Deńgeıi bıik daryndylar mektebi

Táýelsizdik jyldarynda elimizde lıseıler men gımnazııalar jáne arnaýly mamandandyrylǵan mektepter kóptep ashyldy. Ýaqyt óte kele daryndy balalarǵa arnalǵan bilim berýdiń jańa júıesi teorııalyq turǵydan da, tájirıbelik turǵydan da odan ári tereńdep tolysa tústi. Sóıtip mundaǵy bilimniń sapasy men deńgeıi órkenıetti eldermen teńese bastady. Elimizdiń ár qıyrynda osy baǵyttaǵy mektepter jelisiniń qurylýy, ári uzaq ýaqyt ótpeı-aq olardyń álemdik-elıtarlyq bilim berý deńgeıine kóterilýi – táýelsizdiktiń basty nátıjeleri men jemisteriniń biri bolyp qala bermek. Osy salada eńbek etip júrgen bilikti pedagog mamandardyń aıtýy boıynsha daryndy balalardy iriktep, toptap oqytý úrdisin ornyq­tyrýdyń tıimdiligi men paıdasy óte mol. Bul olardy bolashaqta alatyn mamandyǵyna aldyn-ala ázirleıtin beıindi ári beıimdi bilim berý qaǵıdasy arqyly júrgiziletinine osy materıaldy gazet óndirisine ázirleý barysynda aıqyn kóz jetkize tústik. Osy oraıda Oral óńirindegi daryndy balalarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan mektep-ınternatty mysalǵa alǵandy jón kórdik. Bul úshin eń aldymen atalǵan oqý ornynyń táýelsizdik jyldary qol jetkizgen bıik nátıjeleri men kórsetkishterin aıtqan oryndy dep sanaımyz. Atap aıtqanda, sońǵy on jyldyń aralyǵynda táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynyń  birinde ashylǵan osy mektepti bitirgen túlekterdiń joǵary oqý oryndarynyń grantyn ıelený kórsetkishi júz paıyzdy quraıdy. Bir jylda «Altyn belgige» qol jetkizgenderdiń sany 23-ke deıin ósken. Al eń joǵary 125 ballǵa ıe bolýshylar onnan asyp túsedi. Munda Ulttyq biryńǵaı testileý kezinde barlyq túlekterdiń jınaǵan ortasha baly 120,7-ge jetken. Sonyń nátıjesinde negizinen shal­ǵaıdaǵy aýyl balalary oqıtyn mek­tep-ınternattyń júzden astam túlegi «Bolashaq» stıpendııasy boıynsha álemniń eń tańdaýly ýnıversıtetterinde bilim alý múmkindigin ıelendi. Onyń birqatary M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnı­versıteti janyndaǵy A.N. Kolgomorov atyn­daǵy fızıka-matematıka mektebin aıaqtaǵan. Túlekterdiń taǵy bir tolqyny elimizdiń eń jetekshi elıtarlyq joǵary oqý oryndarynda oqyp júr. – Aldyńǵy jyly Bilim jáne ǵylym mınıstrligi UBT modeliniń respýblıka boıynsha reıtıngin shyǵardy. Onyń nátıjesinde bizdiń mektep-ınternat UBT-dan eń joǵary kórsetkishke jetken respýblıkamyzdaǵy eń úzdik alty mekteptiń kóshbasynan kórindi. Sonymen birge elimizde sońǵy 11 jyl boıy respýblıkada túlekteri turaqty túrde júzden joǵary kórsetkishke jetken eki mekteptiń biri ári biregeıi atandy, – dedi bizge Batys Qazaq­stan oblystyq daryndy balalarǵa ar­nal­ǵan mamandandyrylǵan mektep-ınternattyń dırektory, pedagogıka ǵylymynyń kandıdaty, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Násipqalı Dáýletov. Árıne, bul arada biz mektep ujymynyń bıik belesterin dáripteýdi emes, kerisinshe olardyń osy nátıjelerge qalaı qol jetkizgenderin oqyrmandarǵa tanys­tyrýdy maqsat etip qoıǵan edik. Sondyq­tan osy máselege oıysar bol­saq, munda oqý­shy­lardyń qabileti men qyzyǵý­shy­lyǵy­na qaraı baǵdarly pánderdi jalpy bilim beretin mekteptermen salystyrǵanda 2-3 esege deıin tereńdetip, saraptap oqytý tájirıbesi ornyqqan. Bilim sapasyn kóterýge mamandandyrylǵan mektepte qurylǵan pedagogıkalyq monıtorıng tásiliniń tıgizip júrgen yqpaly mol ekeni ańǵarylady. Munyń basty elementi – baqylaý. Osylaısha oqytý júıesin turaqty ári júıeli túrde baqylap otyrý arqyly oqýshylar bilimniń sapalyq deńgeıine kóterile alady. Ári bul arada oryn alǵan kemshilikter kórinip qana qoımaı, onyń sebepteri men saldarlary aıqyn­dala­tyny, ári ony joıýdyń joldary belgile­netini qandaı jaqsy. Mundaı úrdisten úıre­ne­tin tustar da az bolmasa kerek. Mektep peda­gog­tarynyń túpki ári negizgi maq­saty da osy eken. Mundaǵy oqýshylar mektepti aıaqtaǵan soń ózderin memlekettik Ulttyq Biryńǵaı Testi­leý modeli kútip turatynyn jaqsy sezinedi. Sondyqtan da olar belgili bir pánnen kúnde­likti baǵa alý úshin emes, UBT-da joǵary ball jınaýdy maqsat etýge daǵdylanǵan. Apta, aı, toqsan saıyn ári jyl aıaǵynda negizgi pánder boıynsha júıeli ári turaqty mektepishilik baqy­laýlar da oqýshylardyń kúndelikti ótkizilgen materıaldardy tolyqtaı meńgerýine yqpalyn tıgizgen. Munyń ózi oqytýdyń tıimdi tustaryn odan ári jetildirip, kemshilikterdi joıý joldaryn izdestirýge alǵy shart qalapty. «Qysqasy mamandandyrylǵan mekteptegi baqy­laý júıesi oqýshyǵa da, oqytýshyǵa da tyń mindetter qoıa alady. Olardy jańa jetistikterge jetýge ıtermeleıdi. Bilim berý úderisin syrttaı baqylaý men baǵalaý ony tikeleı iske asyrǵannan góri áldeqaıda tıimdirek», deıdi mektep basshysy Násipqalı Dáýletov. Sonyń nátıjesinde bilim sapasynyń tómendigin nemese qalypty ekendigin tez baıqaýǵa bolady. Bul tásil muǵalimderdiń baǵany kóterip qoıý ádetin boldyrmaýǵa da yńǵaıly. Eń bastysy oqýshynyń kúndelikti materıaldardy jan-jaqty ári tereń meńgerýge umtylysyn qalyptastyrý úshin óte qolaıly. Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan» ORAL