyq qaýip­sizdikti nyǵaıtýǵa qomaqty úles qosýda. «Eýropaǵa jol» memleket­tik baǵ­darlamasyn júzege asyrý Qazaq­stannyń Eýropanyń jetekshi memleketterimen áriptestik pen yntymaqtastyqtyń barynsha joǵary deńgeıine shyǵýyna jol ashty. Qazaqstan yntymaqtastyqtyń eýrazııalyq kópirine aınaldy» dep jazylýy mereıimizdi ósiredi. Jalpy, álemdik deńgeıdegi ıgi keli­simderdiń, yntymaqty túsinistiktiń arqasynda búgingi jetistikterge qol jetkizip otyrǵanymyzdy umytýǵa bolmaıdy. Elbasynyń sózine súıenip aıtsaq: «HH ǵasyrdyń ekinshi jarty­synda ıadrolyq qaýipsizdik jónindegi tabysty kelissózderdiń nátıjesinde AQSh pen Reseıdiń ıadrolyq arsenal­dary aıtarlyqtaı qysqarǵan bolatyn. Bes ıadrolyq derjava atom qarýyn sy­naý moratorııin jarııalady jáne ony ustanyp keledi. Planetany joıyp jiberý qateri edáýir azaıdy. Qaýip­siz­­dik­tiń óńirlik júıesin qurý úde­risi jedeldedi». Sonymen qatar, Elbasy­myzdyń bul kúrestiń ońaı bolmaǵa­nyn «erozııa» degen medısınalyq termın­men baılanystyrǵanyn este saqtaýymyz kerek. Men kópjyldyq eńbek ótili bar dáriger bolǵandyqtan «erozııa» deıtin keseldi emdeýge bolatynyna senemin. Onyń joldaryn bizdiń Prezıdenti­miz halyqaralyq bedelimen aıqyn­dap kórsetip te berdi. Iаǵnı, adamzatqa «HHI ǵasyr: soǵyssyz álem» atty keń aýqym­dy baǵdarlama qajet ekendigi talas týdyrmaıdy. Osynaý qarapaıym da túsinikti qaǵı­dat­tyń tarmaqtary Táýelsizdik Dek­­­larasııasynda tarata aıtyldy. Muny, Qazaqstan halqy ǵana emes, alyp derjavalardyń basshylary, halyq­aralyq bedeldi uıymdardyń jetek­shi­leri, tanymal saıasatkerlerdiń qoldap otyrǵanyna qýanyshtymyz. Biz júzi jarqyn halyqpyz. Sondyqtan, jaq­sy oılardyń jeteginde bola bermekpiz. Bolat JANÁDILOV, ardager dáriger, Kókshetaý qalasynyń qurmetti azamaty Aqmola oblysy  

Bilim salasyndaǵy bıikterimiz bir tóbe

Parlament palatalary­nyń birlesken otyrsynda qabyldanǵan Deklarasııada táýelsizdik jyldaryn­da elimiz­diń bilim berý sala­synda jetken jetistik­teri saralanyp kórsetilgen. Osy ýaqyt aralyǵynda egemen elimiz álemdik bilim berý keńistiginiń bel orta­sy­nan oryn aldy desek, artyq aıtqan­dyq emes. Al bul tek aıtýǵa ǵana jeńil der edik. Mundaı bıikke jetý úshin eń aldy­men oǵan qajetti jaǵdaılar men alǵy­shart­tar jasalýy kerek bolatyn. Solaı boldy da. Sapaly bilim berý kókjıegi odan ári kóterile tústi. Ony qalyp­tastyrýdyń sheshimi men kilti tabyldy. Osy arqyly otandyq bilim berý júıesi jańa jańǵyrtylǵan saty­ǵa kóterildi. Osy jetistikterdiń bári táýel­sizdik jyldarynyń úlesine tıedi. Táýelsizdik Deklarasııasynda mem­le­kettik saıasattyń basym baǵyt­tarynyń birine aınalǵan bilim berý isindegi jetistikterimiz­diń keń aýqymda kórinis tabýy osy salanyń basy-qasyn­da júrgen áriptesterimizdi bir serpiltip tastady. Ashy­ǵyn aıtqanda, elimiz­degi orta, arnaýly jáne jo­ǵa­ry bilim berý jelisi táýel­­siz­dik tusynda túbe­geıli ózge­risterge tap bol­dy. Osy oraıda táýel­sizdik­tiń taǵy bir je­mi­si Elba­sy­­myz­dyń tike­leı bas­ta­­masy­men quryl­ǵan daryn­dy bala­larǵa ar­nal­ǵan lıseı, gım­­nazııa jáne maman­dan­dy­rylǵan mek­tepter júıe­­si deýge bo­la­dy. Osy arqyly tulǵa qa­lyp­tastyrý isindegi alǵashqy qadam­dar­dy mektepterden bastaýǵa jol ashyldy. Táýelsizdik jyldarynda keńestik dáýirde toqyraý jyldary dep aıdar taǵylǵan tusta bási men mártebesi túsip ket­ken otandyq ǵylym júıesin jetil­dirý­ge keń múmkindikter týǵy­zyldy. Bir sózben aıt­qanda, ǵylym eldegi áleýmettik-ekono­mı­ka­lyq jańǵyrtý­larǵa óz úlesin qosýy tıis. Ǵylymı izdenister men ja­ńa­lyqtar ón­di­risti órkendetýdiń bir tetigi men tut­qasyna aınala almasa – mun­daı ǵylym­nyń quny kók tıyn. Degenmen, Mem­leket bas­shysynyń otan­dyq ǵylymdy qol­daý jónindegi Úkimet basshysyna bergen jaýap­ty tap­syr­masy arqasynda búgin­de ǵylym deńgeıi keńeıip keledi. О́z kezeginde soń­ǵy ýaqytta ǵalymdarymyz ashqan ǵy­ly­mı jańalyqtar óndiris tıimdiligin kóterý­ge jol asha alǵanynyń ózi bir mártebe. Álemdik adamı damý normalarynda eresek adam­dardyń saýattylyq deńgeıi, adam deńgeıi ındeksi jáne zııat­ker ultty qalyptastyrý degen uǵym­dar bar. Eger osy ólshemderdi kóterýge jáne ony turaqty túrde qalyptas­tyrý­­ǵa jaǵdaılar týǵyzylmasa, bular esh ýaqyt­ta órkenıetti elder men mem­leket­­ter­diń qataryna qosyla almaıdy. Ári esh­qandaı básekege de tótep bere almaı­dy. Bul arada aıtaıyn degenim, Táýel­siz­diktiń 25 jyldyǵyna arnalǵan Deklara­sııada bul kórsetkishter boıynsha Qazaq­stan­nyń álemdik tizimniń alǵashqy úshtigi­ne kiretini kórsetilgen. Biz osyndaı jetistik­terimizdiń qadir-qasıetine tereń boılap, ony baǵalaı alyp júrmiz be? Máseleniń bir mánisi osynda bolsa kerek. Sondaı-aq, Prezıdenttiń tikeleı qoldaýy arqasynda «Bolashaq» baǵdar­lamasymen «Nazarbaev Ýnıver­sıtet», Nazarbaev zııatkerlik mektepteri sekildi erekshe sıpattaǵy oqý oryndary jelisi qurylǵany – bólek bir áńgimeniń enshisi. Búginde osy ozyq álemdik júıeler boıynsha bilim alǵan daryndy ul-qyzdarymyz el ıgiligine óz qaıtarymyn bere bastaǵany da úlken mereı. Al respýblıkadaǵy ýnıver­sıtettik bilim berý máselesi jóninde aıtsaq, bul deńgeı tek el ordasy Astana men Almaty qalalarynda ǵana emes, sonymen birge, el aı­maq­tarynda da óse bastady. Buǵan eshkim talas týǵy­za almaıdy. Sonyń ishinde aımaqtyq joǵary oqý oryn­darynda oqytý úderisi naryq suranys­taryn eskere otyryp júrgizilýi – búgingi talaptardy tereń zertteý turǵysynan bastaý alyp júrgenine kýámiz. Túıip aıtqanda, Táýelsizdik Deklara­sııasynda kórsetilgen elimizdiń bilim men ǵylym salasyndaǵy jetistikteri aldaǵy ýaqytta óziniń órisin odan ári keńeıte túsetinine senim mol. Aqserik ÁITIMOV, Qazaqstannyń ınnovasııalyq jáne telekommýnıkasııalyq júıeler ýnıversıtetiniń rektory ORAL

О́rkendi elge óris keń

Arqanyń tórinen boı kótergen, ajaryna aıbyny saı, bul kúnderi álem kóz tikken arý Astananyń kimniń usynysymen ómirge kelgenin, irgetasy qalaı qalanǵanyn halqymyz aına-qatesiz bilip otyr. Álemdik saıasat qubylyp turǵan almaǵaıyp zamanda Qazaq eliniń qan tamyrlary toǵysqan júregi ispetti bas shaharymyzdy baıtaǵymyzdyń kindiginen, strategııalyq mańyzdy orynnan turǵyzý ıdeıa­syn batyl kótergen – Táýelsiz Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti, tuǵyrly saıasatker, kóregen Kóshbasshymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaev ekenin parasatty halyqtyń álde­qashan paıymdaǵany da qapysyz shyndyq. Eń bastysy, Prezıdentimizdiń el astanasyn Almatydan kóshirý týraly ıdeıasynyń strategııalyq turǵyda durystyǵyn bılik basyndaǵylardan bastap, jalpy zııaly qaýymnyń deni túsindi. Alaıda, olar ótpeli kezeńniń daýyly ótinde shatqaıaqtap turǵan ekonomıkamyzdyń dármeni qalaı jetpek dep kúmánmen qarady. Bul ıdeıanyń durystyǵyn múldem túsinbegen áldekimder ertegige balap, dańǵazalyqqa sanap, mıyǵynan kúlip júrdi. Ondaılar óz oılarynyń tym ushqarylyq bolǵanyn arada bes-alty jyl ótpeı-aq bolashaq Astananyń kúrdeli qurylys nysandarynyń kókke órleı bastaǵanyn óz kózderimen kórgende ǵana bilip, uly ıdeıaǵa eriksiz moıynusyndy. Al ekonomıkalyq qarymymyzǵa, áleýetimizge senbegenderdiń kúmáni bir jaǵynan oryndy edi. Alaıda, «Patshada júz kisiniń aqyly bar» degendeı, bilimdilik, aqyldylyq, meıirbandyq, batyldyq sııaqty san qasıet bir basynan tabylatyn Elbasynyń óz-ózine senimdilik qasıeti bárinen de basym tústi. Nursultan Nazarbaev tek kelbetti Astana ǵana turǵyzǵan joq, Táýelsizdiktiń 25 jyly Deklarasııasynda atap kór­setkenindeı,  elimizdiń búkil órkenin alǵa súıredi. Qazaq elin nebári 25 jylda 200 jyldyq órken bıigine kóterdi. Álemdegi damyǵan 30 eldiń qataryna jeteledi. 90-jyldary Keńes Odaǵy ydyrap, bizben birdeı táýel­sizdikke qol jetkizgen ózge respýb­lıka­lar ultaralyq qatynasty retteı al­maı jatqanda, bizdiń elimizdiń 130 ultyn «bir atanyń balasyndaı, bir qol­dyń salasyndaı» yntymaq-birlikte us­tap, TMD elderinde ǵana emes, álem halyq­taryna úlgi kórsete bilýiniń ózi N.Nazarbaevtyń kemel saıasatkerliginiń arqasy edi. Sondaı-aq, Nursultan Nazarbaev Qazaqstanda ǵana emes, álemdik saıasatta orny bólek tulǵa ekeni halyqaralyq deńgeıde moıyndaldy. Álemdi altybaqan alaýyzdyq jaılaǵan búgingi tańda búlingen elderge árkez araaǵaıyn bola bilý arqyly da zor bedelge ıe bolyp keledi. Toqsanynshy jyldardyń basynda-aq Taýly Qarabaq janjalyn retteýge araaǵaıyndyq jasap, salıqaly saıasatker ekenin álemge tanytqan edi. Sodan bergi 24 jyl ishinde halyqaralyq talaı bitispes daýdy sheshýge mámilegerlik jasap, álem beıbitshiligin bekemdeý isiniń bel ortasynan kórinip júr. Yntymaq, bereke atty bolashaǵy zor uly da ulaǵatty isti Elbasymyz elimiz táýelsizdikke qol jetkizgen al­ǵashqy kúnnen bastap tý etip kóterdi. Qudaıy qoldaǵan, buryn­nan bereke-birligi jarasqan kópultty respýblıka halqyn Táýelsiz Qazaqstannyń kók baıraǵy astyna berik toptastyra bildi. Bul rette osy saıasattyń uıytqysy bolǵan Qazaqstan halqy Assambleıasyn qurýy óz jemisin berdi. Eń bastysy, Qazaqstan halqy Assambleıasy atynan Parlamentten 9 oryn berilýi elimizde jasap jatqan ár ult ókilderiniń memleket bıligine óz ókildikterin qatystyrý arqyly teń quqyq ıelenip otyr. Elbasymyz Qazaqstan halqynyń yntymaq-birligin nyǵaıtýdyń syrtynda qazaq ulty máselesin de óz ornyna qoıa bildi. Osy ólkeniń baıyrǵy ıesi qazaq degen halyqtyń myńdaǵan jylǵy tarıhy, mádenıeti baryn tanytý arqyly úsh ǵasyrlyq bodandyq zamanda kómeski tartqan ulttyq sanamyzdy jańǵyrtyp, ulttyq rýhymyzdy asqaqtatty. «Mádenı mura» baǵ­dar­lamasy aýqymynda umyt bolǵan salt-sana, ult­tyq qundylyqtarymyz qalpyna keldi. Ult tilin mem­lekettik til dárejesine kóterdi. Qazaq únin alǵash ret muhıttyń arǵy betinen estirtti. Al taǵdyr tálke­gimen álemniń ár túkpirine tarydaı shashylyp ketken qandastarymyzdy táýelsizdiktiń eleń-alańynda qara­shańyraqtaryna shaqyryp, baýyrmaldyq tanytty. Nátıjesinde, alys-jaqyn shetelderden 1 mıllıon aǵaıynymyz atajurtymen qaýyshty. Úzben QURMANBAIULY Astana  

Jasampazdyq joly

«Tolǵan el – tolyqsyǵan kól» deıdi. 25 jyl – tarıh ólshemi úshin az ǵana ýaqyt. Al Táýelsizdik alǵan el úshin ár sekýnd – syn sáti. Mine, osy synǵa toly shırek ǵasyrda tórt qubylamyz túgendeldi. Shekaramyzdy delımıtasııalap, demarkasııaladyq. Irgemiz bútindeldi. Alys-jaqyn sheteldermen terezesi teń el retinde sóılestik, baılanys ornattyq. Barys-kelis kóbeıdi. Integrasııalyq ıgilikter ıgerildi. Shetel ınvestısııasy keldi. Halyqaralyq bedeldi uıymdarǵa múshe boldyq. Únimiz kúlli tarapqa jetti. Úndeý jarııaladyq. Ajal apanyna aınalǵan Semeı synaq polıgonyn jaýyp, halyqaralyq qoǵamdastyqty atomdy beıbit maqsatta ıgerýge, ıadrolyq qarýdan bas tartýǵa shaqyrdyq. Iаdrolyq joıqyn arsenaldan bas tartqan Qazaqstandy tórtkúl dúnıe izgi, beıbit el retinde tanydy. 25 jyldaǵy beıbitshilik saıasatyn nyq ustanǵan elimizge degen senimniń kórinisi bolar, BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi bolyp saılandyq. EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesin ótkizý jas memlekettiń jaýapkershiligine júktelýi de elimizdiń eńsergen jetistikteriniń enshisi bolyp tabylady. Osy sııaqty 25 jyldyq mejede qol jetkizgen ıgilikter men jetistikterdiń barlyǵynyń bastaýynda Elbasy Nursultan Nazarbaev tur. Memleket basshysynyń jańa turpatty, myǵym memleket qurýdaǵy róli men ólsheýsiz eńbeginiń Táýelsizdik Deklarasııasynda aıtylýy zańdylyq. Bul ótkenimizge sholý, búginimizge tııanaq, erteńimizge jiger bergen qujat boldy. Táýelsiz Qazaqstanda táýelsizdik qundy­lyqtary qalyptasty. Bul – ultymyzdyń densaýlyǵy, bilimi hám áleýeti. Atalǵan salalarda joǵary jetis­tikter­ge jetý úlken eńbekti, qajyr-qaıratty qajet etedi. Tuńǵysh Prezı­dentimizdiń álemniń túkpir-túkpirine jasaǵan memleket­tik saparlarynyń nátıjesinde biz dúnıe júziniń jaqsylyq­taryn kórdik, kóńilge toqydyq, damý­dyń qazaqstandyq modelin qalyp­tastyrýǵa umtyldyq jáne bul áreketimiz belgili dárejede nátıjesin berdi. Aıtalyq, elimizde zııatker urpaqty qalyptastyrýǵa múmkindik beretin mektepter men ýnıversıtetter ashyldy. «Bolashaq» baǵdarlamasy jahannyń jaýhar bilimimen sýsyndaýǵa joldama berdi. Mundaı múmkindik álemniń damyǵan elderiniń ózinde berile bermeıdi. Sol sııaqty zamanaýı medısınalyq ortalyqtar boı kóterip, dárigerlerimiz sheteldegi densaýlyq saqtaý ortalyqtarymen qarym-qatynas ornatty. Ult saýlyǵyn ulǵaıtýǵa arnalǵan resýrstar men áleýmettik jobalar keńinen qanat jaıdy. Táýelsizdik Deklarasııasynyń Parla­menttiń qos palatasynyń birlesken otyrysynda qabyldanýy da Táýelsizdiktiń 25 jyldyq mereıtoıy qarsańyndaǵy memleketimizdiń búgingi mártebesin qalyń halyqqa jetkizý údesinen tabyldy. Qazaq halqy «Talqy – elge paıda, tamshy – jerge paıda» deıdi. Sondyqtan, Táýelsizdik Deklarasııasy – qazaqstandyqtardyń halyqshyl, memleketshil retindegi rýhy men jigerin janı túsetin ózekti qujat deýge bolady. Zýmrad DÚISENBAIQYZY, Zaısan aýdandyq ishki saıasat bóliminiń basshysy Shyǵys Qazaqstan oblysy

Táýelsizdik shejiresi

Parlament palata­lary­­n­yń birlesken oty­ry­­syn­da qabyldanǵan Qazaq­stan Respýblıkasy Təýel­siz­diginiń 25 jyldyǵyna arnal­ǵan Deklarasııasy bú­gingi kúnniń serpilis beretin oqıǵasyna aınaldy. Bul «Táýel­sizdik alǵan 25 jyl biz­­diń elimizge, maǵan ne ber­di?» degen ár qazaq­stan­dyq­­tyń kókeıin­degi saýalǵa naqty, tushym­dy jaýap der edim. Mine, Táýelsizdik alǵan ýaqyttan bergi 25 jylda tutas bir urpaq dúnıege keldi. Olar qazir joǵary oqý oryndaryn bitirip, bir-bir mamandyq ıesi atanyp, elge qyzmet etip júr. Olar qyzyl ımperııanyń qursaýynda qalyp, tilimiz ben dinimiz aıaqasty bolǵan, jerimizdiń asty-ústindegi baılyq Máskeý jaqqa shıkizat bolyp artylatyn ýaqytty kórgen joq. Táýelsizdik jyldary ana tili­miz óristedi, ımandylyqqa bet burdyq, aqtań­daqtarǵa toly tarıhymyzdy jańa kózqaraspen qaıta qaradyq. Qysqasy, óshkenimiz janyp, ólgenimiz tirildi. Osy­nyń barlyǵy da Deklarasııada Táýelsizdik jyldarynyń shejiresindeı baıandalǵan. Táýelsizdik qolǵa tıgenmen Qazaqstan búgingideı tórtkúl dúnıege birden tanyla qalǵan joq. Elimiz qıyndyqtarmen betpe-bet keldi. Memlekettiń saıası jolyn, usta­ny­­myn tańdaý óte kúsh jigerdi qajet etti, so­nymen qatar, ekonomı­kalyq forma­sııa óz­­ge­rip, josparly ekonomıkanyń orny­na naryq keldi. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń syndar­ly saıasaty eldi aldy­­men osyn­­daı tyǵy­ryq­tan alyp shyq­ty. Sa­ıası are­naǵa shyqqanyna 25 jyl ǵana bolǵan Qazaq­­stan qazir búkil dúnıe júzine tanymal, iri derjavalar sanasatyn elge aınaldy. Deklarasııadan Qazaqstannyń 25 jylda júrip ótken jolyn kóremiz. Onyń barlyǵy da Nursultan Nazarbaevtyń qajyrly eńbeginiń arqasy ekeni aqıqat. Elbasy biryńǵaı saıasatqa ǵana mán bergen joq, ol «aldymen – ekonomıka, sosyn – saıasat» degen ustanymda boldy. Sondyqtan eldiń óndirisin damytyp, halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartý úshin qanshama baǵdarlama júzege asyryldy. Jyl saıyn Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýlarynda aldaǵy atqarylar isterdi halyq bilip otyrdy. Qazaq­stannyń álemniń eń joǵary damyǵan 30 eliniń qataryna kirýdi maqsat etip qoıǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasy jańa sıpat­taǵy strategııalyq qujat bolyp tabylady. Qazaqstan búginde osy Strategııada aıtylǵan joldan adasqan joq. Ekonomıka serpindi damý ústinde. Tek shıkizatqa artylmaı, óńdeý ónerkásibine mańyz berildi. Mysaly, buryn mashına jasaý ónerkásibi Qazaq­stan úshin qol jet­pes­teı kórinetin. Qazir ózimiz turatyn Qostanaı­da sheteldik brend avtomo­bıl­der shyǵarylyp jatyr. Elimizde myńdaǵan jumys orny ashyldy. Qazaqstan syrt elderge tek qarqyndy damyp kele jatqan ekonomıkasymen ǵana beıbitshilikti jaq­taı­tyn baıypty saıasaty­men de tanymal boldy. Táýel­siz­­­diktiń eleń-alańynda-aq El­basy Nursultan Nazarbaev Semeı ıadrolyq po­lı­­go­nyn japty. «Qazaq­stan Pre­zı­denti óz eliniń ǵana emes, sondaı-aq, búkil adam­­z­attyń taǵdyry úshin ózine jaýap­ker­shi­lik ala otyryp, álemdik deńgeı­degi saıa­sat­ker retinde tanyldy» dep  kór­setil­­gen Dek­larasııada. Birikken Ulttar Uıy­my 29 tamyzdy Iаdrolyq synaqtarǵa qar­sy is-qımyldyń halyqaralyq kúni dep jarııalady. Deklarasııada elimiz úshin Elbasynyń tynymsyz eńbegimen, qajyrlylyǵymen atqarylǵan óte mańyzdy is atap kórsetil­gen. Ol álemde jer aýmaǵy jóni­nen toǵyzyn­shy oryn alatyn Qazaq­stan Respýb­lı­kasynyń shekarasyn delımıta­sııalaý men demarkasııalaýy bolatyn. Bul Memleket basshysynyń sózsiz tarıhı jetistigi dep aıtýymyz kerek. Qazaqstan búginde óńirlik jáne jahandyq prosesterdiń belsendi qatysýshysyna aınalǵan. Kóptegen bedeldi saıası jáne ekonomıkalyq uıymdarǵa múshe boldy. Bıyl Qazaqstan Ortalyq Azııa elderiniń arasynda alǵashqy bolyp 2017-2018 jyldarǵa BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi bolyp saılandy. Bul bizdiń elimizdiń ǵana emes, Elbasynyń da halyqaralyq bedelin kórsetse kerek. Deklarasııada «Halyqaralyq qoǵam­das­tyq Qazaqstannyń halyqaralyq qatynas­tardy damytýdaǵy úlesin laıyq­ty baǵalaı otyryp, bizdiń elimizge EKSPO-2017 halyqaralyq mamandan­dyryl­ǵan kórmesin ótkizýdi senip tapsyr­dy» dep atap kórsetilgen. Bul Qazaq­stannyń qarqyndy damýynyń bir kórinisi ekenin baıqatady. Keler jyly elimizge mıllıondaǵan týrıster keledi dep kútip otyrmyz, halyqaralyq kórmeni ótkizýge qarqyndy daıyndyq júrip jatyr. Al Elbasynyń tikeleı perzenti ispettes Astana qalasy týraly sóz óz aldyna! Táýelsizdiktiń alǵashqy 25 jylynda osyndaı tolaǵaı tabystarǵa jetken elimiz «Máńgilik El» ıdeıasymen alǵa basa bermek. Erkin ÁBIL, Qostanaı memlekettik pedagogıka ınstıtýtynyń rektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor QOSTANAI  

Tabysymyz tası bersin

Parlamenttiń birles­ken otyrysynda qabyldan­ǵan Deklarasııanyń maz­­muny­men tanysqanda, Táýel­sizdiktiń jemisin kórip otyr­­ǵanymyzdy oı elegi­nen ótkizdim. Shyn máninde Keńes Odaǵynyń bodanynda bolǵan kezde kórmegen ıgilikterge qazir qolymyz jetti. Qazir ulan-baıtaq elimizdiń ár óńirinde maq­tanysh­pen aıtatyndaı jasampaz isterdiń naqty kýási bolyp kelemiz. Munyń jar­qyn mysalyn ózim uzaq ýaqyt qyzmet jasap, urpaǵymdy órbitken Inder aýdanynyń aýmaǵynan keltire alamyn. Bizdiń aýdanymyz Jaıyq ózeniniń qos jaǵalaýyn jaǵalaı qonystanǵan. Tórt túlik mal da ósiriledi, kókónis, baqsha daqyldary da egiledi. Aýdannyń aýmaǵynda borat, gıps, tuz sekildi tabıǵı baılyqtar da jetkilikti. Alaıda, elimiz táýelsizdik alǵanǵa deıin jazda maldyń qıymen, qysta kómirmen úıimizdi jylytýshy edik. Aýyldardan aýdan ortalyǵyna, Atyraýǵa qatynaıtyn jolymyz shurq tesik bolyp jatatyn. Bizdiń aýdannyń turǵyndary ortalyqtandyrylǵan aýrýhanasyz ómir súrdi. Irgemizdegi borat, gıps, tuz sekildi tabıǵı baılyqtar ıgerilmedi. Endi qazir bári basqasha, búgingi ómirimiz de, turmysymyz da jaqsardy. Árıne, kim ıgilikke qol jetkizgisi kelmeıdi? Elimiz táýelsizdik alǵan tusta turmysymyz jaq­­sa­rar, tabıǵı baılyqty kádemizge jara­tar degen úkili úmittiń jeteginde bol­dyq. Úmiti­miz aldamady. Elbasynyń tapsyr­masy­men Jaıyq ózeniniń qos jaǵalaýyn boılaı Atyraýdan Inder aýdanyna deıin taqtaıdaı tegis eki kúre jol salyndy. Aýdannyń ortalyǵynda aýrýhana da, emhana da paıdalanýǵa berildi. Qazir ár aýylǵa, ár úıge tabıǵı gaz jelisi tartylyp, kúl shyǵ­aryp, ot jaǵýdy ábden daǵdysyna aı­nal­dyrǵan áıelder aýyrtpalyqtan aryl­dy. Jaıyq ózeniniń ústinen kópir salynyp, aýdan turǵyndarynyń qatynasy jeńildedi. Dál qazir aýdanymyzda jańadan 10 nysannyń qurylysy júrgizilip jatyr. Naqtylaı aıtqanda, 3 mádenıet úıi, 3 jalpy bilim beretin orta mektep, 1 balabaqsha, 60 páterlik úsh qabatty turǵyn úı, 1 saz mektebi jáne bir FAP-tyń jaqyn arada paıdalanýǵa beriletindigin buryn-sońdy aýdanymyzda bolmaǵan jańalyq ekenin jarııa etkim keledi. Bul – elimizdiń qarjylyq, áleýmettik-ekono­­mıkalyq turǵydan órken­degeni­niń belgisi, táýel­sizdiktiń ıgiligi men je­mi­sin ár óńir, ár aýdan, ár aýyl turǵyn­dary kórip otyrǵanynyń jarqyn mysaly. Osyndaı jasampaz isterdiń el ishinde kóptep atqarylýy ásirese, jas urpaqtyń otanshyldyq, eljandylyq rýhyn oıatqany daýsyz. Sol sebepten, Deklarasııada aıtylǵan jemisti jetistikterimizdi ár ortada – ujymdarda, oqý oryndarynda keńinen tanystyrý qajet-aý dep oılaımyn. Tipti, stýdentter men mektep oqýshylarynyń arasynda «Táýelsizdik jetistikteri» degen taqyrypta arnaıy sabaqtar ótkizse de artyq bolmas edi. О́ıtkeni, keleshek urpaqty mektep jasynan otanshyldyqqa, eldi súıýge, Táýelsizdikti qadirleı bilýge úndeý men úıretýdiń oraıy kelip tur. Onyń ústine mektep oqýlyqtarynda Táýelsizdik tarıhy áli tolyq qamtylyp bolǵan joq. Jalpy, Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵy­na arnalǵan Deklarasııanyń ár qazaqstan­dyqtyń eljandylyq rýhyn bıiktetetin mańyzy men mánin, Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń Qazaq Elin álemdik kóshbasshy memleketke aınaldyrý maqsatyndaǵy ólsheýsiz ári jasampaz eńbeginiń jemisti de jeńisti jalǵasyp kele jatqanyn tereńirek uǵynýymyz qajet.  О́tep NURIEV, Inder aýdandyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Atyraý oblysy