BIZDIŃ HAIDEKEŃ

Tarıhty adam jasaıdy. Eger ótken jyldyń jeltoqsan aıyn­da 90 jyldyq toıyn ótkizgen “Egemen Qazaqstannyń” tarı­hyna kóz júgirter bolsaq, onyń sarǵaıǵan betterinen eki ǵa­syrdyń jaqsy-jamanyna kýá bol­ǵany óz aldyna, sol ýa­qyttyń tynys-tirshiligin ta­myr­shydaı dóp basyp, halyq pen qoǵam arasynda dáneker bolyp, qo­lynan qalamy túspeı, bir mekemede elý jyl tapjylmaı qyzmet jasaǵan basylym qurdasy Haıdar aǵaı Baı­mu­ha­medov­ti atamaı, eske almaı ketý ábestik bolar. Onyń ústine ómirden kórip júrgenimizdeı, qaı mekemede bolmasyn ujym mú­she­leri arasynda minezimen, aqyl-parasatymen, adamı qasıetimen or­tasyna syıly, urpaq jal­ǵas­tyǵyna qyzmet jasaǵan jasy úlken aǵaı, apaılar bolady ǵoı. Mine, sondaı aǵa býyn men jas bý­yndy, ádemi dástúrdi jal­ǵas­tyrýshy, ári qara shańyraqta ár jyldary jumys istegen ardaqty aza­mattardyń kózin kórgen kó­nekóz, olardyń amanatyn, qa­sıet-paıymyn jetkizýshi, ja­zylǵan hattaı qarııamyz da edi. Haıdar aǵaı “SQ-daǵy” jarty ǵasyrlyq qyzmetiniń 30 jylynda gazettiń oblystardaǵy ókili, qulaǵy men kózi – menshikti tilshiler bólimin basqardy. Ásirese, bul bólimniń jumysy Haıdekeń basqarǵan tusta úlken bedelge ıe boldy. О́ıtkeni, sol jyldary oblysta nebir marqasqa jigitter jumys istedi. Qyzylordadan “Iran shahy” atanǵan minezi de, kelbeti de kórkem, baısaldy, sóıte tura qaljyńy mirdiń oǵyndaı Baı­jigit aǵa Ábdirazaqov, Kók­she­taý­dan sal-serilerdiń sońǵy tuıa­ǵyn­daı arqyraǵan arqaly aqyn Erkesh aǵa Ibrahım, tilshilerdiń “qara patshasy” atanǵan Shym­kent­ten aıaýly Altynbek aǵa Jol­dasbekov, Mańǵystaýdan bir jyl buryn ǵana 90-ǵa kelgenin bárimiz atap ótken Salamat aǵa Haıdarov, Arqalyqtan qaı jerde de oryndy ázil-qaljyńy taý­sylmaı, jurtty kúldirip oty­ratyn Sabyrjan aǵa Shúkirov, Taldyqorǵannan eki ıyǵyna eki kisi mingendeı alyp aǵamyz “poltara kazaq” Seıdahmet aǵa Mu­hametshın, ol kezde Jez­qaz­ǵan oblysynda tilshi, qysqa habar jazýdyń sheberi О́tegen aǵaı Japparhan, Qostanaıdan minezge baı Baıtursyn Ilııasov, Oraldan Boranǵalı Yrzabaev, Gýrevten Qumarǵalı Ǵabdeshev, t.b. árqaısysynyń óz orny bar, “sen tur, men ataıyn” degen qalamy qarymdy tilshiler, aptal azamattar boldy. Bir ǵajaby, menshikti tilshiler jylyna bir ret ótetin esep berý semınar-keńesine kelgende redaksııa ujymy elden týǵan baýyrlary kelgendeı bir demalyp, serpilip, máre-sáre kúı keshetin. Sonda ǵoı, sol jigitterdiń kóbi qo­naqúıde emes, Haıdekeńniń úıine toqtaıtyn. О́ıtkeni, bir oblysta bir ózderi jalǵyz, ortasy, ujy­my joq tilshiler tek Haıdekeń arqyly baılanysyp, redak­sııa­daǵy barlyq jańalyq, tap­­syrmany sol kisi arqyly estip, biletin. Ol kezde búgingideı faks, elektrondy poshta, ınternet de­genińiz joq, keıde steno­gra­fıst­ka Danabıke, Márııam, keıinnen Kúltaı apaı ekeýimiz kúnine 30-40 bet maqala alatyn kúnderimiz bolǵan. Sonda sol materıal­dar­dyń nómirge baratynyn jáne hat­pen kelip túsken tilshi maqa­la­larynyń artynda júrip gazet­ke der kezinde shyǵýyn qada­ǵa­lap, izdeýshisi, suraýshysy bo­lýmen qatar, sol otbasynyń mú­she­leriniń tynys-tirshiligin, jaǵ­daıyn jasaýǵa da atsalysyp, qoldaý kórsetip otyrǵan aǵa­la­ryndaı, ákelerindeı kóretin. Al jınalysqa kelgende jigitter Haıdekeńniń ańǵaldyǵyn aıtyp, kúlip otyrary esimde qalypty. Haıdekeń tap­syrma bererde ár tilshige telefon shalyp: “Al, pálenshe, aldymen beri qara” dep alyp, tap­syrmasyn aıta jónelse kerek. Olar bolsa “Iá, Haıdeke, siz jaqqa qarap otyrmyz” deıtin kórinedi. Haıdar aǵa redaksııada qaı kezde de abyroıyn, bedelin túsirmegen adam. Qashanda bas redaktorlar ol kisiniń pikirimen sa­nasatyn. Ol basshylarǵa ja­qyn júrgendigi emes, senetindigi edi. Sol qasıetinen shyǵar, re­dak­sııada jumys istep ketken burynǵy qyzmetkermen, úlken adamdarmen aralasyp, syılasyp ótken. Máselen, Muqan Iman­ja­nov ol kisimen “Haı­darsh­teın” dep ázildesse, Ǵadilbek Omarov­pen jaqsy qarym-qa­tynasta bolǵan, Ǵaısa Sar­mur­zınmen ómiriniń sońǵy kúnine deıin bir adamdaı dostasyp, syılasqan. Al Qasym Sháripov kezekshi bolǵanda qashanda janyna Haıdekeńdi alyp júrse kerek. – Ákem bizdiń maqtany­shy­myz boldy, – dep eske alady búginde qyzy, Respýblıkalyq medısına kolledjiniń joǵary sanattaǵy oqytýshysy, bıologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Me­rýert Haıdarqyzy, – ol kisi óte uqypty, talapshyl, bala­la­ryn qatań ustaǵanmen, meıirimdi bo­latyn. Ásirese, nemeresi Álııa­­ny qatty jaqsy kórdi, meniń qalamymdy jalǵastyrsyn dep jýrnalıstıka fakýltetine túsirdi. Onysyn Álııa aqtady da. Ýnıversıtetti úzdik bitirip, “Farmasııa” jýrnalynda jaýap­ty hatshy qyzmetin at­qardy. Qazir ekinshi mamandyǵymen medkolledjde ustaz. 75 jasyna deıin qyzmetke ara­lasyp, qolynan qalamy tús­pegen qalamger Haıdar aǵaı 2003 jyly 83 jasynda dúnıeden ozdy. Biraq, bir nárse anyq, ol kisi basyna túsken qıyn­shy­lyq­ty aqylmen, sabyrlylyqpen jeńýge tyrysyp, qalǵan bar kúsh-jigerin artynda qalǵan jalǵyz qyzy Merýert pen ne­me­resi Álııaǵa arnady. Bolmasa, 25 jastaǵy artynda qalar tuıaǵym dep úmit kútken Qanattan, odan keıin qas-qabaǵyna qarap, jaǵ­daıyn jasap otyrǵan adal jary, meıirimdi ana Marǵýba-Má­laıdan aırylyp, odan keıin 20 jyl ómir súrýi jasy kelgen adamǵa ońaı tımese kerek. Son­daı kezde ákesiniń qabaǵyna qa­rap, anasynyń ornyn al­mas­ty­ryp, alaqanyna salyp baǵyp, ómi­rin arnaǵan Merýert qyzy men kúıeý balasy Serikke Haı­de­keń eki dúnıede rıza bolyp ketti. Gúlzeınep SÁDIRQYZY.