Parasat pen daraqylyq

«Qyzym, saǵan aıtam, kelinim, sen tyńda» sııaqty astarly, emeýrinmen beriletin nemese bas-kóz demeı «shyńǵyra» beretin, t.b.), endi biri kúldiredi (ol kúlkiniń ózi de ártúrli: jaranyń ornyn tyrnaı otyryp, syzdatatyn kúlki, sana men sezimge áseri az yrjalaq kúlki, arzan kúlki, saıqymazaq kúlki, jylatatyn kúlki, t.b.), keıbiri qyzyl sózge qumar, ashylyp-shashylǵan neshe túrli emosııaǵa baı (biraq, áseri az, tym jalyqtyryp jiberetin), al endi bir fılmder bar, bir qaraǵanǵa sózge, sezimge óte kedeı, biraq ózine baılap, arbap qoıady. Keıbir fılmder «jaǵyný» úshin, neshe túrli «qylyq kórsetedi», kórermenniń sezimin, aqyl-oıyn «ýysynda» ustap, «oınaǵysy» keledi nemese aıaýshylyq sezimin týdyryp, ózine nazar aýdartpaq bolyp, qyp-qyzyl álekke túsedi. Endi bir fılmderdi kórip otyrsań, aıqysh-uı­qysh jolmen kele jatqandaı, be­rekeń ketedi. Bireýleri ushqalaq ke­ledi, birese anda, birese munda ury­na­­dy, áıteýir «qonaryn saı, usharyn jel biledi». 
Qysqasy, adam bolmysy men minez-qulqyndaǵy nebir ıirimder sııaqty fılmderdiń de «minezinde» sonshama ıirim bar. Solardyń keıbirine qaıta oralyp, taǵy bir ret kórgiń keledi. О́ıteıin deseń, «adam súıer qylyǵy» joq. Tartpaıdy. Al endi qansha urpaq aýyssa da «eskirmeıtin», ýaqyt ótken saıyn qaıta jańǵyryp, qaıta túlep otyratyn fılmder bolady. Shynynda, mundaı dúnıe ekiniń biriniń qolynan kelmesi anyq. Osynyń syry nede? Árıne, talant deımiz, sýretkerdiń aqyl-oı, seziminiń tereńdigi, t.b. deımiz. Biraq, eń bas­ty bir sebebi bolýy kerek qoı. Bizdińshe, ól­meı­tin shyǵarmanyń dińgegi – parasat. Shy­ǵar­manyń ón boıynda talant ta, nıet te, sheberlik te sezilýi múmkin. Alaıda, pa­rasat joq jerde aldyńǵy úsheýiniń qu­ny arzandap ketýi áp-sátte. Parasatqa ne­gizdelgen daryn, nıet, sheberlikten týyndaǵan dúnıe ǵana – máńgilik. Basqasha bolýy múmkin emes. 
Osy tusta alystan izdemeı-aq, qazaq kı­nosynyń klassıkteriniń shyǵar­ma­laryn mysalǵa keltirsek te jetip jatyr. Jyl saıyn oqýǵa túsemin dep kele­tin talapkerlerdiń jalpy ónerge, kı­no­ǵa degen kózqarasyn, dúnıetanymyn bil­mek nıetpen, olarǵa túrli fılmderdi kórse­te­miz. Shynyn aıtý kerek, «Atameken», «Tul­pardyń izi», «Qıly kezeń», «Qaırat», «Kardıogramma», «Baýyr» ta­ǵy basqa fılmderdi kórgen soń, «Abaı­la, sıyr» («Ostorojno, korova»), «Sá­bı­na kelin» («Kelınka Sabına»), «30-da kúıeý­ge shyǵý» («Zamýj v 30») tektes fılm­derge degen kózqarasy ózgerip sala beretinin kózimizben kórip júrmiz. Baı­qa­sańyz, jańaǵy talapkerler múldem basqa ýaqyttyń ókilderi. 
Álbette, aldyn­da ata­lyp ótken fılm­derdiń olar­dyń jan dú­nıesin jaýlap alýynyń sy­ry nede de­gen suraq týady. Árıne, ol shyǵarmalar­dyń barlyq artyqshylyqtary men erek­shelikterinen bólek, eń bastysy tamyrynda parasatqa júgingen oı men ıdeıa ja­tyr. Al parasat bolǵan jerde shynaıy súı­ispenshilik pen adamgershilik te bolady. Jastar sony túısigimen sezinedi. Jalpy, adam balasynyń ómirden izdeıtini de osy emes pe. Keıingi atalǵan fılmderge degen kózqarasynyń ózgeretini de sondyqtan. О́ıtkeni, ondaǵy keıipkerler, olardyń basynan ótkeretin túrli oqıǵalar men is-áreketterinen týyndaıtyn árqıly sezim men kóńil kúıdiń astarynda parasattan góri daraqylyqtyń jatqanyn sezedi. Aıaǵyndaǵy shulyǵyn sheship, qoryl­dap uıyqtap jatqan adamnyń aýzyna ty­ǵýy («Sábına kelin») nemese belgili án­shini kórip qalǵan qyzdyń kólik ishinde alasuryp, son­shama shyńǵyrýy («Qazaqsha bıznes») daraqylyqtyń jarqyn kórinisi emes pe? Bul endi kúldirý úshin jasalǵan túrli-túrli amaldar ǵoı. Mundaı mysaldardy kóptep keltirýge bolady. Biraq, daraqylyqqa tunǵan kúlkiden parasatty talap etý de, áı qaıdam... 
Keıde osy tektes shyǵarmalar hımııa men sıntetıkaǵa toly konservilengen, nár­siz, aǵzaǵa paıdasy joq qunarsyz ta­ǵam sııaqty áser qaldyrady. Bul endi ýa­qyt­sha toqtyq sezimmen aǵzany «aldaý» ǵoı. Sońǵy kezderi qazaq kınosynda osy tek­tes fılmder qaptap ketti. Bir-bir ja­rym saǵat boıy kúldirip nemese mu­ńaı­­týy múmkin. Biraq, sońynan eń bir qun­dy dúnıeń urlanǵandaı, jańaǵy kór­ge­niń ashtyq sezimin qaıta alyp kelgen­deı áser­de kete barasyń. Bir sózben aıtqanda, nár­siz, qunarsyz dúnıege bir jarym saǵat boıy «aldandyń». Bar bolǵany osy. Sondyqtan, ekrandaǵy kúlki men qaı­ǵy­nyń, muń men saǵynyshtyń, t.b. as­taryn­da úlken parasat bolmaǵan soń, bári beker. Osydan soń-aq adam úshin eń bir asyl se­zimder fılmde daraqylyqqa ury­na­ty­ny da sondyqtan. 
Belgili jazýshy, dramatýrg Tólen Ábdiktiń «Parasat maıdany» povesinde bylaı delinedi: «Kórkem ádebıet, mýzyka, teatr, kıno neǵurlym dóreki sezimderge toly bolǵan saıyn, neǵurlym shekten tys uıatsyz bolǵan saıyn, soǵurlym ótimdi. Bethovendi tyńdamaıtyndar eń tómengi sanaǵa arnalǵan turpaıy mýzykaǵa qumyr­s­­-
qasha qaptaıdy. Shynaıy da maǵynaly kór­kem fılm jasaǵan rejısser baǵasyn ala almaı, baǵy janbaı, qaıyrshylyqta jú­rýi múmkin, al taza pornografııadan dobaldap fılm jasaǵan shalaǵaı bireý aqshanyń astynda qalyp jatady. Iаǵ­nı arsyzdyq álemine suranys mol». Shir­kin, deısiz osyndaıda, daraqylyq pen ar­sy­z­dyq áleminen góri, parasat álemine suranystyń mol bolǵanyna ne jetsin...