Tamshylatyp sýarý tehnologııasy

agrokásipkerlikti damytýǵa oń yqpal etip otyr Arshaly aýdanynyń Arnasaı aýy­lynda eldi eleń etkizgen mańyzdy joba júzege asyrylýda. Basty maqsat – tam­shylata sýarý tehnologııasyn engizý arqy­ly sýdy únemdeýdiń turaqty júıesin qalyp­tastyrý. Negizgi dińgegin jergi­likti mekteptegi «Aqbota» qoǵamdyq qory men úkimetaralyq uıymdar ustap otyrǵan joba atalǵan aýdannyń 6 aýyl aımaǵyn qamtyp, ony iske asyrýǵa keminde 16 myń adam qatystyrylady. Buǵan qosymsha, Aqmola oblysynyń 3 aýyldyq aýdanynyń turǵyndaryn aýyz sýdy únemdeý baǵytyndaǵy jańa teh­nologııa negizderin oqytýǵa tartyp, Astana mańyndaǵy eldi mekenderdiń 30 myńnan astam adamyn aqparattandyrý josparlanǵan. – Keıde jańsaq qadamdar jańa basta­malarǵa jol ashatyny bar, – deıdi «Aqbo­tanyń» jobalyq qyzmetiniń jetek­shisi Tatıana Nemsan. – Astana sý qoımasy 2008 jyly strategııalyq nysan dárejesin aldy. Maqsat belgili bolǵa­nymen, kóp uzamaı «medaldiń ekin­shi jaǵy» kórinis berdi. Aýyl turǵyn­dary aýlasyndaǵy baý-baqsha aýqy­my kúrt kemidi. Máselen, Arnasaı aýy­lynda 2009 jyly 14 gektar osyndaı aýmaq bolsa, qazir ol eki ese azaıyp, bos jerler kólemi kóbeıdi. Jaz aıla­rynda sý qoımasynan sý alý toqtaty­lysymen Arnasaı aýylyndaǵy sý júıesine túsetin salmaq 3 ese artty. Onyń ústine, qolda bar jeli baý-baqshany sýlandyrýǵa laıyqtalmaǵan. Qarapaıym esep 0,12 gektar úshin ár otbasy 5 dollar jumsaýǵa májbúr boldy. Bul bir aıda 120, al jazǵy maýsymda 400 dollardy quraıdy. Sý tapshylyǵy men qymbatshylyǵy Arshaly aýdanynyń ózge aýyldaryn da tyǵyryqqa tiregenin aıtý kerek. Osyǵan baılanysty bizdiń qoǵamdyq qor batyl qadamdar jasap, ıgi umtylystarymyz qoldaý tapty. Osydan bes jyl buryn Arnasaıdaǵy Vıacheslav orta mektebiniń eki jyly­ja­ıyndaǵy 300 sharshy metr alańda jáne ashyq alańdaǵy ýchaskelerde eks­perımenttik negizde tamshylatyp sýarý tehnologııasy qolǵa alyndy. Sonymen qatar, Arnasaı aýylyndaǵy 10-16 jas aralyǵyndaǵy 35 múshesi bar «Jas fermer mektebinde» klımattyq ózgeristerge baılanysty mektep jáne turǵyndar baqshasynda kókónisterdi tam­shylatyp sýarý tehnologııasyn uıym­­dastyrý máselesi zertteldi. Belgili ǵa­lymdar men mamandardyń qatysýy­men at­qa­rylǵan jumys nátıjeleri Qa­zaq­­stannyń soltústik óńirinde sý shyǵy­nyn 2 esege qysqartýǵa jáne arnaıy alań­­darda ónimdilikti anaǵurlym art­ty­­rý­ǵa múmkindik barlyǵyn dáleldep otyr. Joba Aqmola oblysyndaǵy qoǵam­dyq jáne ákimshilik organdar tarapynan qoldaý tapqany qýanyshty. Onyń jalpy quny 155600 AQSh dollaryna teń bolsa, Úkimetten suralatyn qarjy 100 myń dollar shamasynda. Qalǵan shy­ǵyndy óz moınyna alyp otyrǵan joba úıles­tirýshileriniń batyldyǵy da súısintedi. О́ıtkeni, jobany júzege asyrý meılinshe qysqa merzimde júzege asyrylmaq. Jaýapty jobanyń jaýapkershiligin jaqsy túsinetin «Aqbota» qoǵamdyq qory qundy isti qolǵa alǵaly kóptegen senimdi áriptester quramyn toptas­tyra bildi. Shef-montaj mindetin oıdaǵy­daı atqaryp júrgen «Jas fermer mek­tebindegi» volonterler tobyn aıtpa­ǵanda, Arnasaı aýylynyń 300 turǵyny quryltaıshysy sanalatyn «Qaısar» JShS jumysqa bilek sybana kirisip ketti. Arnasaılyqtar turmysy tómen, kóp balaly jáne jalǵyz basty aýyldas­taryn 3 tekshe metrlik sýjınaǵyshtar, sorǵyshtar, shlangalarmen qamtamasyz etýge kómektesýde. Qazirdiń ózinde Arna­saı aýylynda tamshylatyp sýa­rý jú­ıe­­sindegi 160 ýchaske, Jibek joly, Vol­go­donovka, Mıhaılovka aýyldaryn­da, Babataı stansasynda jáne Arshaly kentinde 10 tájirıbelik ýchaske uıymdas­tyryldy. Sondaı-aq, 8 oqý semınary ótki­zilip, joba boıynsha atqarylǵan ju­mys qory­tyndysyn baıandaıtyn fılm, 12 bettik úsh tildegi jýrnal, foto­­kórme jáne eki formattaǵy kúntizbe shy­ǵa­ryldy. Munyń barlyǵy álemdik «Myń­jyldyq tuǵyrnamasy» talaptary­men sáıkestendirilgenin de atap ótý lázim. – Vıacheslav orta mektebiniń negizinde 2004 jyly qurylǵan «Aqbota» qoǵam­dyq qory kóptegen ıgi isterdiń bastamashysy bola bilýde, – deıdi Arshaly aýda­nynyń ákimi Azamat Taıjanov. – Olar aýdanymyzdyń áleýmettik-eko­no­mıkalyq damýyna ekpin bergen «Ba­lalardyń ekologııalyq mádenıetin qalyptastyrý», «Parly alqap qunaryn arttyrýdyń balamaly tehnologııasy» jáne basqa jobalardy júzege asyra bildi. Qoǵamnyń jańa umtylystary aýdandyq ákimdik keńesinde keńinen tal­qylanyp, múddeli uıymdar men memle­kettik organdarǵa naqty tapsyrmalar berildi. Mektepter men aýyldardaǵy jy­lyjaılar men turǵyndardyń aýlalyq ýchaskelerinde tamshylatyp sýarý tehnologııasyn endirýdiń tájirıbelik máni orasan jáne ol aýyldaǵy kásipker­lik qozǵalysqa jan bitiretini sózsiz. Baqbergen AMALBEK, «Egemen Qazaqstan» Aqmola oblysy, Arshaly aýdany